Den Haag<\/p>\n
1. Wouter Bos wint de verkiezingen. Het CDA wordt goede tweede. Bos\u2019 gedachte dat Balkenende dan opstapt, is niet onzinnig. Maar we moeten de koppigheid van de CDA-premier niet onderschatten. Balkenende zit niet in het torentje omdat hij op zoek was naar die machtspositie. Hij is er min of meer per ongeluk terechtgekomen en heeft gaandeweg de rit de overtuiging gekregen dat hij voorbestemd is voor die plek. De man is bezig is aan \u2018een missie\u2019.<\/p>\n
Het is zeker dat binnen het CDA de roep om een nieuwe leider ontstaat als Balkenende verliest. Maar als de onruststokers winnen, komen de christen-democraten voor nog veel grotere problemen te staan. Wie moet Balkenende opvolgen? En wie moet vervolgens aan de christen-democratische vleugel in het kabinet-Bos I leiding gaan geven?<\/p>\n
De laatste jaren hebben geleerd dat Maxime Verhagen, nu als fractievoorzitter de meest voor de hand liggende kandidaat, in elk geval niet in aanmerking komt voor die rol. Tijdens de onderhandelingen tussen CDA en PvdA van begin 2003 is een grote antipathie ontstaan tussen Bos en Verhagen. Ze kunnen elkaars bloed wel drinken. Wordt het dan Donner, de geestelijke vader van twee kabinetten waar Bos tegen te hoop is gelopen? De Geus, met wie de vakbonden nog steeds niet on speaking terms zijn? Maria van der Hoeven, de stille kracht op Onderwijs? Nee, dat wordt nog een hele zoektocht en die zal de kabinetsonderhandelingen zeker niet bespoedigen.<\/p>\n
2. Het CDA wint de verkiezingen, Balkenende blijft. Maar de VVD wordt zo klein dat er onmogelijk mee geregeerd kan worden. Kan Bos het opbrengen om vice-premier te zijn onder Balkenende? Moeten die twee (met op de achtergrond een satanisch glimlachende Verhagen) de onderhandelingen van 2003 weer overdoen met alle herinneringen aan het oud zeer van toen en de wetenschap dat het CDA nog altijd liever met een gelegenheidscoalitie over rechts wil gaan?<\/p>\n
In Bos\u2019 bespiegelingen in De Telegraaf en de Volkskrant zet hij de VVD eenvoudig aan de kant als een onzekere factor met te veel interne twisten en onduidelijkheden over de koers op belangrijke beleidsvraagstukken. Die observatie is zeker een juiste, al doet hij het daarmee voorkomen alsof binnen zijn eigen partij de standpunten rond diezelfde kwesties \u2013 integratie, het referendum en de gekozen burgemeester \u2013 al wel uitgekristalliseerd zijn.<\/p>\n
3. Wiegel keert terug. Juist de interne problemen bij de liberalen waar Bos op zinspeelt, kunnen de sociaal-democratische premier-kandidaat nog lelijk opbreken. Als de bom in de VVD echt barst en het leiderschap van Van Aartsen zo broos is als het er nu uitziet, is de terugkeer van Hans Wiegel een levensgrote optie. Van Aartsen zinspeelt zelf intern al op een soort dubbel lijsttrekkerschap met de coryfee uit Diever. Maar dat Wiegel het in zijn eentje gaat doen, ligt eigenlijk nog meer voor de hand. Natuurlijk, er zijn diverse hobbels. Een belangrijke is dat Wiegel absoluut geen zin heeft om uiteindelijk als oppositieleider in de Tweede Kamer te belanden. Maar in politiek Nederland is overal een mouw aan te passen.<\/p>\n
Hij ori\u00ebnteert zich, Hans Wiegel. Hij wint adviezen in bij vrienden en oud-collega\u2019s. Die vertellen hem overigens met nadruk dat het een andere, hardere wereld is in Den Haag dan toen hij er nog triomfen vierde. Dat hij zijn intellectuele luiheid zal moeten afleggen, zijn dossierkennis moet opvijzelen en zelfs aan een betere lichamelijke conditie moet werken. Maar het kan. Al zal Wiegel wachten tot het aller-allerlaatste moment om erin te stappen. Op het moment bijvoorbeeld dat half Nederland het beu begint te worden dat Balkenende en Bos elkaar vliegen zitten af te vangen. Dan kan de wijze staatsman uit de coulissen komen.<\/p>\n
Als hij het doet, kan Wiegel Balkenende, maar vooral ook Bos een lelijke hak zetten. De PvdA zou nog wel de grootste partij kunnen worden, maar met CDA en VVD zo dicht achter zich dat een centrum-rechts kabinet wederom tot de mogelijkheden gaat behoren. Er is altijd wel een D66 te vinden dat hen aan een meerderheid wil helpen.<\/p>\n
4. Bos wint de verkiezingen met een overweldigende meerderheid, het CDA geraakt in crisis, de VVD zoekt de oppositie op. Met GroenLinks en de SP zou daadwerkelijk een linkse meerderheid gemaakt kunnen worden. Waarom zou Bos aarzelen? Wel, hierom: in een coalitie met SP en GroenLinks zou de PvdA de meest rechtse en behoudende kracht zijn, geen prettig vooruitzicht voor een partij die zich toch als links wil afficheren. Bovendien is een oppositie van twee grote partijen, CDA en VVD, wat te veel van het goede.<\/p>\n
Wat zijn dus de opties?<\/p>\n
