Politieke strijd<\/p>\n
Boris Dittrich beleeft moeilijke tijden als aanvoerder van D66. In de partij wordt zijn leiderschap steeds openlijker bekritiseerd. Een aanzienlijk deel van D66 was vorig jaar al ongelukkig met Dittrichs paasakkoord en zijn medewerking aan de opheffing van de NPS. Maar met zijn ondoordachte \u2018nee\u2019 tegen de missie naar Afghanistan afgelopen december heeft Dittrich het zichzelf wel erg moeilijk gemaakt. Zelfs vooraanstaande leden van de partij die er gewoonlijk discreet het zwijgen toe doen, uiten nu onverbloemd hun ongenoegen over Dittrichs leiderschap.<\/p>\n
\u2018De fractie heeft buitengewoon onhandig gemanoeuvreerd door met zo\u2019n rigide standpunt te komen,\u2019 zegt oud-minister Roger van Boxtel. \u2018En nu zitten we met de gebakken peren.\u2019 Boele Staal, commissaris van de Koningin in Utrecht en oud-senator: \u2018Het is erg onverstandig dat Dittrich de zaak meteen zo op scherp heeft gezet. De fractie en de D66-ministers hebben elkaar een flinke verrassing bezorgd.\u2019 Voormalig staatssecretaris Jacob Kohnstamm: \u2018Ik weet niet wat de fractie bewogen heeft om het zo hard te spelen. Ze hebben zich overschreeuwd en daarmee hun hand overspeeld.\u2019<\/p>\n
Terwijl Boris Dittrich er van de partijprominenten van langs krijgt, verheugen de lokale afdeling zich al op de komst van de nieuwe man.<\/p>\n
Deze week maakte Alexander Pechtold, minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, in het maandblad Opzij bekend dat hij beschikbaar is als lijsttrekker in 2007. Zijn leiderschapsambities lijken brede steun te vinden in het land. \u2018Ik ben een groot liefhebber van Pechtold,\u2019 zegt Arthur Helling, D66-wethouder in Hoorn. \u2018Hij heeft een fijne uitstraling en hij komt beter over dan Dittrich.\u2019 Marcel van Dalen, gemeenteraadslid te Ede: \u2018Pechtold is mijn man. Hij moet het straks gaan doen bij de Tweede-Kamerverkiezingen. Zo denken de meeste afdelingen erover.\u2019<\/p>\n
Nieuw dieptepunt<\/p>\n
Het partijkader mag dan dromen van een nieuw begin, voorlopig zit D66 in de hoek waar de klappen vallen. Het begon vlak voor het kerstreces. Enkele dagen voordat het kabinet zich over de missie naar Afghanistan zou uitspreken, verklaarde Dittrich plompverloren dat zijn fractie de troepenuitzending onder geen beding zou steunen. Een paar weken later gooide Bert Bakker, buitenlandwoordvoerder van D66, olie op het vuur door in Elsevier te suggereren dat de kwestie best eens tot de val van het kabinet zou kunnen leiden. Sindsdien zit de partij in een lastig parket. Alsnog instemmen met de missie betekent gezichtsverlies, en volharden in het verzet ook, mocht de missie uiteindelijk toch nog door een kamermeerderheid gesteund worden. Zo heeft de kwestie-Uruzgan tot een nieuw dieptepunt geleid in de onfortuinlijk deelname van D66 aan het kabinet.<\/p>\n
Dittrichs bezwaren tegen de missie zijn het probleem niet. De meeste vooraanstaande D66\u2019ers kunnen zich inhoudelijk wel vinden in het standpunt van de fractie. \u2018Ik twijfel niet aan de oprechtheid ervan,\u2019 zegt Jacob Kohnstamm. \u2018De kans bestaat dat we door dit kabinet de oorlog in gerommeld worden. De Amerikanen hebben in Uruzgan behoorlijk huisgehouden, zodat de gedachte aan wederopbouw voorlopig een illusie is. Ze treden de mensenrechten met voeten. Dus is het terecht om zulke bezwaren kenbaar te maken.\u2019 Gerrit Jan Wolffensperger heeft in zijn tijd als D66-fractievoorzitter twee keer een troepenuitzending meegemaakt. \u2018Ik weet \u00e9\u00e9n ding,\u2019 zegt hij, \u2018dat we nooit meer troepen moeten uitzenden die terechtkomen in omstandigheden die niet overeenkomen met de doelstellingen en de uitrusting van de missie. Ik kan heel goed begrijpen dat de fractie er nu grote bezwaren tegen heeft.\u2019<\/p>\n
Zelfs Jan Terlouw, verklaard voorstander van een Nederlandse missie naar Afghanistan, vindt de kritische kanttekeningen van de D66-fractie op zichzelf volstrekt legitiem: \u2018Ze hebben zich verdiept in het onderwerp. Ze weten waar ze het over hebben.\u2019<\/p>\n
