Een uitgestrekte zandvlakte, hier en daar een paar goudgele duinen aan de horizon. Hoe ver je ook kijkt, er is geen sprietje leven te bekennen. Er is slechts zand en zon. De temperatuur loopt hier, midden in de Sahara, op tot ver boven de veertig graden. Mocht je zonder water stranden, dan ben je in twee dagen dood. En door dit verlaten landschap loopt een gloednieuwe asfaltweg. Het asfalt is glanzend zwart, de strepen zijn nog smetteloos wit. Dit is de onlangs voltooide trans-Sahara-snelweg. Voor Europese begrippen is het een weg van niks \u2013 twee smalle rijbanen \u2013 maar voor Afrika is dit een van de belangrijkste wegen van het continent: de allereerste asfaltweg dwars door de Sahara, de eerste verharde weg die Noord-Afrika verbindt met het Afrika ten zuiden van de Sahara, en daarmee indirect Europa met heel Afrika.<\/p>\n
Een paar honderd kilometer voor Nouak\u00adchott, de hoofdstad van de islamitische woestijnstaat Mauritani\u00eb, staat langs de trans-Sahara-snelweg een bordje. \u2018Restaurant\u2019, is er met slordige kapitalen \u2013 de S in spiegelschrift \u2013 op gekalkt. Ahmed is de uitbater. Zijn restaurant is een van sloophout in elkaar getimmerde keet. Het woestijnzand waait door de kieren en gaten naar binnen. Langs de muur staan wankele schappen met pakken spaghetti, blikken met sardientjes en flessen cola. Een koelkast heeft Ahmed niet \u2013 de cola is warm. Zoals het een echt wegrestaurant betaamt, verkoopt Ahmed ook benzine \u2013 hij tapt het rechtstreeks uit een olievat \u2013 en kun je hier je banden laten oppompen. Nu alleen de klanten nog. \u2018Het gaat prima\u2019, zegt Ahmed opgewekt. Als je wat langer doorvraagt, blijkt \u2018prima\u2019 te betekenen: gemiddeld twee klanten per dag. Maar toen hij zijn uitspanning net geopend had, moest hij soms dagen achtereen wachten op \u00e9\u00e9n enkele klant.<\/p>\n
Plannen voor autosnelwegen door de Sahara waren er in de vorige eeuw genoeg. In Algerije wordt al decennia aan een weg gewerkt, die maar niet afkomt. Het aanleggen van een asfaltweg door de Sahara is dan ook extreem moeilijk. Woestijnduinen zijn geen bergen: door de wind verplaatsen ze zich voortdurend. Het gevaar dat het woestijnzand de weg begraaft, dreigt dan ook altijd. Extreme temperatuurverschillen (in de woestijn kan het \u2019s nachts vriezen terwijl overdag het kwik tot boven de veertig graden kan stijgen) zorgen ervoor dat het asfalt voortdurend krimpt en uitzet, wat snel tot scheuren in het wegdek leidt. En ten slotte is er nog het bizarre gevaar van het water: afgelopen voorjaar werd een groot deel van de Algerijnse Sahara-weg door zeer zeldzame, maar desalniettemin ontstellend hevige regenbuien vernietigd.<\/p>\n
Marokko en Mauritani\u00eb zijn er nu w\u00e9l in geslaagd een weg door de Sahara aan te leggen. Het onoffici\u00eble beginpunt van die weg bevindt zich in het plaatsje Tan Tan op de grens van Marokko en de Westelijke Sahara. Bij de entree staan aan weerszijden van de weg twee meer dan levensgrote betonnen kamelen. Ze vormen een alternatieve stadspoort en het symbolische begin van de Sahara. Marokko laat er geen enkele twijfel over bestaan wie het in deze contreien voor het zeggen heeft. Overal tref je enorme uithangborden met de afbeelding van de Marokkaanse koning aan: Mohammed VI als militair, Mohammed VI als playboy en Mohammed VI als serieus staatsman.<\/p>\n
