\u2018Corrupto! Allemaal.\u2019 David Lee slaat met zijn vlakke hand op het plastic tafeltje. Zijn bestek valt op de grond maar dat lijkt hem niet te deren. We zitten aan het open raam in een Japans restaurant in Ciudad del Este, een stad op de grens met Brazili\u00eb. Het is een drukke zaterdag. De hitte slaat je in het gezicht. Een verkeersagent doet pogingen om auto\u2019s fatsoenlijk over een kruising te dirigeren. Het is vergeefse moeite: iedereen wil een andere kant op. Aan de overkant van de straat loodsen luidruchtige kooplieden de dagjesshoppers hun kramen en winkels binnen. Dvd-spelers, laptops, sigaretten, camera\u2019s, de polsbandjes van Lance Armstrong en alle mogelijke illegale schijfjes: alles is te koop op de openluchtbazaar van Ciudad del Este. Veel is nep, veel is gestolen, alles is goedkoop. Dollars, euro\u2019s, reals, guarani\u2019s, pesos \u2013 waarmee je betaalt deert niet, als je maar betaalt. De straat is bezaaid met piepschuimen elektronicaverpakkingen. Er komt een jongetje aanhinkelen met een tas vol parasols. Hij klemt zich vast aan het kozijn, maar David Lee stuurt hem meteen weg. Ge\u00efrriteerd veegt hij het zweet van zijn voorhoofd. Hij komt uit Taiwan en is na bijna twintig jaar zijn gastland helemaal zat. Dat eeuwige geritsel. Hoe vaak heeft hij al wel niet een som geld aan de politie moeten betalen om te voorkomen dat ze ter plekke een nieuwe belasting op zijn waar zouden verzinnen? Lee, een vroege zestiger met een te grote bril op de neus, handelt in kleding en computeronderdelen. In het kielzog van honderden Taiwanese bedrijven kwamen veel van zijn landgenoten naar het grensgebied. Koreanen, die zitten er ook veel. Al is de liefde bekoeld, Lee gaat voorlopig niet weg. Vooral in Ciudad del Este valt altijd wel wat te verdienen. De regering in Taipei zag al snel in op welke manier ze hier zaken doen. Ze besloot de bouw van een nieuw stadhuis te bekostigen. Op het dak wappert nu de Taiwanese vlag. In ruil kregen Taiwanese banken alle ruimte en beloofde Paraguay voortaan in de Verenigde Naties voor Taiwan te stemmen.<\/p>\n
Maar van de allochtone inwoners van de grensstreek springt vooral de aanwezigheid van de Arabieren in het oog. Een op de twintig inwoners is van Arabische afkomst: zo\u2019n dertigduizend in totaal. Syri\u00ebrs, Palestijnen, maar vooral Libanezen, die de burgeroorlog in eigen land zijn ontvlucht. Hier in de tropen zitten ze allemaal in de handel. Onder hen zouden terroristen zijn \u2013 David Lee kent de verhalen. Ach, zegt hij, de Paraguayanen moeten eerst maar eens in de spiegel kijken voordat ze naar anderen wijzen. Hij veegt een paar noodles van tafel. Nee, hij verlangt niet terug naar de ijzeren greep van generaal Stroessner, die het land vijfendertig jaar lang regeerde. De gevallen dictator is nu een hoogbejaarde balling in Brazili\u00eb. Lee maakte alleen het staartje van de dictatuur mee. Maar hij weet: \u2018Onder Stroessner was het tenminste w\u00e9l veilig. Overal zaten zijn mensen, dus niemand haalde iets uit. Je kon gewoon over straat. Maar nu…\u2019 Hij tikt met zijn trouwring tegen het raam en probeert een Amerikaans accent. \u2018It\u2019s the wild, wild west. Niemand laat zich meer tegenhouden. Als je iemand doodschiet, koop je gewoon de rechter om.\u2019 Ga maar na, zegt hij: soldaten die wapens smokkelen, grensbeambten die valse paspoorten verstrekken. In het wetteloze Ciudad del Este kan alles.<\/p>\n
De Taiwanees kletst niet uit zijn nek. De organisatie Transparency International rangschikt Paraguay onder de meest corrupte staten ter wereld. Alleen landen als Myanmar, Turkmenistan en een handjevol Afrikaanse staten brengen het er nog slechter vanaf. In Paraguay verdwijnt staatsgeld doorgaans in de zakken van politici. \u2018In dit land,\u2019 zegt Lee, \u2018zijn maar drie dingen belangrijk: seks, drugs en geld.\u2019<\/p>\n