Maar de partijprominenten zijn het er evenzeer over eens dat Boris Dittrichs drieste vlucht naar voren volstrekt averechts heeft gewerkt. Hun voornaamste kritiek betreft de ongelukkige timing: een paar dagen voordat er een kabinetsbesluit zou komen, zette Dittrich de hakken in het zand. Jan Terlouw: \u2018Tactisch gezien is dat geen goede manoeuvre geweest. De oude parlementaire tradities bestaan niet voor niets. Eerst het kabinet, dan de fracties.\u2019 Roger van Boxtel: \u2018In de staatsrechtelijke praktijk is het heel raar om tegen het kabinet te zeggen: we hebben jullie argumenten nog niet gehoord, maar dit is ons standpunt, en daar blijven we bij. Het is erg onverstandig het debat in te gaan met je vingers in je oren, al heb je het grootste gelijk van de wereld. Dan zet je jezelf volledig buitenspel. D66 kan ervan uitgaan dat deze actie van de fractieleiding straks als een boemerang terugkomt. Als er straks in de Kamer over de missie wordt gedebatteerd, gaat het niet over de inhoud, maar alleen nog maar over de positie van D66. Dat is ontzettend jammer.\u2019<\/p>\n
Tweede punt van kritiek: de gebrekkige regie van Dittrich toen het kwaad vlak voor de kerst eenmaal was geschied. Tijdens het reces modderde de kwestie nog weken door, zodat PvdA en VVD de kans kregen D66 er ongenadig van langs te geven. PvdA-kamerlid Bert Koenders noemde de gang van zaken \u2018te g\u00eanant voor woorden\u2019 en eiste dat D66-ministers Brinkhorst en Pechtold zich zouden scharen achter een unaniem kabinetsbesluit. De laatste reageerde tijdens een nieuwjaarstoespraak met de inmiddels veelgeciteerde woorden: \u2018Nou, nee dus!\u2019 Tot overmaat van ramp kon buitenlandwoordvoerder Bert Bakker vervolgens ongehinderd in Elsevier speculeren over de val van het kabinet. \u2018Heel onverstandig,\u2019 zegt Jacob Kohnstamm. \u2018Dat vindt Bert achteraf zelf ook, denk ik. De enige die met een kabinetscrisis kan dreigen, is de fractievoorzitter, niet een woordvoerder.\u2019 Kortom, zegt Kohnstamm: \u2018Het crisismanagement van de partijleiding heeft gefaald. En nu is er geen weg meer terug. Het wordt erg lastig om dat straks uit te leggen aan het electoraat.\u2019 Jan Terlouw sluit zich daarbij aan: \u2018Deze werkwijze levert natuurlijk geen stemmen op.\u2019<\/p>\n
Uit het kabinet<\/p>\n
Het was veel logischer geweest, vinden de prominenten, als D66 bij een echte principi\u00eble kwestie uit het kabinet zou stappen. En die waren er legio het afgelopen jaar: de onenigheid over het omroepbestel, het omstreden asielbeleid van minister Verdonk. En bovenal het debacle rond de gekozen burgemeester in maart 2005. \u2018D66 had toen meteen met Thom de Graaf uit het kabinet moeten stappen,\u2019 zegt Roger van Boxtel. \u2018Dat heb ik nog gezegd op het congres, maar toen was het al te laat.\u2019 Ook Kohnstamm vindt dat D66 na het torpederen van De Graafs plannen de consequenties had moeten trekken. \u2018Maar ook toen schoot het crisismanagement tekort. De partijleiding had er van tevoren kennelijk onvoldoende over nagedacht wat er moest gebeuren als De Graaf de stemming in de Eerste Kamer zou verliezen. Toen de partijtop de volgende ochtend bij elkaar kwam, bleken ze het niet eens te zijn. Alexander Pechtold en Medy van der Laan vonden naar verluidt dat D66 uit het kabinet moest stappen, Boris Dittrich en Laurens Jan Brinkhorst wilden blijven. Die discussie had al veel eerder gevoerd moeten worden.\u2019 Het paas-<\/p>\n
akkoord dat Dittrich vervolgens sloot om in het kabinet te blijven, was vanaf het begin omstreden binnen de partij, al schaarde het partijcongres zich na een interventie van D66-stamvader Hans van Mierlo achter het voorstel. Boele Staal: \u2018Ik was tegen het paasakkoord. Zo lijm je geen kabinet. Het was een vluggertje om gewoon door te kunnen regeren. En dat heeft zich ook bewezen: dat hele paasakkoord is in rook opgegaan.\u2019<\/p>\n
Oud-partijvoorzitter Tom Kok was ook t\u00e9gen, en verbond er consequenties aan: \u2018Meteen na het congres heb ik al mijn functies binnen de partij neergelegd. Dat leek me een goede waarschuwing.\u2019 Jan Terlouw, die tijdens het paascongres nog een oproep deed om de partijtop te steunen, heeft daar inmiddels spijt van. \u2018Ik ga maar niet mijn gram halen over dat paascongres. Wat daar gebeurde, is echt buitensporig. Laat ik het zo zeggen: ik heb gedaan wat ik moest doen onder die omstandigheden.\u2019<\/p>\n
