Theatermaker<\/p>\n
Ik ben opgevoed met het taboe dat je over religie geen kunst mag maken. Zo langzamerhand vond ik het nodig om daar mijn vingers maar eens aan te gaan branden. Maar toen ik begon aan mijn voorstelling over Mohammed, wist ik dat ik de profeet niet kon naspelen.<\/p>\n
Het sterkste beeld dat ik van Mohammed heb, is zijn mysterieuze afwezigheid. In de films die ik als kind in Egypte zag, werd alles en iedereen uitgebeeld, behalve Mohammed. Er verscheen wel ineens een prachtige kameel. Je zag dat er aan de teugels werd getrokken, maar niet wie dat deed. Je zag alleen hoe de omstanders naar deze figuur keken, en dat was zo indrukwekkend. Of je hoorde iemand heel mooi een tekst uit de koran zeggen, en dan wist je dat het de stem van Mohammed was.<\/p>\n
Ik ben nu langer in Nederland dan ik in Egypte ben geweest. Ik was 21 toen ik hier in 1978 kwam. Laatst heb ik me serieus afgevraagd waar ik begraven wil worden. Op Zorgvlied, bedacht ik toen.<\/p>\n
Ik zeg altijd dat Egypte mijn moeder is, en Nederland mijn vrouw. Naar Egypte ga ik elk jaar terug om geaaid en gestreeld te worden, daar kruip ik terug in de schoot. Maar ik vrij het liefst met Nederland. Met dit land vecht ik, maak ik ruzie en ontdek ik de wereld.<\/p>\n
Ik bid niet elke dag en drink op zijn tijd een glas wijn. Maar ergens geloof ik wel in Allah. Ik kan daar niet echt los van komen. Ik w\u00edl daar ook niet los van komen. Ik vast wel eens, en ga zo nu en dan naar de moskee. Op die momenten voel ik dat ik met het geloof verbonden ben. Dat w\u00edl ik dan ook voelen.<\/p>\n
De islamitische wereld is flink in een identiteitscrisis beland. En misschien daardoor ook wel de rest van de wereld. Jaren geleden dacht ik al: ik ga op mijn eigen manier uitzoeken wat ik denk dat er aan de hand is. Wat er met mij aan de hand is. Ik ben een persoonlijk onderzoek begonnen naar de identiteit van de Arabische man. Eerst heb ik een voorstelling gemaakt over politiek, over een acteur die absoluut Jasir Arafat wil neerzetten, maar die gevraagd wordt om Shakespeares jood Shylock te spelen. Daarna heb ik een stuk gemaakt over erotiek. Over een heel geremde Arabische man die zich seksueel bevrijdt en daarna een enorme macho wordt. En nu maak ik een vijfluik over religie, over de vijf pijlers van de islam.<\/p>\n
De eerste pijler is de shahada. Die houdt in dat je getuigt dat Allah je god is en Mohammed je profeet. De tweede pijler is het gebed, de derde het vasten en de vierde is de aalmoes \u2013 twee\u00ebnhalf procent van je jaarlijkse inkomsten moet je aan de armen geven. De laatste is de hadj, de bedevaart naar Mekka.<\/p>\n
Ik wist als geen ander dat het een onmogelijke opgave is om een stuk te maken over de profeet. Ik zocht naar een passende vorm. In de voorstelling zou bijvoorbeeld een toneelstuk op tafel liggen dat niet gespeeld zou worden omdat alle acteurs waren weggelopen. Het ongespeelde stuk zou dan gaan over Mohammed en zijn negen vrouwen. Dat vind ik een mooi aspect aan de profeet: hij was zo aards. Hij hield van vrouwen. In zijn tijd was de vrouw minder waard dan een kameel en Mohammed heeft daar verandering in gebracht. Hij heeft de vrouw een plek gegeven, ze kreeg erfrecht. In zijn tijd was dat revolutionair.<\/p>\n
Tot op zijn laatste dag heeft Mohammed \u00adgezegd: vereer mij niet. Zijn laatste toespraak is z\u00f3 ontroerend. Hij was ziek, was al een paar vrijdagen niet in de moskee geweest. Iedereen was bezig met hem. En toen zei hij: \u201cIk ben niet Allah. Ik ben maar zijn profeet. Allah moet je eren, hem moet je volgen. Ik ben een mens en ik ga straks dood.\u201d<\/p>\n
Mijn oom was imam, en als kind hoorde ik hem in de moskee over die toespraak vertellen. Ik zat daar ademloos naar te kijken en te luisteren. Die oom heeft me leren acteren. Van hem leerde ik hoe je met verhalen de mensen aan het huilen of aan het lachen kunt maken.<\/p>\n
Ik had dit soort dingen graag op het toneel willen vertellen. Maar uiteindelijk gaat Zoe\u00adken naar Mohammed over de moeilijkheden rond het maken van een voorstelling over Mohammed. Over de paranoia die er momenteel heerst, ook in Nederland. Paranoia waar Jeroen van den Berg, de schrijver van het stuk, mij mee confronteerde. Ik kon hem niet duidelijk maken wat Mohammed voor mij betekent. Hij kwam aan met Mohammed de militair, die van de ene oorlog in de andere rolt. Ik wilde het ook over zijn liefde\u00advolle kant hebben. Uiteindelijk heeft Jeroen in zijn stuk zichzelf als schrijver opgevoerd, tegenover mij als acteur. Een geweldige ingreep. Als het niet lukt om een stuk te maken over Mohammed, dan moeten we maar laten zien waarom dat niet gelukt is. Over hoe gevoelig het onderwerp ligt. Over de vraag hoe het komt dat je elkaar niet bereikt.<\/p>\n