Na Tan Tan volgt de weg honderden kilometers lang de kust van de Atlantische Oceaan. Het uitzicht blijft hetzelfde: rechts water, links een eindeloze stenige vlakte. De eerste permanente nederzetting na Tan Tan is Tarfaya, een niksig dorpje waar het zand door de ongeplaveide straten waait. Tarfaya ligt op slechts honderd kilometer afstand van Europa: de Canarische eilanden liggen vlak voor de kust. Vandaar dat vanuit Tarfaya veel Afrikanen de oceaan proberen over te steken. In volgeladen krakkemikkige bootjes wagen ze de overtocht en eenmaal op Spaans grondgebied vragen ze asiel aan. Vaak gaat het mis. Regelmatig spoelen op het strand van Tarfaya lijken aan. In Tarfaya zelf echter geen spoor van Afrikaanse immigranten \u2013 die verblijven diep in de woestijn onttrokken aan het oog van de autoriteiten.<\/p>\n
Terug op de trans-Sahara-snelweg stuift los zand in lange slierten over het asfalt. Het zicht wordt steeds slechter. Het lijkt wel of het mist, maar het is heel fijn zand dat in de lucht hangt en maakt dat je niet verder dan vijfentwintig meter kunt kijken. De weg is populair bij toeristen. \u2019s Winters trekken West-Europese gepensioneerden met campers helemaal naar het zuiden van de Westelijke Sahara. Her en der staan campers langs het strand opeengepakt. Er zijn weliswaar geen voorzieningen, maar het weer is goed en het kamperen gratis. Het gepensioneerde echtpaar Werner en Maria Schurz uit Kassel bijvoorbeeld staat hier al een week. Ze zijn op weg naar Senegal en reizen in een camper voorzien van satellietschotel, chemisch toilet en koelkast. \u2018We hebben Europa gedaan en we wilden wel eens iets anders\u2019, vertelt Werner. \u2018Toen we hoorden dat je met een camper helemaal naar Dakar kon rijden, dachten we: dat is iets voor ons.\u2019 Het enige waar ze zich zorgen om maken is het eten. \u2018Maar we hebben voor drie maanden eigen voorraad bij ons\u2019, zegt Maria.<\/p>\n
Een andere soort reiziger die veelvuldig van de trans-Sahara-snelweg gebruik maakt, is de avonturier die met een tweedehandsauto naar West-Afrika rijdt om die daar met winst te verkopen. Het verkopen van oude auto\u2019s in Afrika is al sinds de jaren zeventig populair. Voor auto\u2019s die je in Nederland voor duizend euro of minder op de kop kunt tikken, kun je in West-Afrika het dubbele vangen. Ook ik rijd hier in een tweedehandsauto, een zeventien jaar oude Mercedes, in de hoop die in West-Afrika te kunnen verkopen.<\/p>\n
De lucht boven het asfalt trilt. In de verte verdwijnt de trans-Sahara-snelweg in een zandduin. De drie bulldozers die de doorgaande weg proberen vrij te houden, hebben er een flinke klus aan. Deze duin is het resultaat van een week zandstorm, vertelt een van de arbeiders. Hij is al twee dagen bezig om de boel op te ruimen. En als ze de weg hier weer te voorschijn hebben \u2018gebulldozerd\u2019, dan kunnen ze elders opnieuw beginnen. Die bulldozers in de woestijn zijn als de gemalen van de Nederlandse polders. Ze staan zelden stil, aan hun strijd tegen de elementen komt nooit een einde. Het lijkt hier trouwens wel wat op Nederland. Net als in de Hollandse polders rijgen lange elektriciteitsmasten zich aan de horizon tot \u00e9\u00e9n lange streep aaneen. Steeds denk je: nu kan er echt niets meer groeien. Maar dan duikt er toch weer een kromgetrokken, bijna dood acaciaboompje op, of een weerbarstig plukje gras. En die dorre, doodse woestijn blijkt ook verre van eentonig. Rond Dakhla, de laatste stad voor de Mauritaanse grens, is het witgrijze maanlandschap van eerder veranderd in een soort gigantische cr\u00e8me br\u00fbl\u00e9e, het land bobbelt en knispert alsof het onder de grill is gezet.<\/p>\n
