Directeur Bits of Freedom<\/p>\n
Mijn doctoraalscriptie ging over Daniel Defoe, de schrijver van het jongensboek Robinson Cruso\u00eb. Ik vond het fascinerend dat Defoe in de zeventiende eeuw bij hem thuis in Londen een houten persje onder zijn bed had staan waarmee hij opruiende pamfletten drukte. Toen internet werd gelanceerd, dacht ik direct: gew\u00e9ldig, voortaan kan iedere burger met zijn eigen drukpers \u00e0 la Defoe berichten de wereld insturen. Internet beloofde een mijlpaal in de geschiedenis van het vrije woord te worden.<\/p>\n
In het begin kon werkelijk \u00e1lles op het net. Het was vrijheid, blijheid, al vroegen we ons af hoe lang die vrijheid zou worden gedoogd. Twaalf jaar geleden werkte ik bij de Rotterdamse Kunststichting, die zo vooruitstrevend was om publiek te laten kennismaken met het world wide web. Daarna werd ik programmamaker nieuwe media bij cultureel centrum De Balie in Amsterdam. Daar organiseerde ik debatten over technologie en maatschappij, waarin de zegeningen van internet over het algemeen werden bejubeld. We vreesden toen al wel dat het medium in de toekomst ook voor minder positieve dingen zou worden gebruikt. De reguleringsgolf waar we bang voor waren, is er inderdaad gekomen.<\/p>\n
De technologie keert zich nu tegen de gebruikers. Internet is nog steeds handig en voor sommigen onmisbaar, maar het is ook een ongekend controle-instrument voor overheid en bedrijfsleven geworden. Het individu heeft geen zicht meer op wat gebeurt met alle digitale gegevens die hij of zij over zichzelf prijsgeeft.<\/p>\n
Na De Balie heb ik me bij internetaanbieder XS4all vijf jaar beziggehouden met onder andere het verdedigen van de vrijheid van meningsuiting. Dat is nog steeds een heel principieel thema voor XS4all. Voorbeeldje: Scientology eiste van XS4all en twintig andere partijen dat homepages met kritische informatie over de sekte verwijderd zouden worden. Daar kun je als provider niet aan beginnen. Laten ze maar naar de rechter stappen. Dat deed Scientology tot vier keer toe. In 1999 oordeelde de bodemrechter dat providers tot op zekere hoogte verantwoordelijk zijn voor wat ze doorgeven, maar die uitspraak werd in hoger beroep vernietigd. Inmiddels bestaat er een Europese richtlijn e-commerce die internetaanbieders verplicht in te grijpen als een website van een klant onrechtmatig is.<\/p>\n
Sinds drie jaar ben ik codirecteur van Bits of Freedom, een non-profitorganisatie voor het bevorderen van digitale burgerrechten. Mijn collega Maurice Wessling heeft deze club in 2000 opgericht. Hij komt ook van XS4all, ik ben hem daar opgevolgd en hier werken we opnieuw samen. Onze organisatie wordt gesponsord door bedrijven en particulieren, maar onze agenda bepalen we zelf. Om die reden hebben we nooit om financiering door de overheid gevraagd, dat zou onze onafhankelijkheid kunnen aantasten. Stukje bij beetje wordt de uitingsvrijheid in Nederland verder ingeperkt. Zo ligt er nu een wetsvoorstel om verspreiders van haat zaaiende teksten harder aan te pakken, terwijl het strafrecht wat dat betreft al zoveel mogelijkheden biedt. Dit soort maatregelen werkt zelfcensuur in de hand, de angst dat kritische uitingen ineens onder het strafrecht blijken te vallen.<\/p>\n
Als er een klacht over een website binnenkomt, zijn de meeste internetaanbieders geneigd om direct de stekker eruit te trekken. Ze willen geen gezeur. Toen ik net bij Bits of Freedom kwam werken, heb ik dat meteen getest. We plaatsten een tekst van Multatuli op een homepage die we bij tien providers op het web zetten. Vervolgens stuurden we een nepklacht namens het niet bestaande Eduard Douwes Dekker Genootschap: het auteursrecht van die tekst zou bij ons berusten, dus die homepage met het fragment van Multatuli was niet rechtmatig. Zeven van de tien providers haalden daarop die pagina\u2019s direct van het net. Ze zijn als de dood voor claims van belanghebbenden, terwijl ze hadden kunnen weten dat het auteursrecht zeventig jaar na het overlijden van een schrijver vervalt.<\/p>\n
Afgelopen zaterdag heeft Bits of Freedom in vier categorie\u00ebn een Big Brother Award uitgereikt, onze jaarlijkse poedelprijs voor personen, bedrijven, overheden en voorstellen die zich te buiten gaan aan controle op burgers en schending van privacy. Minister Verdonk verdiende natuurlijk een prijs voor het doorspelen van statusinformatie naar het land van herkomst van asielzoekers. We hadden weer veel nominaties voor minister Donner, maar die kreeg vorig jaar een oeuvreprijs en is dus al genoeg in het zonnetje gezet. Dat minister Zalm voor een Big Brother Award werd voorgedragen, heeft te maken met de invoering van het burgerservicenummer, dat het sofinummer gaat vervangen. Dat wordt een overheidsgemaksnummer, bedoeld om sneller informatie tussen verschillende diensten uit te wisselen. Zalm pleit ervoor dat banken in de toekomst de beschikking krijgen over gegevens die achter dat burgerservicenummer zitten, zoals naam en adres. Meteen liet werkgeversorganisatie VNO-NCW weten dat ze dan ook van dat soort informatie gebruik willen maken. Dan kunnen ze de klant volgen als die verhuist, terwijl veel mensen juist blij zijn dat een verhuizing hen van al dat ongevraagde drukwerk verlost.<\/p>\n