A. Wouter Bos zal alle moeite doen het CDA er toch bij te betrekken. Hij rekt de onderhandelingen met Halsema en Marijnissen zo lang tot uit de crisis een nieuwe CDA-<\/p>\n
leider te voorschijn komt. Hij gaat daarmee in het geheim aan tafel, forceert een breuk op links over een nieuwe vredesmissie en ziet alsnog zijn gedroomde kabinet van PvdA en CDA tot stand komen.<\/p>\n
B. Tijdens onderhandelingen met GroenLinks en SP blijkt Marijnissen met vergaande eisen op sociaal-economisch terrein toch een te harde noot om te kraken. Hij stapt eruit. Bos vindt evenwel Halsema bereid om het CDA er alsnog bij te betrekken. Geen al te gekke gedachte. Niet alleen heeft Halsema met haar laatste ideologische exercitie al een flinke sprong naar het midden gemaakt, ook in 2001-2002 was er geregeld sprake van zo\u2019n kabinet. Raadsleden van de drie partijen, die goede ervaringen in het land hadden, schreven in een notitie waarom het mogelijk was. Kamerleden bereidden zich in werkgroepjes zelfs al voor op een mogelijk regeerprogramma.<\/p>\n
C. Bos werkt Marijnissen eruit en overtuigt Halsema, niet voor niets gekozen tot liberaal van het jaar 2005, ervan dat de VVD toch een solide partner is. Paars 3, met GroenLinks in de rol van D66, wordt een feit. De nieuwe VVD-leider Mark Rutte wordt vice-premier, Halsema neemt Sociale Zaken en Werkgelegenheid onder haar hoede.<\/p>\n
D. Halsema en Marijnissen zijn zo meegaand in de onderhandelingen dat Bos meer dan driekwart van zijn partijprogramma kan verwezenlijken. De PvdA-partijraad dwingt Bos die stap nu ook daadwerkelijk te maken. Hij gaat alleen akkoord als Jan Marijnissen buiten het kabinet blijft. Ook aan die eis voldoet de SP uiteindelijk. Het eerste progressieve kabinet sinds 1973 wordt een feit. En Wouter Bos vreest met grote vreze dat hij nooit een tweede kabinet zal voorzitten.<\/p>\n
Een progressief driepuntenplan<\/p>\n
Stel dat PvdA, GroenLinks en SP in 2007 een kabinet kunnen vormen, welke drie punten moeten dan in elk geval besproken worden aan de \u00adonderhandelingstafel?<\/p>\n
Jan Marijnissen hoeft geen seconde na te denken: ‘Op \u00e9\u00e9n: kinderen in het algemeen en het onderwijs in het bijzonder.’ Een progressief akkoord moet meer dan nu aandacht geven aan opvoedingsondersteuning, de vorming van de ‘homo universalis’ en vooral een betere beroepsopleiding, stelt de SP-voorman. ‘Nummer twee: het menselijker maken van de bureaucratie.’ Schaalverkleining is het sleutelwoord. Voor werk, scholing en uitkering moeten de gemeenten weer verantwoordelijk worden. Er moet daar hulp ‘van mens tot mens’ komen. ‘Op drie: natuur, milieu en ruimtelijke ordening.’ Links moet verantwoorde landbouw proberen te realiseren en een in zijn ruimtelijke ordening weer herkenbaar Nederland. ‘Het heimatgevoel moet terug,’ aldus Marijnissen. De PvdA kan toch moeilijk tegen die punten zijn? ‘Nee,’ beaamt Wouter Bos, ‘maar beginnen met de zaken waar we het over eens kunnen worden, is makkelijk. Je zou de onderhandelingen ook kunnen starten door de moeilijke zaken te bespreken.’ Dat is Bos overigens ook niet van plan, want ‘het is nog te vroeg om nu al aan het formeren te slaan. We hebben nog niet eens een verkiezingsprogramma opgesteld. Dat moet eerst maar gebeuren. Dan gaan we campagne voeren en d\u00e1n is de formatie.’<\/p>\n
Femke Halsema van GroenLinks ziet evenals Marijnissen geen enkele aanleiding kiekeboe te spelen. Zij heeft snel een drietal punten paraat. ‘Op \u00e9\u00e9n: armoedebestrijding, in combinatie met een groot werkgelegenheidsoffensief.’ Daarbij hoort wel, zegt de GroenLinks-leider, ‘een radicale vergroening van de economie. Dat is nummer twee dus.’ Milieuvervuilende activiteiten in Nederland zullen zwaarder belast moeten worden, arbeid moet goedkoper worden. Halsema’s derde en zeer actuele punt: ‘Een herziening van het gezondheidsstelsel. De premie voor gezondheidszorg moet volkomen inkomensafhankelijk worden. Zoals het nu is geregeld, gaat het totaal de verkeerde kant op. Steeds meer mensen raken onverzekerd. Het zou een eerste zorg van een links kabinet moeten zijn dat niemand in Nederland zonder verzekering rondloopt.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het woord kabinetscrisis valt weer in Den Haag nu de kwestie Afghanistan opspeelt. Wouter Bos heeft zich al gemeld als kandidaat-premier. Hij wil met een \u2018CDA zonder Balkenende\u2019 een kabinet vormen. Een schets van mogelijkheden, opties en beren op de weg.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[2905],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125445"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125445"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125445\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}