Interview Carina Molier<\/p>\n
In de lege zaal van het Amsterdamse Compagnietheater is een Big Brother-huis verrezen. Een laag gebouwtje, opgetrokken uit losse panelen \u2013 de architectuur van een tijdelijke constructie. Huis van de toekomst heet de voorstelling van Toneelgroep Amsterdam die zich \u2019s avonds in dit bouwsel afspeelt. Dan floepen alle monitoren aan die zich overal in en om het huis bevinden. Dan kan het publiek door de plastic ramen \u00e9n op de beeldschermen zien hoe de bewoners zich terugtrekken of elkaar opzoeken. Hoe ze in bad gaan, een maaltijd bereiden of gaan slapen in het enorme, collectieve \u2018multi-bed\u2019. Maar het publiek kan ook zien hoe een cameraploeg de bewoners op de huid zit. Hoe van hun levens televisie wordt gemaakt. Hoe ze gestuurd en gemanipuleerd worden door de producenten van het tv-programma dat hen bij elkaar bracht.<\/p>\n
Het brein achter deze voorstelling is Carina Molier. Maker en bedenker van complexe, soms hallucinerende multimediaspektakels. Vermaard vanwege haar gewaagde experimenten met theater en live video. En nu voor de derde keer gastregisseur bij Toneelgroep Amsterdam, waar ze eerder de voorstellingen Ruigoord I en Ruigoord II maakte.<\/p>\n
Een opvallende verschijning is ze. Felrode lippen, grote sieraden, rommelig haar dat ze geelblond verft of oranje. Ze kleedt zich net zo gelaagd als haar theater is, met onder haar lange vest een doorkijkje naar sexy ondergoed.<\/p>\n
Toen ze afstudeerde aan de regie-opleiding zat begeleider Gerardjan Rijnders er hoofdschuddend bij. Hij vond dat het eigenlijk niet k\u00f3n, een regisseur met zoveel mislukte producties. Haar acteurs liepen namelijk steeds weg, omdat Molier niet duidelijk kon maken wat ze zocht. Ze was een dromer. Was via een vriendje het theater en de opleiding binnengerold. Daar blonk ze uit in fantaseren, kon niks met bestaande toneelstukken, maar de beelden in haar hoofd lieten zich niet in sc\u00e8nes vertalen.<\/p>\n
Later kon ze alleen een voorstelling maken door zich samen met gelijkgestemden wekenlang terug te trekken op een camping of op een eiland. Door alles en iedereen op sleeptouw te nemen in een intu\u00eftieve, chaotische zoektocht naar \u2018iets magisch dat boven de sc\u00e8nes hangt\u2019.<\/p>\n
Nu werkt ze bij Toneelgroep Amsterdam met kopstukken als Halina Reijn en Frieda Pittoors, met Benjamin de Wit, Gunilla Verbeke \u00e9n diezelfde Gerardjan Rijnders. Cre\u00ebert ze razend complexe, theatrale bouwsels met videobeelden, spelsc\u00e8nes en de muziek van een deejay die ook nog eens ter plekke worden gemixt. In het Huis van de toekomst is een complete film verwerkt die vooraf met de acteurs werd gemaakt, en die strak geplande opnamen vereiste.<\/p>\n
Ze heeft zichzelf uit de marge te voorschijn georganiseerd. Maar ze is trouw gebleven aan haar hippieachtige handschrift. Nog altijd zweept ze haar acteurs op in woeste improvisaties. En is haar snelgemonteerde mediatheater vreemd genoeg \u00f3\u00f3k een ritueel samenzijn.<\/p>\n
Verwacht in Moliers Huis van de toekomst geen verveelde types die de tijd doden met gebabbel. De bewoners zijn bewust bezig met het experiment waar ze in zitten. In dit Big Brother-huis wordt het ontwerp gemaakt voor een nieuwe samenleving.<\/p>\n