Datzelfde land heeft nu bezoek gekregen van het Amerikaanse leger. Reden: joint exer\u00adcises met de Paraguayaanse wapenbroeders. Tot en met eind 2006 sturen de Amerikanen in totaal vierhonderd troepen. Hun komst is afgelopen voorjaar goedgekeurd door het Congres in Ascuncion. De eerste contingenten zijn inmiddels gearriveerd. Washington maakt zo\u2019n zeshonderdduizend dollar over aan Paraguay, maar het gastland verwacht een veelvoud daarvan op te strijken aan extra hulp. Het land \u2013 na Bolivia het armste van het continent \u2013 kan het geld goed gebruiken. Er komt geen permanente basis, bezweert het Pentagon. Maar die belofte wordt in de regio met scepsis aangehoord. De missie is met geheimzinnigheid omgeven: de Paraguayanen moesten het nieuws weken na dato uit de Argentijnse krant Clar\u00edn vernemen. Bovendien: in 1999 deed Washington dezelfde toezegging aan Ecuador, na net zo\u2019n troepenovereenkomst. Een paar maanden later was Ecuador miljoenen dollars rijker en lag er aan de kust een peper\u00addure Amerikaanse luchtmachtbasis. Waarom zou er voor Paraguay niet eenzelfde plan bestaan? Het zou passen in het Pentagon-\u00adstreven naar zogeheten Cooperative Security Locations op strategische plekken in de wereld. Uitvalsbases voor lichte reactiemachten, snel inzetbaar. De Tri-Border Area (TBA), zoals de regio in offici\u00eble stukken heet, is zo\u2019n strategische plek. Zo gek zou het niet zijn.<\/p>\n
Ooit heette Ciudad del Este naar de grote dictator en smokkelkoning zelf. Stroessner miste een handelscentrum in zijn land en overtuigde Brazili\u00eb ervan dat de grensstreek als vrijhandels\u00adzone een gouden toekomst wachtte. Het was de tijd dat Josef Mengele en andere gevluchte nazi\u2019s hun heenkomen in Paraguay zochten. Vreemde vogels wisten het land altijd wel te vinden: Heineken-ontvoerder Frans Meijer leidde er een rustig leven als restauranthouder en vroom christen, totdat Peter R. de Vries hem in 1994 aan de vergetelheid onttrok. Tegenwoordig heet de grensstad naar haar ligging: Stad van het Oosten. Ciudad del Este ligt aan de linker\u00adoever van de Rio Paran\u00e1; aan de overkant ligt het Braziliaanse stadje Foz do Igua\u00e7u. Ten zuiden van Foz, aan de Argentijnse kant, lokken de beroemde watervallen van de Rio Igua\u00e7u ieder jaar twee miljoen toeristen. Drie landen, een vrijhandelszone, twee rivieren en poreuze grenzen: geen wonder dat de streek bekendstaat als een rovershol. Er is nauwelijks toezicht en metropolen als Sao Paolo en Buenos Aires liggen ver weg. Wapen- en drugssmokkelaars, paspoortvervalsers, valsemunters, witwassers en notoire copyrightschenders: aan de oevers van de Rio Paran\u00e1 verdwijnen ze geruisloos in de menigte. Per dag steken bijna veertigduizend mensen de Vriendschapsbrug over waarmee Brazili\u00eb en Paraguay met elkaar verbonden zijn. Mannen met oversized shirts en baseballpetjes rollen volbepakte steekkarretjes over de brug. De Braziliaanse autoriteiten, die beweren tegenwoordig strenger te controleren op smokkelwaar, kijken de andere kant op. De proef op de som. De brug over naar Paraguay, driehonderd meter verder: geen probleem. Een paar dagen later weer terug in de snikhete taxi. \u2018Corrupto,\u2019 mompelt ook de chauffeur als we een paar Paraguayaanse grenswachten gepasseerd zijn. De Brazilianen maken een meer alerte indruk. In de achteruitkijkspiegel nadert een zwaarbewapend lid van de federale politie, zonnebril van oor tot oor. Hij houdt even halt bij de kofferbak en veegt er wat stof af. Een tikje op het dak en we mogen doorrijden. Tweemaal de grens over in een berucht smokkelgebied, geen paspoort hoeven laten zien. De kofferbak, nu leeg, hadden we net zo goed vol kunnen laden met kalasjnikovs: in Ciudad del Este doen ze 375 dollar per stuk. Aan de Braziliaanse kant van de brug staat een groepje motorkoeriers klaar om de menselijke pakezels te ontlasten.<\/p>\n