Marokko en Mauritani\u00eb mogen dan elk hun deel van de trans-Sahara-snelweg hebben voltooid, dat wil niet zeggen dat je ook probleemloos van het ene naar het andere land kunt rijden. Er resteert een groot struikelblok: het niemandsland rond de grens tussen de Westelijke Sahara en Mauritani\u00eb. Marokko en Mauritani\u00eb ruzi\u00ebn al jarenlang over de vraag waar het grondgebied van het ene land begint en dat van het andere ophoudt. Het gevolg is dat bij de Marokkaanse grenspost het asfalt ophoudt om een paar kilometer verder bij de Mauritaanse douane weer te beginnen. Het is maar een klein stukje, maar dat is wel heel gevaarlijk. Er liggen hier landmijnen, de route is niet gemarkeerd of verhard en menige auto komt hier in het zand vast te zitten.<\/p>\n
Vandaar dat bij de laatste benzinepomp van de Westelijke Sahara een legertje woestijngidsen klaar staat, dat toeristen belooft hen zonder kleerscheuren aan de andere kant van de grens te krijgen. Ik overweeg er een te huren, maar dan kom ik bij de wc\u2019s Mo tegen, een Marokkaan uit Amsterdam. Hij heeft net een Mercedes in Mauritani\u00eb verkocht en is nu weer op weg naar Nederland. \u2018Ben je gek\u2019, zegt hij. \u2018Die gidsen zijn oplichters. Je kunt het zelf wel vinden. Gewoon rechtdoor \u00adrijden.\u2019<\/p>\n
Na de Marokkaanse grenspost, wanneer het asfalt ten einde is gekomen, begint een vlakte waarop hier en daar een paar steenklompen als enorme puisten omhoogsteken. Het waait. Zand en stof belemmeren het zicht. Sporen waaieren naar alle windrichtingen uit. De bodem van mijn auto schraapt over een stuk steen. Of is het een landmijn? Het spoor leidt door een stuk mul zand. Ik neem wat gas terug. Het voelt alsof je een pakje zachte boter inrijdt. Nog even ploetert de auto verder, maar dan slaat de motor af. Moervast in het zand. Als ik uitstap, zie ik dat de wielen tot aan de assen zijn weggezakt. Het opwaaiende zand schuurt pijnlijk over mijn blote enkels. Ik begin hem te knijpen: midden in het mijnenveld en geen flauw idee waar ik ben en hoe ik hier uit moet komen. Dan komen er, schijnbaar uit het niets, twee mannen aangesjokt. Hun kleren zijn gescheurd, om hun hoofd hebben ze een ch\u00e8che geknoopt, een soort tulband die het zand uit neus en ogen moet houden. Het duo helpt de auto uit het zand duwen en voor vijftig euro wil een van hen me wel naar de Mauritaanse grenspost te brengen. Nou, vooruit dan maar. Wanneer hij is ingestapt, vertelt de man dat hij midden in dit niemandsland woont. We rijden langs de plek waar hij zijn onderkomen heeft: een afvalhoop van motorblokken, omgekeerde autowrakken en wapperende tenten. Hij leeft van mensen zoals ik, toeristen die hier verdwalen of, beter nog, autopech krijgen. Dan koopt hij voor een prikkie de gestrande wagens, lapt ze op en verkoopt ze in Mauritani\u00eb met flinke winst. Na vijf minuten zijn we bij de grens. \u2018Kijk, daar is het, achter die heuvel,\u2019 wijst hij. \u2018Ik wil liever niet dat ze me daar zien.\u2019 Hij heeft de deur al open en verdwijnt.<\/p>\n