\u2018Programma\u2019s als Big Brother en Expeditie Robinson zijn geweldige laboratoria voor het bestuderen van de mens,\u2019 zegt de regisseur een week voor de premi\u00e8re in een caf\u00e9 om de hoek van haar Amsterdamse etage. \u2018Ik houd van dat voyeuristische. Je kunt mensen betrappen in hun meest kwetsbare houdingen en hun kleinste uitspraken. Veronica had een tijdje dat Paradise Hotel, met allemaal mooie jonge mensen in een hotel die elkaar moeten proberen weg te krijgen. Dat is echt de gruwel van de mensheid: iedereen zit daar opgesloten in zijn eigen paranoia, haat en achterdocht. Die kleinheid van de mens, daar ben ik wel in ge\u00efnteresseerd. Maar wat ik bij die programma\u2019s mis, is de analyse, de reflectie op het tentoongestelde gedrag. Het zou aardig zijn als we er ook nog wat van zouden opsteken. Het schijnt dat reality-programma\u2019s overal ter wereld een grote invloed hebben op de omgangsvormen tussen mensen. Waarom zou je dan zo\u2019n programma niet maken met mensen die \u00e9cht iets in ons wakker kunnen roepen?\u2019<\/p>\n
De bewoners van het Huis van de toekomst zijn nou eens niet uitgekozen op hun \u2018gewoon\u2019 zijn. Het zijn allemaal denkers: filosofen, wetenschappers, kunstenaars. Zelfs de presentator van dit tv-programma is een uitzonderlijke figuur: hij is een Arabische soefi die zijn idee\u00ebn graag via de media naar voren brengt. Molier baseerde die figuren op bestaande mensen, zoals ze dat eigenlijk altijd doet. Godfried Bomans, Lou Reed, Patti Smith en popster Nico kregen al eens een hoofdrol in haar \u2018theatrale documentaires\u2019. Deze keer kunnen we de contouren herkennen van de kunstenaars en wetenschappers die in een eerder project van Carina Molier uitgebreid werden ge\u00efnterviewd. In Gus Coleman, een van de woestere bewoners van het Huis van de toekomst, zien we bijvoorbeeld beeldend kunstenaar Joep van Lieshout terug met zijn controversi\u00eble idee\u00ebn over autonome kunstenaarskolonies.<\/p>\n
Molier: \u2018Een jaar of drie geleden, nadat ik een aantal grote multimediaspektakels had gemaakt, had ik even genoeg van theater. Toen heb ik onder de titel Hotel 2012 een serie persoonlijke interviews gemaakt over de toekomst van de wereld. Kunstenaars, filosofen en wetenschappers werden uitgenodigd in een hotelkamer, waar ze in bad konden gaan of op bed konden liggen terwijl ze door twee gastvrouwen, cabaretduo De Bloeiende Maagden, werden ondervraagd. De gesprekken werden ter plekke gefilmd en waren voor het publiek alleen via monitoren in de hotellobby te volgen.<\/p>\n
De ge\u00efnterviewden waren geselecteerd op hun eigen visie op het leven en op de samenleving. Joep van Lieshout vertelde over de autonome vrijstaat die hij heeft gesticht. Gerardjan Rijnders kwam praten over de \u00adsnarentheorie waar hij veel van af weet. Filosoof Henk Oosterling sprak over de toekomst van de mens in de technologische \u00adsamenleving.<\/p>\n
Toen ik naar die mensen keek en luisterde, leek het me ineens mooi om al die tegengestelde levensvisies bij elkaar te brengen. Misschien ook als antwoord op een tijd waarin de hele wereld elkaar wel lijkt te bevechten. In wezen gaan hun theorie\u00ebn namelijk over dezelfde kwestie: zijn we als mensen nou alleen, of zijn we samen? Zijn we gevangen in onze eigen projecties, of maken we deel uit van \u00e9\u00e9n groot organisme?<\/p>\n
Uiteindelijk miste ik in die interviews toch het drama. Het mooie van een theatervoorstelling is dat je via conflicten een spanningsboog kunt opbouwen. Dat je de spelers en het publiek over pieken en dalen kunt opzwepen naar een transformatie of een loutering.\u2019<\/p>\n