Gebruiken islamitische terroristen deze corrupte hogedrukketel als laboratorium voor anti-westerse aanslagen? Washington is ervan overtuigd. Het State Department noemt de afgelegen Tri-Border Area een knooppunt van terrorisme in Zuid-Amerika. Er gaan al jaren verhalen, sommige ontstijgen de status van gerucht. In de jaren negentig waren er bomaanslagen in Buenos Aires op de Isra\u00eblische ambassade en een joods gemeenschapscentrum: 115 doden. Pas afgelopen november werd de Libanees Ibrahim Hussein Berro aangewezen als zelfmoorddader van een van de aanslagen. Hij was lid van de Libanese Hezbollah-beweging. Tien jaar onderzoek door Amerikaanse en Argentijnse geheime diensten heeft aangetoond dat Hussein zich in het grensgebied had voorbereid. De lijst met aanwijzingen is langer (zie kader).<\/p>\n
De aanwezigheid van Hezbollah-getrouwen staat wel vast. Die van Hamas-aanhangers, zo blijkt uit onderzoek van de centrale banken van de grenslanden, is aannemelijk.<\/p>\n
Net zo hardnekkig als onbewijsbaar is het aanhoudende gerucht dat \u2019s werelds bekendste sjeik in 1995 hoogstpersoonlijk een bezoek heeft gebracht aan een moskee in Foz do Igua\u00e7u. Volgens het serieuze Braziliaanse tijdschrift Veja bestaat er een videoband waarop Bin Laden achtentwintig minuten lang de jihad preekt, maar niemand die de video ooit heeft gezien. De Amerikaanse regering geeft toe niet te kunnen bewijzen dat Al Qaeda een filiaal in de jungle heeft geopend. De plaatselijke VVV wist vorig jaar wel raad met de geruchten. \u2018Als zelfs Bin Laden een bezoek aan Foz brengt, dan zal het wel de moeite waard zijn!\u2019, was de advertentietekst.<\/p>\n
Maar niet iedereen reageert zo luchtig op de aantijgingen. De Arabische gemeenschap, zichtbaar aanwezig met een countryclub, drie moskee\u00ebn en een eigen televisiezender, voelt zich gestigmatiseerd. \u2018Het is het oude liedje,\u2019 zegt de Libanese eigenaar van een speelgoedwinkel in Ciudad del Este, zijn ogen gericht op de televisie boven de counter. \u2018Er wonen veel Arabieren bij elkaar, dus het zal wel niet deugen. Waar is het bewijs? Ze roepen dit al jaren. Het is allemaal folklore. Wij zijn eerlijke, harde werkers.\u2019 Niemand ontkent overigens dat er vanuit de grensstreek veel geld naar het Midden-Oosten wordt overgemaakt. Veel geld gaat naar Hezbollah, dat in Zuid-Amerika niet op de lijst van terroristische groeperingen staat. Worden er weeshuizen mee gefinancierd, of bommenleggers?<\/p>\n
Het is maar net aan wie je het vraagt. \u2018Ik heb een bloeiende zaak,\u2019 zegt de man van de speelgoedwinkel. \u2018Is het dan verboden als mijn familie in Libanon in de winst deelt?\u2019 Volgens de centrale bank van Brazili\u00eb wordt er jaarlijks zes miljard dollar illegaal uit het gebied overgemaakt naar bankrekeningen in het Midden-Oosten. Maar zoals een Amerikaanse official onlangs in een krant verzuchtte: \u2018Bewijs maar eens dat net met die \u00e9ne dollar uit de opbrengst van een PlayStation, de kogel is gekocht waarmee kilometers verderop een Isra\u00ebli\u00ebr is doodgeschoten.\u2019<\/p>\n
