Interview Ed Nijpels<\/p>\n
Enkele uren nadat Jozias van Aart\u00adsen zijn aftreden als fractievoorzitter had bekendgemaakt, stuurde Ed Nijpels een sms\u2019je aan Mark Rutte, staatssecretaris van onderwijs. \u2018Het worden mooie jaren,\u2019 schreef hij. Een dag later was Rutte officieel kandidaat voor het lijsttrekkerschap van de VVD.<\/p>\n
Ed Nijpels roert zich de afgelopen dagen alsof hij zich ieder moment weer in de Haagse politiek kan storten. Met het onverwachte vertrek van Van Aartsen en Hans Wiegels belofte dat hij niet zal terugkeren in de landelijke politiek lijkt de leiderschapscrisis in de VVD bezworen. Nu zowel Rita Verdonk als Henk Kamp hebben laten weten dat ze geen kandidaat zijn voor het lijsttrekkerschap, staat Mark Rutte niets meer in de weg. Het moet raar lopen als de VVD hem eind mei niet tot de nieuwe leider kiest. Bij de VVD is een nieuwe lente aangebroken, daar is Ed Nijpels van overtuigd. \u2018Mark Rutte is een gouden greep,\u2019 zegt hij. \u2018Als we met de VVD een sprong willen maken, als we een nieuwe generatie politici aan bod willen laten komen, als we een nieuwe generatie kiezers willen bereiken, moeten we Rutte kiezen.\u2019<\/p>\n
De kandidatuur van Mark Rutte (39), met zijn sociaal-liberale imago en jeugdige voorkomen, doet in veel opzichten denken aan Ed Nijpels\u2019 eigen lancering als partijleider in 1980. Nijpels was toen twee\u00ebndertig, zijn moeder deed ook nog zijn was voor hem, en ook hij werd gerekend tot de linkervleugel van de VVD. Die veronderstelde linksheid is in beide gevallen niet zozeer een kwestie van opvattingen, alswel van imago, zegt Nijpels.<\/p>\n
\u2018Met Rutte kiest de VVD voor een andere uitstraling, niet voor een andere koers. Ik heb er zelf ook last van gehad toen ik Hans Wiegel als fractievoorzitter opvolgde. Toen riepen ze ook: nu komt de sociaal-liberale vleugel aan de macht. Maar ik werd niet gekozen vanwege het sociaal-liberalisme \u2013 ik vind dat overigens een contradictio in terminis \u2013 maar omdat ze bij de VVD een jonge lijsttrekker wilden hebben, omdat ze na Hans Wiegel de luiken wilden openzetten. Er moest ruimte komen voor een nieuwe generatie. Een categorisering als \u201csociaal-liberaal\u201d gaat nu nog minder op dan toen. De opvattingen in de politiek zijn niet meer zo makkelijk tot links of rechts te bestempelen. Alle grote partijen zijn naar het midden opgeschoven. Waar het om gaat is dat Mark Rutte een andere uitstraling heeft.\u2019<\/p>\n
Bij zijn eerste optreden als kandidaat-lijsttrekker begon Rutte ongevraagd over Marokkaanse buurtvaders die ook op de VVD moeten gaan stemmen: de VVD als brede volkspartij, net als in uw tijd.<\/p>\n
\u2018Zulke opmerkingen zeggen iets over de manier waarop Rutte de partij wil profileren. In de tijd dat ik de verkiezingen won waren we ook in trek bij de lagere inkomens. Daar is ook nu veel te winnen voor de VVD. Dat is wat Rutte bedoelt. Vorige week had hij het ook over een bijstandsmoeder die zei: Ik ben het helemaal met u eens, maar u denkt toch niet dat ik op de VVD ga stemmen? Dat is het imagoprobleem van de VVD. Daar kan Mark Rutte verandering in brengen. Rutte is er uitstekend toe in staat groepen aan te spreken die de afgelopen jaren vanwege het rechtse imago van de VVD zijn weggebleven.\u2019<\/p>\n
Dus hij gaat stemmen weghalen bij de PvdA?<\/p>\n