Hoe vernieuwend haar multimediatheater ook is, het gaat altijd over figuren die flink met elkaar overhoop liggen. Verliefdheid, jaloezie, gemanipuleer, complotten en geheimen \u2013 ook de \u2018denkers\u2019 in het Huis van de toekomst blijken er niet aan te ontkomen. En niet alleen omdat de tv-producenten de vuurtjes tussen de bewoners lekker opstoken. Van de kunstenaars en filosofen uit haar eigen interviewproject heeft Molier dramatische personen gemaakt, die zichzelf behoorlijk in de weg zitten bij hun \u2018ontwerp voor een nieuwe samenleving\u2019. \u2018Uiteindelijk is ook de grootste wetenschapper het product van zijn eigen kleine leventje. Elke verkondigde theorie, elke blikrichting is \u00f3\u00f3k verbonden aan een mens met een persoonlijke geschiedenis. We zien de dingen niet zoals ze zijn, we zien de dingen zoals wij zijn.<\/p>\n
Bij het luisteren naar die interviews raakte ik niet alleen geboeid door wat die kunstenaars en wetenschappers vertelden, maar ook door hun persoonlijkheden. Ik wilde niet alleen hun visies laten botsen, maar ook hun eigenschappen en onhebbelijkheden. Het is leuk om te fantaseren over de extreme tegenstellingen die je voelt tussen mensen.\u2019<\/p>\n
Met een hoop mooie theorie\u00ebn heb je nog geen ideale samenleving, toont Molier in haar Huis van de toekomst. Zo speelt Halina Reijn een mediadeskundige die gebaseerd is op Maja Kuzmanovic. Zij houdt zich in het echte leven bezig met de betekenis van de computer en de nieuwste communicatietechnologie\u00ebn voor het menselijk lichaam. De Anna Tabaknikova van Halina Reijn onderwerpt medebewoners van het Big Brother-huis aan allerlei onderzoeken. Maar is meer bezig om ze te bestuderen dan om met ze te communiceren. De Joep van Lieshout-achtige kunstenaar vindt dat er bij een autonome samenleving ook wapens horen. Er zijn schietincidenten. Er sterft een filosoof onder geheimzinnige omstandigheden. En dan rijst de vraag of iemand zijn dood heeft zien aankomen. En of de mensen in het huis zich eigenlijk wel met elkaar hebben beziggehouden.<\/p>\n
Molier: \u2018Hoe meer mensen opgaan in hun specifieke visie op de dingen, hoe moeilijker het wordt om waar te nemen wat er \u00e9cht om hen heen gebeurt. Dat interesseert me: de wisselwerking tussen de vernauwing en de verruiming van ons bewustzijn. Ik kan deze voorstelling alleen maken als ik me er volledig op stort. Die vernauwing heb je soms nodig om verder te komen. Maar als je in zo\u2019n tunnel zit, ben je niet in staat om de andere kant van de dingen te zien. Mijn vader is nu bijvoorbeeld ziek, voor hem kan ik nauwelijks tijd maken.<\/p>\n
De Deense natuurkundige Niels Bohr heeft ooit gesteld dat alle grote waarheden een tegenwaarheid hebben die net zo waar is. Als mensen naar zo\u2019n inzicht zouden gaan leven, dan zouden ze veel meer adem hebben. Maar we bijten ons meestal vast in onze eigen visie, en dat is niet alleen frustrerend voor onszelf, maar ook voor de communicatie met anderen.\u2019<\/p>\n
Fascinerend aan Moliers voorstellingen is dat er zoveel tegelijk gebeurt. Je komt ogen tekort om alles te volgen wat er op de speelvloer \u00e9n op monitoren gebeurt. Soms laat Molier het publiek zelfs door een beeldscherm heen kijken naar sc\u00e8nes tussen acteurs, zodat je hen tegelijk live \u00e9n gefilmd bekijkt. Bij Ruigoord II bevonden de spelers zich in een huis van twee etages, waar het publiek helemaal omheen kon lopen. Wat er in de kamers gebeurde, werd ook op de wanden geprojecteerd. In die voorkeur voor gelijktijdige gebeurtenissen, is Molier echt een kind van het montagetheater van Gerardjan Rijnders. Die duikt trouwens opvallend vaak in haar voorstellingen op. In haar beide Ruigoord-voorstellingen vervulde hij de hoofdrol: een manipulatieve goeroe. En in het Huis van de toekomst speelt Rijnders een klein rolletje als gewiekste tv-producent die graag de boel aanstuurt maar zelf niet in beeld wil.<\/p>\n
