Deze week werd bekend dat de roman Ultramarijn van Henk van Woerden niet kon worden genomineerd voor de longlist van de Libris Literatuur prijs 2006. Ofschoon de roman door Uitgeverij Podium is ingestuurd v\u00f3\u00f3r het overlijden van de auteur en zelfs door de jury is gelezen, kan het boek niet meedingen, aangezien de auteur is overleden. Wel acht de jury de roman een \u2018literaire prestatie van grote kwaliteit\u2019. Het kan niet anders dan dat het bestuur van de Libris-prijs in zijn maag heeft gezeten met de reglementen; overduidelijk heeft het echter geen andere oplossing kunnen vinden dan deze helaas puur formele, ja zelfs formalistische. Natuurlijk zou de auteur, mocht zijn boek uiteindelijk als het beste zijn beoordeeld, in dit geval de prijs niet zelf in ontvangst hebben kunnen nemen. Ook zou hij geen interviews hebben kunnen verstrekken. Hij zou het prijzengeld niet hebben kunnen benutten voor de financiering van een volgend literair project. De schrijver zou afwezig zijn, maar zijn stem zou hoorbaar zijn. Men kiest toch voor een boek, het beste boek van dat jaar, en niet voor een auteur. De literatuur, de stem van de schrijver staat toch centraal? Op deze wijze wordt ook die uitgewist.<\/p>\n
Ik zou dan ook, al is het tevergeefs, een lans willen breken voor dit boek dat ik al weer maanden geleden onmiddellijk na uitgave met grote waardering las. De Pamuk-achtige allure, de po\u00ebtische kracht en de ambitie om op literaire wijze iets te ontraadselen van de problematiek tussen Oost en West vielen in het oog. Een on-Hollandse roman dus. Een roman echter die onze tijd, die Holland, hard nodig heeft.<\/p>\n
Nu achteraf, bij herlezing wint het boek nog sterker aan betekenis. De roman leest zoals alle grote werken als een soort literair testament, door de toon: subtiel en toch haast apodictisch; door de analyse: ongenadig en toch richting- en zingevend. De roman heeft al een bijzondere gloed doordat die het einde van een tijdperk beschrijft, de verdwijnende rijkdom van het kosmopolitisme van het oostelijke Middellandse Zeegebied, waarin mensen van allerlei culturen elkaar ontmoetten en herkenden. Met die teloorgang beschrijft Van Woerden zonder grote woorden de funeste uitwassen van de globalisering die elk wezenlijk kosmopolitisme juist onmogelijk maakt. Aan de hand van een ooit gevierde luitspeler laat hij zien hoe de kunst om tastend werelden op te roepen door steeds minder mensen wordt gewaardeerd en begrepen. Het beginnende toerisme vraagt om directer en concreter amusement: hele culturen, gemeenschappen, waarden en omgangsvormen verdwijnen in die trog. Hij beschrijft ook, zoals Orhan Pamuk, de infiltratie van westerse muziek, westerse gebruiken en westerse dingen in dit gebied en de onontkoombare veranderingen die daarvan het gevolg zijn. Zonder het woord \u2018identiteit\u2019 uit te spreken, als een dichter, schetst Van Woerden het naderende einde van een beschaving die erin bestaat een veelheid van uitdrukkingsvormen naast elkaar te laten bestaan, en die zich spiegelen in elkaars gloed. Er is geen sterker voorbeeld van een harmonieuze multiculturele samenleving denkbaar.<\/p>\n
Van Woerden vertrok met een kleur \u2013 ultramarijn \u2013 en kwam thuis met po\u00ebzie en muziek. In de verantwoording bij Ultramarijn beschrijft Van Woerden bondig de reis van dit pigment gewonnen uit de lapis lazuli, van het oosten via Constantinopel en Veneti\u00eb naar het westen, zich van geen grenzen iets aantrekkend, tot op de doeken van Titiaan en Vermeer. Vanaf het moment dat je dit blauw, dit \u2018azuur van over zee\u2019 ziet, reist het voor altijd mee in je hoofd. Bijna even onbegrensd is het traditionele Turkse luitspel dat Van Woerden in zijn roman zo virtuoos in woorden vangt, onbeluisterbaar want geschreven, toch hoorbaar want verbeeld. \u2018Magnifieke onzijdigheid\u2019 noemt de schrijver die luitmuziek, vol heimwee, overrompelend heimwee, maar ook een tegenwicht vormend, muziek die tegen de stroom van de tijd in roeit. Muziek die de luisteraar door landschappen doet lopen en een soort loyaliteit installeert, \u2018ook in het menselijke landschap\u2019. Muziek die het toeval op schoonheid doet betrappen, herkenbaar niet alleen voor wie de lijnen van deze muziek heeft bestudeerd, maar voor iedereen die los wil komen van verharding, gelijkschakeling en tomeloze verkleuring. Met dit alles is Ultramarijn een po\u00ebtische daad. Maar ook een politieke \u2013 het boek is een oproep onze verbeeldingskracht te benutten. Alleen de erkenning van de veelheid van mogelijkheden kan een veelvormige samenleving schragen.<\/p>\n
Het boek opent met een motto, gekozen uit het gedicht \u2018Orophernes\u2019 van K.P. Kav\u00e1fis:<\/p>\n
\u2018Zijn einde zal ergens beschreven zijn, maar raakte in vergetelheid,<\/p>\n
of misschien dat de geschiedenis eraan voorbijging<\/p>\n
en terecht niet heeft toegelaten<\/p>\n
dat zoiets onbeduidends opgetekend werd.\u2019<\/p>\n
Dat is waar literatuur over gaat, het is een kunst tegen het vergeten. Niet toelaten dat de geschiedenis aan de mensen en dingen voorbijgaat, en dat met de zelfspot van de schrijver die weet dat hij alleen in woorden kan redden wat dreigt te worden vergeten.<\/p>\n
Het is opgetekend. Vrij naar Kav\u00e1fis: Mensen, luitspel, lichten aan!<\/p>\n
Henk van Woerden, Ultramarijn, Uitgeverij Podium, 300 pagina\u2019s, \u20ac 19,90<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Deze week werd bekend dat de roman Ultramarijn van Henk van Woerden niet kon worden genomineerd voor de longlist van de Libris Literatuur prijs 2006. Ofschoon de roman door Uitgeverij Podium is ingestuurd v\u00f3\u00f3r het overlijden van de auteur en zelfs door de jury is gelezen, kan het boek niet meedingen, aangezien de auteur is […]<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[2679],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124837"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124837"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124837\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124837"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124837"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}