\u2018Daar ben ik van overtuigd. De grootste tegenslag voor Wouter Bos, de afgelopen dagen, is de komst van Mark Rutte. Zijn lijsttrekkerschap kan het speelveld in het verkiezingsjaar volledig veranderen.\u2019<\/p>\n
De Volkskrant schreef al dat de VVD nu met Mark Rutte z\u2019n eigen Wouter Bos heeft. Maar Nijpels benadrukt liever de verschillen dan de overeenkomsten tussen de twee aanstormende leiders. Dat laat zich raden, in verkiezingstijd. Zo vergelijkt hij Wouter Bos meteen maar even met een suikerspin: voor je weet wat je proeft, is hij al weg. Of, anders gezegd: \u2018Als je met Wouter Bos hebt gesproken en je vrouw vraagt \u2019s avond hoe het was, dan zeg je: aardige vent. Maar als ze vraagt waar je met hem over hebt gepraat, kun je je er niks meer van herinneren. Bos is een marketingconcept.\u2019<\/p>\n
Overigens moet Nijpels bekennen dat het campagneteam van Bos \u2018voortreffelijk\u2019 werk heeft geleverd. \u2018Het is natuurlijk een fantastische uitslag. Bos heeft consequent vastgehouden aan zijn strategie, en is niet gaan zwabberen. De overwinning is volledig op het conto van Wouter Bos te schrijven. Ik zie af en toe een dappere lokale PvdA\u2019er zeggen: het heeft ook een beetje aan mij gelegen. Peter van Heemst in Rotterdam bijvoorbeeld. Maar laat ik ze meteen maar even uit de droom helpen: de overwinning heeft nul komma nul met de lokale lijsttrekkers te maken. Het komt allemaal door Wouter Bos.\u2019<\/p>\n
Maar er zijn verschillende redenen waarom Bos zich zorgen zou moeten maken, meent Nijpels. \u2018De PvdA moet zich niet te makkelijk rijk rekenen. Volgens de enqu\u00eate van Maurice de Hond zegt vijfentwintig procent van de PvdA-kiezers dat ze niet op de PvdA hadden gestemd als het landelijke verkiezingen waren geweest. In de tweede plaats zie je dat de PvdA achterblijft in de jongste groep kiezers. En een deel van de allochtonen, die nu massaal op de PvdA hebben gestemd, mogen straks niet meestemmen voor de Tweede Kamer.\u2019<\/p>\n
En dan is er nog de collegevorming in de gemeenten. \u2018Het mooiste cadeau dat de VVD kan krijgen, is linkse coalities in de grote steden. Het feit dat het rioolrecht in Nijmegen inkomensafhankelijk is, zodat de toiletgang van twee keer modaal duurder is dan die van een minimuminkomen, dat is toch tamelijk absurd. Als er in Rotterdam of Amsterdam een links college komt en er zulke maatregelen worden genomen, leidt dat bij de kiezers tot een grote ommezwaai. Dat geef ik u op een briefje. Als ik Wouter Bos was, zou ik Lodewijk Asscher en Peter van Heemst drie keer per dag bellen en zeggen: Vrienden, je mag alles doen, behalve een links college.\u2019<\/p>\n
Intussen kan Rutte gaan puinruimen in de VVD. In dat opzicht scheelt het een stuk dat Hans Wiegel, \u2018een mooie man maar ook een lastpak\u2019, nu eindelijk heeft laten weten dat hij niet zal terugkeren in de landelijke politiek. \u2018Als je er even over nadenkt, is het bizar,\u2019 zegt Nijpels. \u2018Vorige week kreeg Wiegel in de Volkskrant anderhalve pagina de ruimte om te zeggen dat hij niet in is voor het premierschap, terwijl hij toch nooit premier zou kunnen worden. Daarmee is het precies gezegd: Hans Wiegel is een fenomeen van de eerste orde. Want het spel wordt door het publiek en de pers gezellig meegespeeld. Hele bussen met journalisten