\u2018De werkelijkheid is altijd dieper en complexer dan wat ik met alleen een toneelsc\u00e8ne kan vertellen,\u2019 zegt Molier over haar veelvuldige gebruik van video. \u2018De belangrijkste reden dat ik camera\u2019s en monitoren op het toneel zet, is omdat ik een gebeurtenis dan vanuit meerdere perspectieven kan laten zien. Een van de acteurs van het Huis van de toekomst vond dat wij met ons format van een Big Brother-huis vol denkers naar John de Mol moesten stappen. Ik ben ook wel eens in gesprek geweest met een commerci\u00eble omroep om een programma te ontwikkelen. Maar theater is nou juist zo geschikt om de \u00e1chterkant van het mediagebeuren te laten zien. Om te tonen hoe mensen een masker opzetten als ze voor een camera verschijnen, en hoe ze dat masker ook weer laten vallen. Ik laat zien hoe een acteur stiekem in een hoekje zit te huilen en zich dan gauw bij elkaar raapt als de cameraploeg binnenvalt.<\/p>\n
Theater blijft een plek waar mensen samenkomen om iets te vieren, om de avond te markeren door een gezamenlijke ervaring. Er zijn avonden die zo\u2019n collectieve energie genereren dat je denkt: en nu gaat het dak boven ons allen open. Bij film en televisie gebeurt dat niet zo snel, die bieden een veel individuelere ervaring. In de popcultuur wel, daarom werk ik in mijn voorstellingen ook met een live deejay: Henk Bakker, die met zijn composities de gebeurtenissen voortstuwt, en die bepalend is voor de opbouw van een avond.\u2019<\/p>\n
Massamedia worden vaak afgeschilderd als oppervlakkig en vervreemdend. Maar zoals Molier ze toont en gebruikt, gaan ze hand in hand met rituelen en oerdriften. \u2018Het is niet voor niets dat mensen zoveel tijd doorbrengen voor de televisie en achter de computer. Ik zie die media als stenen in een rivier, de diepe menselijke behoeften stromen daar toch altijd weer langs en overheen. De behoefte om je gedachten te delen met anderen kan dankzij het internet wereldwijd worden uitgeleefd. De goeroe die Gerardjan Rijnders speelde in mijn voorstelling Ruigoord II wilde zijn moeder live op internet laten sterven. De inspiratiebron daarvoor was drugsgoeroe Timothy Leary die van zijn dood een internetgebeurtenis wilde maken. Dat kun je morbide vinden, maar het paste bij zo\u2019n rituele man. Hij wilde de dood net zo openlijk vieren als een geboorte. De behoefte aan kicks die veel massamedia geven, zit bij de mensen ingebakken. Die kick kan ook een onstuimige relatie zijn, of een heftige emotie als verliefdheid of angst. Grote emoties geven je het gevoel dat je leeft, maar vormen ook een geestvernauwende ervaring.<\/p>\n
Henk Oosterling zei tijdens zijn interview in Hotel 2012: \u201cIn de wereld waarin we nu leven, wordt de ruimte tussen denken en doen steeds kleiner.