{"id":125501,"date":"2006-01-07T16:05:00","date_gmt":"2006-01-07T14:05:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/kloosterleven-buiten-de-muren\/"},"modified":"2006-01-07T16:05:00","modified_gmt":"2006-01-07T14:05:00","slug":"kloosterleven-buiten-de-muren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/kloosterleven-buiten-de-muren\/","title":{"rendered":"Kloosterleven buiten de muren"},"content":{"rendered":"
\n

07-01-2006
Tekst Thijs Broer<\/p>\n

Veel mensen zijn op zoek naar houvast voor het leven van alledag. En steeds meer mensen vinden dat in de benedictijnse spiritualiteit. \u2018De regel van Benedictus is van een soort Rotterdamse nuchterheid: geen woorden maar daden.\u2019<\/p>\n

In de refter van de St. Willibrordsabdij, waar gewoonlijk in eerbiedige stilte gegeten wordt, klinken opgewekte stemmen onder de gewelven. Bij de deur staan broeder Kefas, de prior, en broeder Henry Vesseur wijn in te schenken voor de bezoekers. Naar goed benedictijns gebruik wordt iedere gast in het klooster ontvangen als was hij Christus zelf. En gasten zijn er vandaag vele: de jaarlijkse oblatendag blijkt drukker bezocht dan ooit. Ruim vijftig oblaten, \u2018geassocieerde leden\u2019 van de abdij, hebben zich naar het klooster begeven, in de stille bossen ten oosten van Doetinchem. Vanmorgen in de vroegte \u2013 de nevel hing nog boven de velden \u2013 hebben vijf nieuwe oblaten hun belofte gedaan in de kleine kapel: een organisatieadviseur, een arts, een IT\u2019er en zijn vrouw en een protestantse dominee. Na een proeftijd van een jaar hebben ze ervoor gekozen hun dagelijks leven in werk en gezin zo veel mogelijk te richten naar de regel van Benedictus, die sinds de vroege Middeleeuwen de basis vormt van het kloosterleven. Na de eucharistie en de ontvangst in het gastenverblijf is het nu tijd voor het middagmaal. De oblaten van de St. Willibrordsabdij, bijeen in de refter, vormen een zeer divers gezelschap. Er is een officier van justitie, een docent aan het hbo, er zijn een paar huisvrouwen, een schooldirecteur, een hoogleraar, een directeur van de psychiatrische afdeling van een groot ziekenhuis. E\u00e9n trouwe gast van de abdij is helaas verhinderd: een vuilnisman uit Gouda, die er groot genoegen in schept de straten van de stad \u2018benedictijns\u2019 schoon te maken, liefst op zondag.<\/p>\n

Het is een opmerkelijk verschijnsel: terwijl de meeste kloosters vergrijzen en op veel plaatsen met sluiting worden bedreigd, beleeft de kloosterlijke spiritualiteit een onverwachte opbloei buiten de muren. Boeken over benedictijnse spiritualiteit worden grif verkocht. De nieuwe uitgave van het Kleine Getijdenboek, met de gebeden die naar kloosterlijk voorbeeld op vaste tijden gezongen of gebeden moeten worden, is niet aan te slepen. De boeken van Anselm Gr\u00fcn, de bekende Duitse benedictijn, behoren ook hier te lande tot de best verkochte christelijke lectuur. Overal in het land worden lezingen over benedictijnse spiritualiteit gehouden. En het blijft niet bij woorden alleen: steeds meer mensen verbinden zich als oblaat aan een klooster, om hun dagelijks leven te verankeren in een eeuwenoude traditie.<\/p>\n

Zoals bekend is het al een jaar of tien in de mode om even een paar dagen \u2018bij te tanken\u2019 in het klooster: toevluchtsoord voor spiritueel ontheemden en overspannen managers, hoppend van klooster naar zen naar new age. Maar de laatste tijd wordt een tendens zichtbaar die dieper lijkt te reiken. Nu het vrijblijvende gezweef van new age op zijn retour is en de Celestijnse belofte zijn glans heeft verloren, lijken steeds meer mensen behoefte te hebben aan een steviger fundament. Dat vinden ze, in steeds grotere getale, in de kloosterlijke spiritualiteit.<\/p>\n

