Op zeventiende-eeuwse schilderijen zijn de kinderen soms onhandig uitgebeeld. Hun gezichten zijn mooi getroffen, maar als geheel zien ze er vreemd uit. Baby\u2019s op de schoot van hun moeder hebben veel te grote hoofden of absurd dikke benen. Spelende jongens of meisjes zien eruit als verkleinde volwassenen. Bij de grote mensen die naast hen op het doek staan, is alles proportioneel w\u00e9l kloppend gemaakt. Het kinderlijfje was voor de schilderkunst nog onbekende materie. Met als effect dat de afgebeelde kleintjes iets sinisters krijgen. Het zijn figuren die niet helemaal \u2018sporen\u2019 met hun omgeving.<\/p>\n
De foto\u2019s van Loretta Lux roepen die historische onhandigheid in herinnering. De Duitse fotografe bewerkt haar kinderportretten zodat hun fysieke verhoudingen verschuiven. Hoofden zijn n\u00e9t iets te groot, lijven te lang of armen een tikje te dun. De veranderingen, die Lux met de computer uitvoert, zijn minimaal. Je kunt er niet meteen grip op krijgen. Maar je voelt wel onmiddellijk dat hier iets niet klopt.<\/p>\n
Bij de zeventiende-eeuwse meesters kwam de vervorming van hun verfkindertjes voort uit schildertechnisch onvermogen. Bij Loretta Lux wijst het juist op de almacht van de hedendaagse kunstenaar, die met digitale hulpmiddelen de \u2018natuurlijke\u2019 afbeelding kan overstijgen. De zevenendertigjarige Duitse fotografe, die alleen bekend is onder haar artiestennaam, maakt net als Inez van Lamsweerde en Erwin Olaf de mens tot een elastisch, gefotoshopt wezen. Goed, haar portretten zijn veel ingetogener van kleur en pose, en een oppervlakkige kijker zou nog kunnen denken dat ze de kinderen in een park of op een speelplaats heeft gespot zoals Rineke Dijkstra dat doet. Maar een foto van Lux begint met een zwaar ge\u00ebnsceneerd tafereel, waarbij ze kinderen van vrienden een kostuum aantrekt en hen vraagt om een bepaalde houding aan te nemen. De kleren zijn relikwie\u00ebn uit het Oost-Duitse verleden van Lux, sommige overgooiers en truitjes heeft de fotografe zelf nog gedragen. Veel meer dan bij de zeventiende-eeuwse schilders het geval was, vertellen deze portretten het verhaal van de kunstenaar. Lux gebruikt de kinderen om er de beelden uit haar innerlijk op te projecteren, en haar zwaar communistische jeugd klinkt door in de strenge composities, de opgeprikte poses en het sobere kleurgebruik.<\/p>\n
De kinderen zijn acteurs in h\u00e1\u00e1r voorstelling, en lang nadat de foto is gemaakt, gaat het regisseren nog door. Poses worden geaccentueerd, oneffenheden geretoucheerd, de huid van het kind wordt gebleekt en het haar zo nodig bijgekleurd. Het kind wordt uitknipt en in een nieuw decor gezet: een landschap dat Lux heeft gefotografeerd, of een wolkenlucht die ze zelf heeft geschilderd. Er is geen moeite gedaan om de relatie tussen kind en achtergrond te verstevigen. Het meisje Paulin op de foto uit 2002 heeft zich letterlijk op het verlaten zandstrand gevlijd. Ze werpt amper schaduw af en haar contouren steken scherp af tegen de pastelblauwe lucht. Ze heeft helemaal niks met het zand: haar handen zinken niet in het zachte oppervlak en op haar blanke, blauwbeaderde beentjes is geen verdwaalde zandkorrel te bespeuren. De kinderen van Lux zweven als het ware in het landschap, en dat draagt ertoe bij dat ze wel eens als \u2018aliens\u2019 worden omschreven.<\/p>\n
De elastische vervorming, de gladde retouchering en de zichtbare montage maken de foto\u2019s van Lux typische representanten van het digitale tijdperk. Maar het bijzondere is, dat deze hypermoderne plaatjes \u00f3\u00f3k uitgesproken schilderkunstig zijn. Je ziet eraan af dat ze gemaakt zijn door iemand die opgeleid is als schilder. De huid van het jongetje in Study of a Boy 3 (2002) lijkt in kleur zo bewerkt te zijn, dat je op zijn dromerige gezicht de grijze en groene vlakken ontwaart waar oude meesters de suggestie van blank vlees mee cre\u00eberden. Bij het meisje dat in At the Window (2004) over een ouderwets polderlandschap uitkijkt, gaat alle aandacht naar de Vermeer-achtige lichtval op haar afgewende \u2013 digitaal verlengde? \u2013 hals. Oogstrelend is het spel van licht en donker in de gevlochten haren van het meisje en in de stofplooien van haar doorzichtige pofmouwtje. In die liefde voor het licht verraadt deze beeldenmaakster haar vakmanschap. Manipulatie is hier geen kwestie van even lekker aan de knoppen draaien, maar een minutieus proces dat per foto maanden in beslag kan nemen.<\/p>\n
Het oeuvre van Lux, dat voor het eerst in z\u2019n geheel te zien zal zijn in het Fotomuseum Den Haag, is dan ook overzichtelijk. In de zes jaar dat ze nu fotografeert, heeft ze nog maar een stuk of vijftig werken afgeleverd.<\/p>\n
Wie de foto\u2019s van Lux in het echt ziet, wordt bovendien getroffen door de diepe glans en de gelaagdheid van de afdruk. Het printen van haar digitale foto\u2019s gebeurt namelijk via een bijna uitgestorven proc\u00e9d\u00e9. De zogenaamde \u2018ilfochroom\u2019 laat net als bij een zeefdruk de kleuren in aparte lagen over elkaar heen vallen. Zo komt er toch nog alchemie bij kijken, net als bij de Italiaanse schilders van eeuwen geleden die de geheimen kenden van pigment en glazuur.<\/p>\n
Voor de tentoonstelling in Den Haag worstelt Lux nog met de vertaalslag van twee nieuwe creaties, die alleen nog maar in haar computer bestaan. De druk is groot, want haar foto\u2019s zijn al verkocht voordat ze gemaakt zijn, zoals conservator Wim van Sinderen het stelt. Het publiek en de verzamelaars zijn zo gretig dat Lux onlangs haar prijzen enorm heeft opgeschroefd om de snelle handelaren te ontmoedigen.<\/p>\n
Hoe verontrustend haar beelden ook zijn, ze hebben blijkbaar ook eengrote aantrekkingskracht. We houden ervan als iemand laat zien hoe vreemd kinderen eigen\u00adlijk zijn. Omdat het ruimte geeft aan de duistere kanten van je eigen geschiedenis. Omdat het kind dat we zelf ooit waren, ook zo ver weg en ongrijpbaar kan zijn.<\/p>\n
De foto\u2019s van Loretta Lux zijn van 11 februari t\/m 28 mei te zien in het Fotomuseum Den Haag, www.fotomuseumdenhaag.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Op zeventiende-eeuwse schilderijen zijn de kinderen soms onhandig uitgebeeld. Hun gezichten zijn mooi getroffen, maar als geheel zien ze er vreemd uit. Baby\u2019s op de schoot van hun moeder hebben veel te grote hoofden of absurd dikke benen. Spelende jongens of meisjes zien eruit als verkleinde volwassenen. Bij de grote mensen die naast hen op […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125017"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=125017"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/125017\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=125017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=125017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=125017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}