Er is nog een mogelijke verklaring voor de komst van de Amerikanen. Het was opnieuw de Argentijnse krant Clar\u00edn die meldde dat ze in Paraguay gebruik maken van het militaire vliegveld bij Marisca Estigarribia, een grote basis waar zestienduizend troepen gestationeerd kunnen worden. De basis ligt nog geen tweehonderd kilometer van de grens met Bolivia. Daar won voormalig cocaboer Evo Morales half december de verkiezingen. De vraag is wat Morales met het Boliviaanse gas gaat doen, de levensader van het straatarme land. De gasexploitatie is nu nog grotendeels in handen van buitenlandse multinationals, maar Morales heeft campagne gevoerd met de belofte van grootschalige nationalisatie. De reuzen Argentini\u00eb en Brazili\u00eb, grotendeels afhankelijk van Bolivia voor de levering van gas, houden hun hart vast. Hun levering wordt onzekerder en duurder. Amerikaanse investeerders zullen een flink deel van de gaswinsten moeten afdragen. En wat als Morales de cocateelt legaliseert? Een halve narcostaat in het hart van Zuid-Amerika zal Washington zeker niet toestaan. Vooral niet omdat de machtige noorderbuur nu al cross-overactiviteiten vermoedt in het criminele circuit: islamitische terroristen die drugs en wapens verhandelen met seculiere collega\u2019s van FARC (Colombia) en Lichtend Pad (Peru). Morales\u2019 voorspelling in zijn overwinningstoespraak dat hij \u2018een nachtmerrie voor de Verenigde Staten zal worden\u2019, bevestigt alleen maar wat Washington zelf al dacht.<\/p>\n
David Fleischer is een Amerikaanse politicoloog aan de universiteit van Brasilia. Hij volgt de noord-zuidbetrekkingen op de voet en licht desgevraagd toe via de telefoon. \u2018Niemand weet welke afspraken de VS en Paraguay precies gemaakt hebben. E\u00e9n naam valt nauwelijks als men het over de Amerikaanse troepen heeft, terwijl die juist zo cruciaal is: Hugo Ch\u00e1vez, president van Venezuela. Hij gedraagt zich als een soort hedendaagse Che Guevara. Gewapend met oliedollars wil hij het hele continent voor zich winnen. De Amerikanen zijn bang voor hem. Ze zien hoe hij met de Brazilianen flirt en hoe hij zich als vaderfiguur van Morales ontpopt. In de jaren dertig vochten Paraguay en Bolivia een oorlog om olie, de Chaco-oorlog. In feite deden ze dat als stand-ins voor de Verenigde Staten en Venezuela. Dat kan opnieuw gebeuren. Je moet niet uitsluiten dat Washington met Paraguay een partner heeft gekocht voor een showdown in de Andes.\u2019<\/p>\n
Intussen ziet Brazili\u00eb de vrijage met lede ogen aan. \u2018Brazili\u00eb heeft flink in het Boliviaanse gas ge\u00efnvesteerd en zit helemaal niet op onrust te wachten. Bovendien moet president Lula niets hebben van het terreurbeleid van Bush. Hij kan Paraguay wel eens voor de keus stellen: kies voor Amerika, of kies voor je buurlanden. We kennen alleen het begin van dit verhaal, maar ik wacht met spanning op de uitkomst.\u2019<\/p>\n
Aan de Arabieren van het grens-gebied is deze geopolitieke puzzel niet besteed. Voor hen gebruikt Washington, na de Koude Oorlog en die tegen drugs, een nieuwe oorlog als excuus om zich met Zuid-Amerika te kunnen bemoeien: de war on terror. In de nachtbus, weg uit het grensgebied, ontmoet ik Nasser, een jonge tandarts uit Foz do Igua\u00e7u. Zijn ouders zijn Libanees. Om de verhalen over zijn geboortestreek als broeinest van terrorisme kan hij alleen maar lachen. Natuurlijk zitten er rotte appels tussen. \u2018Maar de leider van de kapers op 11 september kwam uit Hamburg,\u2019 weet hij. \u2018Daar lopen toch ook geen Amerikaanse soldaten over straat?\u2019 Nasser heeft al Amerikanen in de stad gezien. Met getrokken pistolen. Ik kijk hem verbaasd aan. \u2018Crockett en Tubbs,\u2019 grinnikt hij. Een Amerikaanse filmploeg was aan de grens neergestreken voor de slotscene van Miami Vice, een remake van de tv-serie waarin modieuze rechercheurs met Zuid-Amerikaanse druglords afrekenen. \u2018Alvast een voorproefje,\u2019 grinnikt Nasser. Iets na middernacht verlaat de bus de snelweg en mindert vaart. De militaire politie controleert op smokkelwaar. De klep gaat heel even open en weer dicht. Een bundel licht veegt langs onze gezichten. Dat was het alweer. We mogen doorrijden.<\/p>\n