Formeel is de privacy van de burger netjes geregeld \u2013 sinds 1989 hebben we een Wet Bescherming Persoonsgegevens \u2013 maar wij stellen vast dat zo veel mensen toegang hebben tot elektronische databanken dat de situatie onbeheersbaar is geworden. Iedere opsporingsambtenaar, en daar hebben we er zo\u2019n veertigduizend van in Nederland, kan met \u00e9\u00e9n druk op de knop identificerende gegevens over een heleboel Nederlanders opvragen. Agenten geven toe dat ze snuffelen in het kentekenregister als een secundaire arbeidsvoorwaarde beschouwen. Dat kijken ze even in als zij of hun familieleden een auto willen kopen. Iedere agent kan nagaan wie achter een bepaald telefoonnummer, adres of een e-mailaccount zit. Altijd handig als je op het punt staat om via marktplaats.nl een leuk bankstel te kopen.<\/p>\n
Op papier heeft de burger niets te vrezen, maar in de voortschrijdende automatisering zit geen wettelijke stop die de controle op toegang tot de gegevens regelt. De wet<\/p>\n
gever leunt achterover. Het recht op beklag bij verkeerd gebruik van digitale informatie is nergens vastgelegd. De burger wordt vrijwel nooit ge\u00efnformeerd als zijn gegevens worden opgevraagd. Minister Pechtold weigert expliciet om een \u2018ombudsfunctie\u2019 aan het burgerservicenummer toe te voegen. Onbegrijpelijk. Als je op zo\u2019n grote schaal gaat automatiseren als nu gebeurt, dan worden er fouten gemaakt. Het intikken van een verkeerd cijfer kan desastreuze gevolgen hebben. Bij wie kun je straks in beroep gaan als je te horen krijgt dat je niet met je burgerservicenummer overeenkomt of dat je identiteit is gestolen?<\/p>\n
Op zichzelf is er niets mis met automatisering door de overheid. Je moet er alleen voor waken dat op grond van die automatische systemen beslissingen worden genomen die onherroepelijk zijn. Iedereen heeft er een heilig vertrouwen in dat de computer geen fouten maakt. Zelf heb ik in mijn achterhoofd dat je moet oppassen dat de overheid geen verkeerde dingen gaat doen met wat er aan informatie over burgers ligt opgeslagen in databanken.<\/p>\n
Eind december nam het Europees Parlement een wet aan die aanbieders van internet en telefoon verplicht om de zogenaamde verkeersgegevens van gebruikers minimaal zes maanden en maximaal anderhalf jaar te bewaren. Er is een duister masterplan in de maak om miljoenen details over telefoonnummers die elk individu heeft gebeld en de uitwisseling van e-mails op te slaan in \u00e9\u00e9n groot politiepakhuis. Nederland is een van de landen die nog geen wettelijke bewaarplicht kent, maar als het aan minister Donner ligt, komt die er snel.<\/p>\n
Ons gevecht zal het komend jaar gaan over hoe die gegevens worden opgeslagen. Zo\u2019n centraal politiepakhuis zou vanuit privacyperspectief echt een nachtmerrie zijn. Dan is er geen enkele controle meer op. Wij vinden dat telecom- en internetbedrijven die gegevens z\u00e9lf moeten bewaren.<\/p>\n
Als je het bij elkaar optelt, zijn er de afgelopen vijf jaar huiveringwekkende maatregelen ingevoerd die de digitale burgerrechten inperken en de privacy ondermijnen. Ooit dacht ik dat de computer de grootste uitvinding in de geschiedenis van de mensheid was, maar inmiddels ben ik daar niet meer zeker van. Ja, ik ben redelijk sceptisch geworden. In Engeland wordt nog steeds stevig gedebatteerd over het nut van een identificatieplicht. Hier kwam die er in een vloek en een zucht. Per 1 januari kan justitie bij bedrijven \u00e1lle persoonsgegevens vorderen die over individuele consumenten beschikbaar zijn. Elk verhuurbedrijf, elke bibliotheek kan verplicht worden een reeks identificerende informatie over klanten prijs te geven zonder dat er sprake is van een verdenking. De burger krijgt dat niet te horen, maar de politie kan dat soort gegevens tot in lengte van dagen bewaren in een themaregister. Tegelijkertijd worden het zorgidentificatienummer en het elektronisch pati\u00ebntendossier overhaast ingevoerd.<\/p>\n
In geen land ter wereld tapt de politie meer telefoons af dan in Nederland: achttien keer vaker dan in Groot-Brittanni\u00eb, tachtig keer zoveel als in de Verenigde Staten. Dat moet gesignaleerd worden en waar nodig bekritiseerd. In ons jaarverslag blijft ons lobbywerk onbesproken, dat is onderdeel van de afspraak. Lobbyen is onze meest stille activiteit. We zitten redelijk veel in Den Haag om politici te informeren. Uurtje praten, kopje koffie, koekje erbij. Het duurde even, maar het lukt steeds beter onze boodschap over te dragen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bits of Freedom is een organisatie voor het bevorderen van digitale burgerrechten. Afgelopen zaterdag reikte directeur Sjoera Nas de Big Brother Awards uit, een poedelprijs voor mensen die zich te buiten gaan aan controle op burgers en schending van privacy.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Rudie Kagie","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124977"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124977"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124977\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rudie Kagie","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}