De Mauritaanse grenspost is een houten hok. Binnen staan drie gammele bedden. Op eentje ligt een sprei met bloemetjesmotief. In een vergeefse poging het zand buiten de deur te houden, heeft iemand een plastic zeil tegen de kale planken gespijkerd. Een douanier zit met stift en liniaal lijntjes trekken in een groot boek, waarin mijn personalia nauwkeurig worden opgetekend. Hij grijnst als ik hem vertel dat ik in het zand vast ben komen te zitten. \u2018Tja,\u2019 zegt hij. \u2018Hopelijk ligt hier straks ook asfalt en hoef je nergens meer te duwen en te graven.\u2019<\/p>\n
Direct achter de keet van de douane gaat de trans-Sahara-snelweg weer verder.<\/p>\n
Camping Baie du L\u00e9vrier in Nouadhibou, de eerste stad na de grens, is een populair logement onder trans-Sahara-reizigers. Vroeger verzamelden Europese autohandelaren zich hier tot er genoeg mensen waren om gezamenlijk, onder begeleiding van een lokale gids, de woestijn door te trekken. Begaf een auto het, dan kon je altijd met een van de anderen meerijden. Maar aan die solidariteit is met de komst van de trans-Sahara-snelweg ook een einde gekomen. Er arriveren nog altijd mensen met tweedehandsauto\u2019s, maar aan gidsen en samen reizen hebben die niet langer behoefte. Campingbaas Ali Mahjoub vertelt dat de meeste gidsen inmiddels werkloos zijn geworden en hun heil elders hebben gezocht.<\/p>\n
Het Mauritaanse deel van de trans-Sahara-snelweg luistert naar de bescheiden naam Route National 3 en heeft zesentachtig miljoen euro gekost. Het is de vraag of deze weg, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Sahara-snelweg die Algerije probeert te bouwen, tegen de elementen is opgewassen. De eerste tekenen zijn weinig veelbelovend. Nog maar net is de weg in gebruik of op sommige plekken begint het asfalt alweer af te brokkelen. Om de zandduinen op hun plek te houden, zijn vorig jaar woestijnbestendige bomen geplant. De meeste zijn nu alweer gestorven. Ook zijn aan weerzijden van de rijbaan nylon netten geplaatst die het schuivende zand moeten tegenhouden. Die netten zijn op veel plekken gescheurd en half onder het zand bedolven. En er zijn zelfs delen van de weg waar het nieuwe asfalt al half onder de eerste oprukkende duinen is verdwenen. Als het zo doorgaat, ziet de trans-Sahara-snelweg er binnen enkele jaren uit als menig andere Afrikaanse asfaltweg: een aaneenschakeling van zandpaden, gaten en kuilen waar elke auto zijn schokbrekers op stuk rijdt. Maar voorlopig rijdt het verkeer nu razendsnel van Nouadhibou naar Nouakchott. Tegenover de twee dagen die de reis tussen de twee steden vroeger duurde, staat vieren\u00adhalf uur nu.<\/p>\n
Nouakchott, de hoofdstad van Mauritani\u00eb, is een stad zonder bioscopen, warenhuizen, theaters, boekwinkels, disco\u2019s, concertzalen of kroegen. Alles wat een stad leuk maakt, ontbreekt hier. Alles wat een stad zo onaangenaam kan maken, vind je hier in overvloed: mensen, auto\u2019s, smerigheid. De Vlaming Alexander Dewilde komt al tien jaar in Nouakchott en woont er sinds vijf jaar permanent. Dewilde is een voormalige autohandelaar, hij heeft een tijdje \u2018in de frigo\u2019s gezeten\u2019 en sinds een paar jaar is hij de eigenaar van Caf\u00e9-Restaurant Bruxelles, dat aan het begin van de trans-Sahara-snelweg ligt. Net als ex-kamelenhoeder Ahmed met zijn restaurant midden in de woestijn heeft Dewilde zich bewust langs de trans-Sahara-snelweg gevestigd. Ook hij dacht dat de nieuwe weg een hoop klandizie zou brengen. \u2018Over die weg zijn de verwachtingen zo hooggespannen, maar ik moet je eerlijk zeggen: tot nu merk ik er niks van\u2019, zegt Dewilde gelaten. \u2018Er komt hier wel eens iemand ontbijten die op weg is naar Nouadhibou. Er komen wel eens een paar toeristen uit Europa aanwaaien, maar de meeste van mijn klanten zijn niet onderweg. Die wonen gewoon in Nouakchott.\u2019<\/p>\n