reizen af naar Diever als Hans iets aankondigt. Maar tegelijkertijd is dat het probleem van de VVD: zijn charisma en zijn betrokkenheid bij de politiek hebben geregeld tot problemen geleid. Zijn aanval op Pechtold bijvoorbeeld. Dat was een van de grote fouten in de campagne, na de uitglijder van Zalm over de OZB. Heel veel mensen, ook ik, hebben zich gestoord aan de toon. Wat vroeger misschien grappig gevonden zou zijn, komt nu niet meer over. Zijn betekenis voor de VVD is onomstreden, maar het is goed dat hij er nu definitief mee ophoudt.\u2019<\/p>\n
Met het vertrek van Van Aartsen en Wiegel is een nieuwe periode aangebroken, denkt Nijpels. De VVD is de afgelopen jaren een slagveld geweest. Vrijwel zonder uitzondering hebben de oud-lijsttrekkers ruzie met elkaar. \u2018Rutte heeft een sociale inslag en een onbelast verleden. Ik denk dat hij een brug kan slaan naar al die verschillende mensen in de top van de partij \u2013 Dijkstal, Wiegel, Bolkestein\u00a0\u2013 die niet meer met elkaar praten. En dat is nodig ook. Ik ben de enige van alle voormalige lijsttrekkers die nog met allemaal contact heeft. Ik heb nog wel eens een verzoeningspoging ondernomen, maar dat hielp weinig. De verhoudingen zijn volledig verkild. Daar zie ik een schone taak voor Mark Rutte.\u2019<\/p>\n
Hoe moet Rutte verder met het conflict \u00adtussen Ayaan Hirsi Ali en Hans Wiegel over de \u00adafschaffing van het bijzonder onderwijs en de vrijheid van meningsuiting? Daar was de partij volledig verdeeld over.<\/p>\n
\u2018Die discussie had niet op deze toon gevoerd moeten worden. Hans Wiegel heeft zich er vast met goede bedoelingen in gemengd. Hij sprak vroeger ook wel eens wat apaiserende woorden als er problemen waren binnen de VVD. Daar waren wij als opvolgers niet altijd even blij mee. Ik kan me deels wel in zijn kritiek vinden. Maar zo werkt het tegenwoordig niet meer, in een wereld van mediahypes. De partij is ook veranderd. Want voor je het weet wek je de indruk dat het gaat om een richtingenstrijd.\u2019<\/p>\n
Dat is het toch ook?<\/p>\n
\u2018Nee. De discussie over het bijzonder onderwijs is heel interessant, maar er is geen enkele politieke noodzaak om die nu te voeren. En over de vrijheid van meningsuiting kan geen twijfel bestaan. Dat is een groot goed, de VVD moet de laatste zijn om daar op af te dingen. Maar dat is heel iets anders dan de vraag: hoe ga je met de vrijheid van meningsuiting om?\u2019<\/p>\n
Van Aartsen steunde Hirsi Ali. Verwacht u van Mark Rutte een matiging van de toon?<\/p>\n
\u2018Ik steun Hirsi Ali ook in de discussie over de vrijheid van meningsuiting, maar ik zeg erbij: de vrijheid van meningsuiting is geen vrijbrief voor het beledigen van bevolkingsgroepen. De vrijheid van meningsuiting maakt het debat mogelijk. De grens wordt bepaald door het wetboek van strafrecht. Ik ga ervan uit dat Hirsi Ali niet van plan is de komende veertien maanden zulke teksten te blijven roepen.\u2019<\/p>\n
Van Aartsen heeft binnen de VVD het debat over staatsrechtelijke vernieuwing in gang gezet. Gaat Rutte daarmee door?<\/p>\n
\u2018Rutte loopt niet voorop in dat soort vraagstukken, maar hij zou zich er wel in moeten verdiepen. De VVD is intellectueel lui geweest. We hebben in dat debat geen enkele rol gespeeld, behalve nee zeggen. Het is raar om te denken dat idee\u00ebn uit de negentiende eeuw nog passen in een samenleving die zo sterk veranderd is. Thorbecke zou zich in zijn graf omdraaien als hij zou zien hoe de VVD met zijn erfenis omgaat. De VVD moet weer het initiatief nemen in zulke belangrijke discussies.\u2019<\/p>\n