Terroristen in het grensgebied<\/p>\n
1999 In Uruguay wordt de Egyptenaar Al Said Hassan Mukhlis aangehouden. Hij woont in Ciudad del Este en is op doorreis naar Europa. Mukhlis wordt verdacht van betrokkenheid bij de aanslag op westerse toeristen in Luxor (1997, 58 doden). In 2003 wordt hij uitgeleverd aan Egypte.<\/p>\n
1999 In Ciudad del Este wordt een regionale leider van Hezbollah gearresteerd: Assad Ahmed Barakat. Volgens Paraguay beraamde hij aanslagen op Amerikaanse ambassades in Brazili\u00eb, Argentini\u00eb en Paraguay. Hezbollah ontkent en zegt alleen aanslagen in de eigen regio te plegen.<\/p>\n
1999 De Palestijn Marwan al Safadi wordt gearresteerd in Ciudad del Este. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de eerste aanslag op het World Trade Center in 1993. Paraguay levert hem uit aan de Verenigde Staten.<\/p>\n
2000 In Ciudad del Este wordt Ali Khalil Mehri opgepakt, een tot Paraguayaan genationaliseerde Libanees.<\/p>\n
Met de verkoop van illegale software zou hij Hezbollah-acties in het Midden-Oosten financieren. In zijn huis worden jihad\u00advideo’s gevonden. Mehri ontsnapt en vlucht naar Syri\u00eb.<\/p>\n
2001 In de week na 9\/11 kammen de lokale autoriteiten en de CIA het grensgebied uit. Twintig Arabieren met valse papieren worden gearresteerd. De meesten komen al snel weer vrij.<\/p>\n
2001\/2002 De Paraguayaanse consul-generaal in Miami blijkt handel in valse paspoorten te drijven. Onder zijn klanten zijn drie mannen die op de Amerikaanse terror watch list staan. Onder Amerikaanse druk gaat Paraguay over tot vervolging.<\/p>\n
2002 De naam Imad Mugniyeh verschijnt op de Amerikaanse radar. Vanaf Hezbollah-bases in Iran en Libi\u00eb zou hij aanslagen op Amerikaanse en Isra\u00eblische doelen in Zuid-Amerika dirigeren. Mugniyeh wordt ook verdacht van betrokkenheid bij de aanslag op Amerikaanse mariniers in Beiroet in 1993 (241 doden). Op zijn hoofd staat nog steeds vijf miljoen dollar.<\/p>\n
2004 Het hoofd van de anti\u00adterreureenheid van de CIA maakt bekend dat er in een safe house in Kaboel een kaart van de Tri-Border Area gevonden is.<\/p>\n
Ook op andere plekken in Afghanistan is literatuur over de regio gevonden.<\/p>\n
De Amerikaanse autoriteiten vermoeden dat het veel Arabieren in de regio sinds de aanslagen van 9\/11 te heet onder de voeten is geworden. Volgens Argentini\u00eb is een aantal van hen gevlucht naar de vrijhandelszone Iquique in het noorden van Chili.<\/p>\n
De Chileense politie vond daar in 2001 veertig valse Pakistaanse paspoorten.<\/p>\n
Ook voor het Venezolaanse Isla Margarita, eveneens een vrijhandels\u00adzone, heeft Washington een boven\u00adgemiddelde belangstelling.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Al jaren gaan de geruchten dat islamitische terroristen zich schuilhouden in het hart van Zuid-Amerika. Paraguay krijgt nu bezoek van honderden Amerikaanse militairen. Komen ze oefenen, of wordt er een nieuw front geopend in de oorlog tegen het terrorisme? Bericht vanaf de grens tussen Paraguay en Brazili\u00eb. \u2018Als zelfs Bin Laden hier een bezoek brengt, dan zal het wel de moeite waard zijn.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Eelco Bosch van Rosenthal","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125521"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125521\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Eelco Bosch van Rosenthal","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}