Ik ben wel blij dat er ook nog een andere \u00adfiguur in het stuk zit. Een journaliste, een vrouw die nieuwsgierig is en toenadering zoekt. Dat is dan wel weer overdreven: die vrouw is meer verliefd op Egypte dan op mij. Maar er ontstaat wel een dialoog, we komen dichter bij elkaar. Die twee figuren zijn voor mij de twee kanten van Nederland. De kant die wil ontmoeten, en de kant die bang is, confronteert en niet begrijpt. De vrouw legt in het stuk haar maskers af, terwijl de schrijver juist meer fa\u00e7ades krijgt. Hij verstopt zich achter steeds meer kleren, wapent zich met achterdocht. Ik ben meer ge\u00efnteresseerd in die ontmoeting. Maar wat momenteel overheerst, is de confrontatie.<\/p>\n
Zelf ben ik nooit bang geweest voor dit onderwerp. Ik ben w\u00e9l voorzichtig. We hebben aan de pers een brief meegegeven waarin we vragen om zorgvuldig te zijn met citaten uit ons toneelstuk. Daar was ik helemaal v\u00f3\u00f3r. Niemand zit erop te wachten dat er dingen verkeerd naar buiten worden gebracht.<\/p>\n
Maar ik heb \u00f3\u00f3k met Frascati een contract opgesteld dat, wat er ook gebeurt, het theater ons beschermt opdat we door kunnen spelen. Al zouden de langste tenen van Nederland \u2013 en ik denk dat de moslims die momenteel hebben \u2013 voor het theater komen protesteren. Vorig jaar is er in Londen een theater dichtgegaan omdat de sikhs het niet eens waren met een stuk. Dat vond ik schandalig! Ik vond het nodig om met het theater af te spreken: dat doen wij niet.<\/p>\n
Ik ben een voorvechter van de vrijheid. Ik wil die vrijheid alleen wel z\u00e9lf ontdekken, of er zelf om vragen.<\/p>\n
Wat mij stoort in de rel om de cartoons in de Deense krant, is de arrogantie waarmee er tegen moslims wordt gezegd dat ook zij moeten lachen om hun religie. Mogen wij dat even zelf bepalen?<\/p>\n
Ik volg die hele affaire vanaf het begin. Om sommige tekeningen moest ik wel lachen. Maar Mohammed met een lont in zijn tulband, dat vind ik een misselijke grap.<\/p>\n
De islam is echt niet zonder humor. Er wordt in Egypte meer gelachen dan waar ook ter wereld. Er wordt om alles gelachen. Ook om Mohammed. Dat die grappen niet in de krant mogen verschijnen, is een andere kwestie. Dat heeft tijd nodig. Het heeft ook heel lang geduurd voordat er een Life of Brian kon komen. Er zal ooit net zo\u2019n film komen over Mohammed. \u2018Life of Mo\u2019. Maar mogen we even de tijd hebben? Waarom die radicalisering? Dat is echt zoeken naar moeilijkheden. Het gaat om vrijheid van menings\u00aduiting, maar met vrijheid heeft het al weinig meer te maken. Je kunt al bijna niet meer \u00adnuanceren. Je moet of voor of tegen zijn, en ik weiger op zo\u2019n manier te denken.<\/p>\n
Laat \u00f3ns onze religie bespotten. Als wij dat nodig vinden, gaan wij dat doen. Wij, dat zijn de moslim-kunstenaars. De moslim-cartoontekenaar, de moslim-theatermaker, de moslim-filmmaker, de moslim-cabaretier. Heus, het k\u00f3mt. Het is begonnen, en er is geen houden meer aan. Maar de omwenteling komt niet van buiten. Laat ons onze religie kapotmaken. Laat ons onze vrijheid vinden. Ga het ons niet geven, dat willen we niet.<\/p>\n
Ik dacht laatst: hoe zou je de N\u00e9derlandse maatschappij eigenlijk kunnen beledigen? Ik kwam er niet uit. Hier wordt niets als beledigend ervaren. Dat is toch \u00f3\u00f3k raar? Als mensen overal op zeggen: \u2018Ah joh, wat maakt het uit?\u2019 De Arabische wereld zit misschien in een identiteitscrisis, maar in Nederland is de identiteit zoek. Het maakt niet uit wat je aantrekt. Het maakt niet uit wat voor masker je op zet. Het maakt allemaal niet uit. Dat is een beetje een zieke houding. Want soms maakt het namelijk w\u00e9l uit wat je zegt of doet.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sabri Saad El Hamus (1957) is acteur en theatermaker. Afgelopen week bracht hij het eerste deel uit van zijn vijfluik \u2018Pax Islamica\u2019, over de grondbeginselen van de islam. In \u2018Zoeken naar Mohammed\u2019, voor hem geschreven door Jeroen van den Berg, strandt de poging om een toneelstuk over de profeet Mohammed te maken in angst enparano\u00efa.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124873"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124873"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124873\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124873"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}