{"id":124937,"date":"2006-02-04T13:46:00","date_gmt":"2006-02-04T11:46:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/leven-met-lucie\/"},"modified":"2006-02-04T13:46:00","modified_gmt":"2006-02-04T11:46:00","slug":"leven-met-lucie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/leven-met-lucie\/","title":{"rendered":"Leven met Lucie"},"content":{"rendered":"
\n

04-02-2006
Henk van Os<\/p>\n

De heilige Lucia was na de oorlog \u2018lost\u2019 en \u2018homeless\u2019. Totdat Henk van Os zich over het verkommerde schilderij ontfermde. \u2018Lucie zag er niet uit. Het paneel stond krom als een halve hoepel.\u2019 Bijna twintig jaar lang vergezelde het schilderij hem. <\/p>\n

Wanneer ik denk aan de collectie Goudstikker, zie ik in gedachten een Florentijns schilderij uit de eerste helft van de veertiende eeuw voor me, toegeschreven aan Jacopo del Casentino. Het stelt de heilige Lucia voor. Zij was een van de mooie, vrome jonge vrouwen uit de vroegchristelijke tijd, die niet met heidense jongens wilden trouwen. Hun bruidegom w\u00e1s en bl\u00e9\u00e9f Jezus. Op 13 december 303 zou zij voor straf zijn gedood. Maar eerst stak men haar de ogen uit, waarmee zij Romeinse jongelui het hoofd op hol had gebracht. Die ogen zitten op het schilderij in een gouden pot, die Lucie in haar linkerhand houdt. In haar rechterhand de palmtak, het attribuut van overwinnaars, dat paradoxaal genoeg ook aan martelaren toekomt. Naast de heilige knielt een kloosterzuster in eerbiedige verering.<\/p>\n

In 1967 zag ik het schilderij van Jacopo del Casentino voor het eerst, en wel in kommervolle omstandigheden. Het bevond zich toen in het depot van de toenmalige Dienst voor \u2019s Rijks Verspreide Kunstvoorwerpen in Den Haag. Ik maakte in die jaren een inventarisatie van vroege Italiaanse schilderijen in Nederland en dat depot bleek voor mijn onderzoek een ware schatkamer. Het goud van veertiende- en vijftiende-eeuwse schilderijen schitterde je tegemoet in het harde licht van morsige tl-buizen. <\/p>\n

Allemaal kunstwerken die na de oorlog met de zogenaamde recuperatie naar Nederland waren teruggebracht. Daaronder was een heel aantal dat ooit tot de collectie van Jacques Goudstikker had behoord. Musea waren in die vroeg-Italiaanse schilderijen niet ge\u00efnteresseerd en daarom leidden ze een vergeten bestaan in het sombere gebouw aan de Haagse Kazernestraat. In de kunsthistorische literatuur van na de oorlog stonden afbeeldingen ervan vermeld met de aantekening \u2018lost\u2019 of \u2018homeless\u2019.<\/p>\n

De heilige Lucia zag er niet uit. Het paneel, waarop zij was geschilderd, stond krom als een halve hoepel. Door haar mantel liep een grote barst. De directeur van de dienst, de heer D. F. Lunsingh Scheurleer, legde mij uit dat ambassadeurs die naar een nieuwe standplaats in een of ander buitenland gingen, uit deze schilderijen mochten kiezen om daarmee hun residenties te versieren. Lucie was net terug uit Lima, Peru, waar zij in een veel te droog huis geheel kromgetrokken was. Maar ook voordien had het schilderij met de martelares zwaar te lijden gehad.<\/p>\n

Ik kende het van een oude foto uit de jaren twintig, die een volledig overgeschilderde heilige liet zien. De geknielde non was zelfs geheel weggewerkt, vermoedelijk om het schilderij ook voor niet-rooms-katholieke kopers geschikt te maken. Toen Jacques Goudstikker het had laten schoonmaken, was de non weer onder de overschildering te voorschijn gekomen.<\/p>\n

In de oorlog had Hermann G\u00f6ring Lucia meegenomen naar zijn lustslot Karinhall. Aan het eind van de oorlog probeerde de dikke luchtmaarschalk zijn kunstschatten en gezelschapsdames in veiligheid te brengen. Amerikaanse militairen beschoten bij Berchtesgaden de trein waarin Lucia zich bevond. Er zijn nog foto\u2019s bewaard gebleven, die de verbijstering van de Amerikanen tonen toen ze de kunst en de vrouwen in die trein aantroffen. Van Berchtesgaden was het schilderij via het zogenaamde Central Collecting Point teruggekomen in Nederland. En nu stond zij daar, net terug uit Lima, in treurige staat in het depot in Den Haag.<\/p>\n

De heer Scheurleer beloofde mij dat Lucia zou worden gerestaureerd. De verflaag zou van het kromgetrokken paneel moeten worden afgenomen en overgebracht op een ander paneel. Veel werk, maar het loonde de moeite. Ook bood hij aan zoveel mogelijk van de vroege Italiaanse schilderijen uit zijn depot naar het Instituut voor Kunstgeschiedenis in Groningen te laten brengen, waar ik toen werkte, om nog meer rampzalige zwerftochten ervan te voorkomen.<\/p>\n

Zo kwam de heilige Lucia terecht in mijn werkkamer, waar ze mij bijna twintig jaar gezelschap heeft gehouden. Van Giotto had Jacopo del Casentino geleerd hoe hij haar een monumentale aanwezigheid kon geven. In de voorbeelden van Siena heeft hij voorbeelden gevonden voor de zachtgolvende plooival voor haar gewaad en voor de rijke ornamentiek.<\/p>\n

In 1987 verhuisden de vroege Italiaanse schilderijen naar het Bonnefantenmuseum, waar zij eindelijk een welkom museaal thuis vonden. Ik vond het niet gemakkelijk om Lucia te moeten missen, maar ik was uiteraard verheugd dat zij nu haar schoonheid aan een breed publiek zou kunnen tonen. Wat zou Jacques Goudstikker dat geweldig hebben gevonden, schreef en vertelde zijn weduwe D\u00e9si von Saher mij. Jacques had zich tijdens zijn leven immers steeds ingezet voor meer waardering voor Italiaanse schilderkunst bij het Nederlandse publiek.<\/p>\n

Ik ben er altijd van uitgegaan dat Lucia nu eindelijk veilig zou zijn in een museale omgeving. Het doet pijn te moeten bedenken dat de Nederlandse overheid misschien niet in staat zal blijken \u2018mijn\u2019 heilige afdoende bescherming te bieden. Daar heeft ze na al die omzwervingen en torturen waarachtig wel recht op.<\/p>\n

Henk van Os was van \u201989 tot \u201996 directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam. Hij is hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, hoogleraar kunst en samenleving aan de Universiteit van Amsterdam en doceert aan Smith College in Northampton (Massachusetts).<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

De heilige Lucia was na de oorlog \u2018lost\u2019 en \u2018homeless\u2019. Totdat Henk van Os zich over het verkommerde schilderij ontfermde. \u2018Lucie zag er niet uit. Het paneel stond krom als een halve hoepel.\u2019 Bijna twintig jaar lang vergezelde het schilderij hem.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[2889,269],"tags":[2985,783],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124937"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124937\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}