U klinkt als een D66\u2019er.<\/p>\n
\u2018In dit opzicht ben ik het ook helemaal met ze eens. Ik heb niet voor niets een paar jaar geleden het initiatief genomen om samen met onder anderen Boele Staal vijfentwintig vooraanstaande VVD\u2019ers en vijfentwintig vooraanstaande D66\u2019ers het dubbellidmaatschap te laten aangaan. Binnen de top van de VVD was daar geen enkel bezwaar tegen, maar Thom de Graaf zei: leuk idee, maar het komt nu heel slecht uit.\u2019<\/p>\n
U heeft al eens eerder gezegd dat D66 net zo goed in de VVD zou kunnen opgaan. Is de tijd daar nu rijp voor?<\/p>\n
\u2018Opgaan klinkt zo onsympathiek. Maar D66 en de VVD horen natuurlijk bij elkaar. Ik wil D66 geen overbodige partij noemen, want dat klinkt zo onaardig. Maar als zelfstandige politieke stroming heeft D66 geen bestaansrecht. D66 zou heel goed kunnen samengaan met de VVD onder leiding van Rutte.\u2019<\/p>\n
Zou de VVD onder Rutte anders met het \u00admilieu moeten omgaan?<\/p>\n
\u2018Er zijn drie VVD-ministers van milieu geweest, van wie ik er een was. Die hebben \u00adallemaal het meest last gehad van hun eigen partij. In dit kabinet heeft Van Geel ook veel te weinig ruimte gekregen voor zijn milieubeleid. Dat neem ik mijn eigen partij kwalijk. Ik hoop dat het milieu in het nieuwe verkiezingsprogramma een belangrijkere plaats krijgt.\u2019<\/p>\n
Zou u zelf willen terugkeren in de Haagse politiek?<\/p>\n
\u2018Mijn handen jeuken, maar dat is een oude verslaving. De VVD moet de sprong maken naar de nieuwe generatie. We moeten niet teruggrijpen op Wiegel, maar ook niet op Dijkstal, Bolkestein of Nijpels. Bovendien ben ik buitengewoon gelukkig in deze functie. Ik vind Frysl\u00e2n nog steeds de hoofdprijs.\u2019<\/p>\n
En als er in het landsbelang een beroep op u wordt gedaan?<\/p>\n
\u2018Dat is allemaal flauwekul. De kerkhoven liggen vol onmisbare mensen. Maar als ik \u00adambteloos burger zou zijn, zou ik meteen weer de actieve politiek in willen. Niets is mooier dan campagne voeren.\u2019<\/p>\n
Ed Nijpels (1950)<\/p>\n
1977 lid Tweede Kamer voor de VVD<\/p>\n
1982 lijsttrekker<\/p>\n
1986 minister van Vrom<\/p>\n
1990 burgemeester van Breda<\/p>\n
1995 topman arbodienst \u2018De twaalf provinci\u00ebn\u2019<\/p>\n
1999 commissaris der Koningin in Friesland<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het orakel van Diever zwijgt even. Nu is het woord aan Ed Nijpels, zijn opvolger, eerst als fractieleider en later als Commis\u00adsaris van de Koningin in Friesland. \u2018Mark Rutte is een gouden greep,\u2019 vindt Nijpels. Maar hij zal het niet makkelijk krijgen. Want de verhoudingen in de top van de VVD zijn \u2018volledig verkild\u2019.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124245"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=124245"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/124245\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=124245"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=124245"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=124245"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}