Aan een van de ruwhouten tafels in de refter zit Wil Derkse, filosoof en directeur van het Soeterbeeck Programma \u2018over wetenschap, samenleving en levensbeschouwing\u2019 van de Radboud Universiteit Nijmegen, achter een kommetje soep. Toen Derkse een paar jaar geleden een boekje over de Benedictijnse spiritualiteit publiceerde, onder de titel Een levensregel voor beginners. Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijkse leven, had hij geen idee wat hem boven het hoofd hing. Aanvankelijk was het bedoeld voor een kleine kring ge\u00efnteresseerden, die hij wilde laten zien hoe de regel van Benedictus, ooit bedoeld voor het kloosterleven in de vroege Middeleeuwen, toegepast kan worden buiten de kloostermuren, midden in het hedendaagse leven. Leuk voor mijn broer, dacht de auteur, met wie hij jaarlijks een weekje naar het klooster gaat.<\/p>\n

Maar tegen iedere verwachting in vloog het boekje over de toonbank.<\/p>\n

Inmiddels is de vijftiende druk verschenen, en is Wil Derkse een veelgevraagd spreker op seminars, conferenties en managementopleidingen. De afgelopen jaren heeft hij bijna driehonderd voordrachten over Benedictijnse spiritualiteit gehouden; dagelijks komen drie of vier nieuwe verzoeken binnen. Vooral onder managers en directeuren blijkt de belangstelling enorm, van de top van de Belastingdienst Brabant tot aankomende topmanagers van KPN. Eerder al zat de voltallige raad van bestuur van bouw-gigant Heijmans aandachtig te luisteren naar Derkses verhalen over benedictijns leiderschap en timemanagement, over kloosterlijke toewijding en human resources, over de abt die net als de goede manager in de eerste plaats moet luisteren en dienen. \u2018De benedictijnse spiritualiteit geeft structuur en richting aan het leven,\u2019 zegt Derkse. \u2018Maar er is niks zweverigs aan. Het kloosterleven draait om aandacht, rust, eenvoud, bescheidenheid, toewijding. De regel van Benedictus biedt houvast, en is volstrekt down to earth. Dat heeft in deze hectische tijd een grote aantrekkingskracht.\u2019 Grinnikend: \u2018En je hoeft er niet eens voor naar Tibet.\u2019<\/p>\n

Het boekje van Derkse verhaalt van de drie belangrijkste benedictijnse beloften. Stabilitas: levenslange verbondenheid met een abdij, in hedendaagse taal ook uit te leggen als: betrokkenheid, commitment. Conversio morum: dagelijks zoeken naar kleine verbeteringen. Vroeg opstaan, rust en regelmaat vinden, alle werkzaamheden met grote aandacht verrichten, \u00f3\u00f3k het aardappels schillen. En obedientia: gehoorzaamheid, niet te verstaan als slaafse volgzaamheid, maar als gehoor geven. \u2018De regel begint niet voor niets met ausculta,\u2019 zegt Derkse: \u2018luister\u2019.<\/p>\n

Vervat in hedendaagse bewoordingen is de benedictijnse spiritualiteit inmiddels terechtgekomen in verschillende mis\u00adsion statements van grote organisaties, en in leerboeken voor verandermanagement. Doekle Terpstra, oud-CNV-voorzitter en huidig voorzitter van de hbo-raad, put bij het voorbereiden van zijn speeches regelmatig uit de regel van Benedictus. En volgens goede bronnen is Een levensregel voor beginners zelfs beland op het nachtkastje van minister van Onderwijs Maria van der Hoeven. \u2018Als het mensen een heel klein beetje kan helpen hun dagelijkse leven beter in te richten,\u2019 zegt Derkse, \u2018is dat mooi meegenomen.\u2019<\/p>\n

Onder de vijf nieuwe oblaten van de St. Willibrordsabdij is ook de protestantse dominee Henk Gols, vader van twee kinderen, die als voorganger van de oecumenische Stevenskerk in Nijmegen de weg naar de abdij bij Doetinchem heeft gevonden. Dat de orde van de benedictijnen deel uitmaakt van de rooms-katholieke Kerk vindt hij als protestant geen enkel beletsel. \u2018Het christendom van de eerste eeuwen is een gemeenschappelijke bron,\u2019 zegt hij. \u2018Ik heb in het klooster altijd een verbinding gevoeld met de ruimte van eeuwen, die in de protestantse traditie veel moeilijker te vinden is.\u2019<\/p>\n