\u201d Als er vroeger een ongeluk gebeurde, dan was pas een halfuur later de pers ter plaatse. Door de massamedia is die tussentijd verdwenen. Als er nu een ongeluk gebeurt, is het al geregistreerd voordat de ambulance er is. Die snelle registratie geeft ook een soort kick. Het is een machtig gevoel om overal direct getuige van te zijn. Maar het verkleint de ruimte om over de gebeurtenis na te denken, en dat resulteert uiteindelijk in ademnood. In mijn voorstellingen probeer het denken en het doen evenveel ruimte te geven. Ik zoek naar een oervuur van waaruit de dingen bij de mens ontstaan. Er zijn altijd grote emoties en gebeurtenissen die de acteurs opslokken. En de cameraploegen hitsen de hele boel ook nog eens op. Maar ik probeer toch via het oog van de camera, via de montage en ook via het geluid een laag van reflectie over de gebeurtenissen te leggen, zodat het publiek ziet dat er m\u00e9\u00e9r aan de hand is dan ruzies en conflicten.\u2019<\/p>\n
De afgelopen jaren volgde Molier een \u2018coachingstraject\u2019 bij het Theater Instituut, om vooral vrouwelijke kunstenaars te leren bedrijfsmatiger te werk te gaan. Ze leerde er om structuur aan te brengen in haar creatieve chaos, vertelt ze. \u2018Ik was gewend om totaal intu\u00eftief te werk te gaan. Maar dat je de kracht van het intu\u00eftieve wil uitbuiten, is \u00e9\u00e9n ding. Je werk goed organiseren is iets anders. Ik dreigde aan mijn chaos ten onder te gaan. Dat was \u00f3\u00f3k de reden dat ik een tijdje geen grote theaterprojecten heb gemaakt.<\/p>\n
Een coach uit het bedrijfsleven heeft me geleerd om een plan te maken, om vooruit te denken. Om tijdig opvang te regelen voor mijn dochter, zodat ik al mijn aandacht op het werk kan richten, en aan het eind van de dag weer op mijn dochter. Om het werken als een proces te beschouwen dat je kunt overzien. Die coach maakte me duidelijk hoe de kunstsector is achtergebleven bij de rest van de maatschappij. Alles wordt sneller, effectiever en georganiseerder. De tijd dat je met behulp van een uitkering al je creatieve gedachten de wereld instuurde, is voorbij.<\/p>\n
Ik fiets tussen die twee uitersten heen en weer. Ik zoek bewust bestaande instituten als Toneelgroep Amsterdam om mijn voorstellingen te co-produceren. Maar bij de filmopnamen voor Huis van de toekomst hebben we ons niet voor niets teruggetrokken op een afgelegen terrein buiten de stad. Daar konden we met zijn allen een anarchistische sfeer cre\u00ebren waarin grotere of ruimere dingen kunnen ontstaan. Ik heb die vrijheid nodig.<\/p>\n
Ik ben ook heel blij dat ik een eigen plek heb gekregen in Ruigoord. Ik leerde het kunstenaarsdorp kennen toen ik werkte aan mijn voorstelling over drugs, en schrijver Gerben Hellinga interviewde over zijn boek Mijn leven als mysticus. Toen Ruigoord een culturele vrijhaven werd, zijn er ateliers gemaakt van de woonhuizen en in een daarvan zit ik.<\/p>\n
Je ziet in het kunstenaarsdorp duidelijk de dilemma\u2019s van deze tijd weerspiegeld. In hoeverre organiseer je de dingen, en in hoeverre bewaak je de vrijhaven. De vraag is hoe je kunt meegroeien met de rest van de wereld zonder je eigen innerlijke kracht te verliezen.\u2019<\/p>\n
\u2018Huis van de toekomst\u2019 van Carina Molier is vanaf 9 maart te zien in het Compagnie\u00adtheater, Amsterdam. www.toneel\u00adgroep\u00adamsterdam.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gerardjan Rijnders vond dat het niet k\u00f3n, een regisseur met zoveel mislukte producties. Maar Carina Molier ontwikkelde zich van chaotische hippie tot geprezen regisseur. In haar nieuwe voorstelling brengt ze filosofen, wetenschappers en kunstenaars samen in een Big Brother-huis.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1267],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124329"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124329\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}