In Nouakchott komt de trans-Sahara-snelweg voorlopig ten einde. Van hieruit kun je verder naar het zuiden rijden, naar Senegal, of naar het oosten afbuigen richting Mali, Niger en Boerkina Faso. Maar zonder problemen gaat dat nog niet. Wil je naar Dakar, dan moet je de Senegal-rivier oversteken met een veerboot die niet veel groter is dan het pontje over het IJ naar Amsterdam-Noord. En de weg naar Mali is op sommige plaatsen zo slecht dat hij in het regenseizoen geheel onbegaanbaar wordt. Maar ook hier wordt aan verbeteringen gewerkt. Uiteindelijk moet de trans-Sahara-snelweg helemaal naar de grootste stad van West-Afrika, Lagos in Nigeria, voeren.<\/p>\n
Als het eenmaal zo ver is, dan zullen niet alleen Mauritani\u00eb en Marokko van de trans-Sahara-snelweg profiteren, maar heel West-Afrika. Men hoopt dat Afrikaanse agrarische producten \u2013 vee, ananas, katoen \u2013 dan veel gemakkelijker de Europese markten zullen bereiken. En niet alleen Afrikaanse producten, ook mensen zullen gemakkelijker naar het noorden reizen.<\/p>\n
In een werkplaats waar ik een lekke band van mijn auto laat repareren, ontmoet ik Abdoulaye. Vorig jaar is hij uit zijn geboorteland Senegal vertrokken om in Nouakchott werk te zoeken. Tevreden met zijn bestaan in Mauritani\u00eb is hij allerminst. \u2018Het leven is hier zwaar. Ik verdien te weinig,\u2019 zegt hij, om er op samenzweerderige toon aan toe te voegen: \u2018Mauritani\u00ebrs hebben een hekel aan Senegalezen.\u2019 Wat Abdoulaye eigenlijk wil, is naar Europa. Daar ligt het geld voor het oprapen, dat weet iedereen. \u2018Kun jij me niet meenemen naar Nederland?\u2019 Wanneer ik hem moet teleurstellen, is hij daardoor niet uit het veld geslagen. Integendeel, hij nodigt me uit voor een kopje thee. Wanneer ik hem gehurkt bij een houtbrandertje, tussen de hoog opgestapelde autobanden, vertel over de nieuwe trans-Sahara-snelweg die helemaal naar Europa voert, beginnen zijn ogen te glimmen. \u2018Misschien moest ik die weg maar afreizen\u2026\u2019<\/p>\n
In april verschijnt van Jeroen van Bergeijk bij uitgeverij Augustus: \u2018Mijn Mercedes is niet te koop\u2019, een reisverhaal over Europese avonturiers, Afrikaanse autohandelaren en een oude Mercedes.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Deze eerste weken van januari wordt voor de 28ste maal de woestijnrally Parijs-Dakar verreden. Met peperdure, geavanceerde terreinwagens dwars door de Sahara. Maar sinds kort kun je met elke gewone personenwagen in vijf dagen vanuit West-Europa naar Dakar rijden. Via de onlangs voltooide trans-Sahara-snelweg. Jeroen van Bergeijk deed het.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1271],"acf":[],"author_name":"Jeroen van Bergeijk","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125469"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125469"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125469\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen van Bergeijk","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125469"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125469"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125469"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}