In de Nijmeegse St. Jacobskapel heeft Gols laatst aan een gezelschap pelgrims uitgelegd wat een dominee in een klooster te zoeken heeft. \u2018Een dominee in het klooster is een modeverschijnsel,\u2019 zei hij daar. \u2018Maar mode is vrijblijvend. En vrijblijvendheid wens ik niet.\u2019 Daarom heeft Gols zich, na lang overwegen, als oblaat laten inschrijven bij de St. Willibrordsabdij. De Benedictijnse spiritualiteit betekent ook: toewijding, en zelfverloochening. \u2018Je kiest niet alleen voor wat leuk is,\u2019 zegt Gols. \u2018Je moet je committeren. Maar als je dat doet, word je door de traditie gedragen.\u2019<\/p>\n

Toen Benedictus rond het jaar 500 in het Italiaanse Montecassino aan zijn kloosterregel werkte, bevond de Europese cultuur zich op een breukvlak. De kerk van Rome was in verval, en Benedictus zocht nieuwe wegen voor het geloof, in bezinning en verinnerlijking. Gols signaleert dezelfde beweging in deze tijd. \u2018De oude kerkelijke structuren hebben veel mensen niets meer te zeggen, en storten in elkaar,\u2019 zegt hij. \u2018Daarom bestaat er grote behoefte aan herori\u00ebntatie. Als de kerkelijke muren vallen, blijven de bronnen. Daarvan ben ik overtuigd. Misschien is dat waarom de benedictijnse traditie zo vitaal is.\u2019<\/p>\n

Broeder Kefas, de prior van de St. Willibrords\u00adabdij, ziet nieuwe gasten in het klooster graag komen, ook als ze van protestantse huize zijn, of met het christelijk geloof weinig van doen hebben. \u2018De benedictijnse spiritualiteit is geen exclusief erfgoed,\u2019 zegt hij tijdens een wandeling rond het klooster, de handen in de wijde mouwen van zijn zwarte pij gestoken. \u2018Wij respecteren iedereen. De regel van Benedictus is niet een leer, maar een levenswijze, een leidraad die houvast biedt, die harmonie kan brengen, en stilte. Dat is in deze tijd een kostbaar ding. Het is verheugend dat veel mensen zich daarin herkennen, ieder op zijn eigen manier. Goede mensen, van welke gezindte ook, heeft de wereld altijd te kort.\u2019<\/p>\n

In de vroege morgen heeft ook Gijs Spiekerman, organisatieadviseur, accountant en voormalig lid van de raad van bestuur van een grote thuiszorgorganisatie, zijn belofte als oblaat afgelegd. In de jaren negentig vertrok Spiekerman, tussen twee banen in, per fiets naar Santiago de Compostela, het bedevaartsoord in Spanje. Onderweg kwam hij tot nieuwe inzichten, die hem sindsdien niet meer los hebben gelaten. \u2018Zeven weken alleen op de fiets, dat was een fenomenale ervaring,\u2019 zegt hij. \u2018In die tijd was alles in mijn werk gericht op geld, bezit, status, prestaties. Onderweg naar Santiago kwam ik erachter dat de reis belangrijker is dan het doel. Na vijfhonderd kilometer heb ik mijn kilometerteller en mijn horloge in een greppel gegooid. Wat een bevrijding. Toen heb ik pas ervaren wat stilte is. Dat is waar we in Nederland aan kapotgaan: het gebrek aan stilte.\u2019<\/p>\n