Volgens partij-ideoloog Menno van der Land, die twee jaar geleden een standaardwerk publiceerde over de geschiedenis van D66, is de huidige malaise in de partij er mede aan te wijten dat Boris Dittrich er niet in is geslaagd de partij van een duidelijke nieuwe koers te voorzien. \u2018Van een partijleider verwacht je dat hij de hele partij op sleeptouw neemt. Zo\u2019n soort partijleider is Dittrich niet. D66 heeft zichzelf altijd beschouwd als een atypische partij. Dat is onder Dittrich buiten beeld geraakt. Hij is vooral een man van het politieke spel. Als hij moet draaien, draait hij.\u2019<\/p>\n
Bovendien heeft Dittrich de discussie in de partij niet bepaald gestimuleerd, meent Van der Land. \u2018Dittrich probeert de discussie over de koers van de partij binnen de boezem van de Tweede-Kamerfractie te houden om op die manier zijn leiderschap te versterken. Daardoor voelen leden van de partij zich buitengesloten. Uiteindelijk is Dittrich vooral de leider van een fractie van zes mensen gebleven, en niet van de partij.\u2019<\/p>\n
Voet bij stuk<\/p>\n
Vanuit D66-afdelingen in het land is inmiddels een e-mailbombardement op gang gekomen om de fractie ertoe te bewegen voet bij stuk te houden in de kwestie-Uruzgan. \u2018Het is misschien wat onhandig gelopen,\u2019 zegt Jan Paternotte, oud-voorzitter van de Jonge Democraten, lid van de programmacommissie van D66 en kandidaat voor de gemeenteraad in Amsterdam. \u2018Maar het standpunt van de fractie is wel duidelijk. Ik vind dat heel goed. Maar ze moeten niet weer door de knie\u00ebn gaan, anders worden ze niet meer serieus genomen. Dat vinden veel mensen in het land.\u2019<\/p>\n
Zo dreigt de achterban de fractie met de beste bedoelingen naar de afgrond te duwen. Het is natuurlijk mogelijk dat de PvdA tegen de missie stemt, de missie afgeblazen wordt en Dittrichs waagstuk slaagt. Maar als er ondanks de tegenstand van D66 een brede kamermeerderheid voor het Afghaanse avontuur is, zien de Democraten zich misschien gedwongen uit het kabinet te stappen. En dat zou het einde van Dittrich als partijleider kunnen betekenen.<\/p>\n
Intussen is er \u00e9\u00e9n man die de stormen in de partij glansrijk lijkt te doorstaan: Alexander Pechtold. De lokale afdelingen staan klaar om hem als nieuwe partijleider op het schild te hijsen. \u2018Ik ken Alexander al wat langer,\u2019 zegt een trotse Marcel van Dalen, gemeenteraadslid te Ede. \u2018Hij is heel toegankelijk. Je kunt hem altijd bellen op zijn gsm. En hij durft zijn nek uit te steken. Hij schuwt het populisme niet. Dat is precies wat we als D66 nodig hebben.\u2019 Arthur Helling, wethouder te Hoorn, ziet in Alexander Pechtold een \u2018echte stemmentrekker\u2019, die ook nog staat voor de \u2018klassieke waarden\u2019 van D66, zoals vanouds uitgedragen door Hans van Mierlo. \u2018Mensen snakken ernaar,\u2019 zegt Helling. \u2018Pechtold ligt ontzettend goed in het land.\u2019<\/p>\n
Ageeth Telleman, afdelingsvoorzitter in Amsterdam, ziet in Pechtold vooral een verfrissende figuur: \u2018De mensen vinden het leuk dat hij zo\u2019n ondeugende minister is. Hij zoekt de grenzen op. Dat spreekt mensen aan. Hij is anti-establishment, net als de partij vroeger was. Hij wil zich niet vereenzelvigen met de Haagse politieke cultuur. Dat wekt hoge verwachtingen.\u2019<\/p>\n
Partijcoryfee Roger van Boxtel drukt zich wat voorzichtiger uit dan de partijleden in het land. \u2018Pechtold heeft een frisse start gemaakt. En ik vind het goed dat hij van zijn hart geen moordkuil maakt. Maar politiek is ook een teamsport.\u2019 Pechtolds uitlatingen deze week in Opzij \u2013 waarin hij uiteenzette dat de politiek \u2018vuiler en vunziger is dan de mensen denken\u2019 \u2013 leidden bij Van Boxtel, net als bij andere partijprominenten, tot gefronste wenkbrauwen. \u2018Met die uitspraken is hij wel ver gegaan. Pechtold kan een heel eind komen, maar hij moet wel zijn grenzen leren kennen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het leiderschap van D66-voorman Boris Dittrich ligt zwaar onder vuur. Niet alleen heeft Alexander Pechtold zich deze week officieel gemeld als nieuwe lijsttrekker. Ook in de top van de partij bestaat zware kritiek op zijn leiderschap, blijkt uit een rondgang van Vrij Nederland.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125129"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125129"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125129\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125129"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125129"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125129"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}