Na terugkomst hervatte zich het jachtige leven. Spiekerman werkte zich een aantal jaren lang volledig over de kop, als financieel directeur in de zorg. Twee jaar geleden besloot hij alles anders te doen. Hij verdiepte zich in de benedictijnse traditie, ging op retraite in de St. Willibrordsabdij, en sloot zich aan bij De Vinkenbos, een Benedictijnse gemeenschap, vlak bij zijn huis in Ede. \u2018Ik zag een foldertje liggen, en dacht: verrek, dat is bij mij om de hoek!\u2019 Inmiddels is Spiekerman bezig met een bureau voor interimmanagement en coaching, en leeft hij zo veel mogelijk naar de kloosterlijke regel, van het ochtendgebed tot de completen. \u2018De regel van Benedictus is van een soort Rotterdamse nuchterheid,\u2019 zegt hij. \u2018Geen woorden maar daden. De benedictijnse spiritualiteit is spiritualiteit van de aarde. Dat spreekt mij zeer aan.\u2019 Als accountant was Spiekerman altijd bezig alles te controleren, te beheersen, maar dat heeft hij inmiddels losgelaten. \u2018We zijn elkaar aan het gekmaken in deze samenleving,\u2019 zegt hij. \u2018Alles is gericht op geld, op zekerheid, op veiligheid. We zijn volledig kwijt wat overgave betekent, en vertrouwen. Van leven met minder bezit word je veel gelukkiger. En van minder oordelen ook. Gemeenschap, arbeid en gebed, in een omgeving van stilte. Voor mij is dat een stevige basis voor het leven van alledag.\u2019<\/p>\n

Een paar dagen later zit Gijs Spiekerman aan tafel in De Vinkenbos, de bene\u00addictijnse gemeenschap in Ede, waaraan hij nu anderhalf jaar verbonden is. In de sobere houten schuur, werkplaats en ontmoetingsplek tegelijk, brandt een houtkachel. Het geurt naar zelfgebakken brood, buiten liggen stapels hout, door Spiekerman gekloofd: ora et labora. Op zolder is een kleine kapel, waar viermaal daags wordt gebeden. De Vinkenbos is tien jaar geleden opgericht door Jan Veenendaal, ingenieur in de wegenbouw, en Hans Steenhuis, protestants dominee, als plek van bezinning en ontmoeting, in het bijzonder voor \u2018mensen aan het eind van hun Latijn\u2019. Na moeilijke eerste jaren is De Vinkenbos de laatste tijd tot bloei gekomen. De gemeenschap telt acht leden. De meesten zijn er een paar dagen per week, en combineren hun bezigheden op De Vinkenbos \u2013 bidden, lezen, houthakken, brood bakken \u2013 met werkzaamheden elders. Er is plaats voor twaalf gasten. Vergaderd wordt er niet, en beleidsnotities zijn verboden. Bij De Vinkenbos wordt gewerkt, gegeten, gerust en gebeden volgens de regel van Benedictus, en anders niet. \u2018Benedictijns leven buiten het klooster, daar is niks hoogdravends of vrooms aan,\u2019 zegt Jan Veenendaal. \u2018Het betekent in wezen: woord en daad moeten samenvallen.\u2019 Dat krijg je niet cadeau. \u2018In de krant kun je lezen hoe het is, in het Evangelie hoe het moet, en bij Benedictus hoe het kan. Daar moet je hard voor werken, iedere dag weer. En juist daarom is het een heilzame manier van leven.\u2019<\/p>\n

Even later zitten de leden van de gemeenschap in het kapelletje op zolder om het getijdengebed te bidden. \u2018Zoals het was in het begin, nu en altijd, in de eeuwen der eeuwen.\u2019<\/p>\n

Bij De Vinkenbos houden ze zich niet bezig met de vraag waar het naartoe moet met de wereld. Gisteren is voorbij, en morgen is er nog niet, zegt Jan Veenendaal. Je moet gewoon d\u00f3\u00e9n, dan komt de rest vanzelf.<\/p>\n

Wil Derkse vindt dat een verstandige gedachte, en schudt een treffende anekdote uit zijn mouw, over Einstein die een keer bij Bohr op bezoek ging in diens vakantiehuisje op het Deense platteland. \u2018Toen Einstein daar een hoefijzer boven de deur zag hangen, zei hij: \u201cJij als fysicus gelooft toch zeker niet dat zo\u2019n hoefijzer werkt?\u201d Bohr antwoordde: \u201cNee, natuurlijk geloof ik er niet in. Maar ik heb gehoord dat het ook werkt als je er n\u00ed\u00e9t in gelooft.\u201d Zo is het ook met de regel van Benedictus.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Veel mensen zijn op zoek naar houvast voor het leven van alledag. En steeds meer mensen vinden dat in de benedictijnse spiritualiteit. \u2018De regel van Benedictus is van een soort Rotterdamse nuchterheid: geen woorden maar daden.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[151,269],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125501"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125501"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125501\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}