Interview met Paul Frissen<\/p>\n
De verzorgingsstaat is vastgelopen in zijn eigen regelzucht en controledwang, en in de bureaucratische rompslomp die ermee gepaard gaat. Dus weg met de eindeloze reeks regels en voorschriften die menige onderwijzer, hulpverlener en politieman tot wanhoop drijven. Laat ze hun werk doen, en heb vertrouwen in hun deskundigheid. En geef ook burgers meer ruimte hun eigen verantwoordelijkheid te nemen en eigen keuzes te maken. Want die keuzevrijheid geeft meer kwaliteit en bevrijdt burgers van knellende kaders. Regering, wantrouw uw onderdanen niet langer, maar sluit u aan bij hun initiatieven. Een dienstbare overheid in plaats van een albedil \u2013 dat is wat ge\u00ebmancipeerde, mondige burgers verdienen.<\/p>\n
Meer vertrouwen in de kracht en het verantwoordelijkheidsgevoel van burgers, dat is de boodschap die de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) met zijn 28 maart verschenen rapport \u2018Verschil maken\u2019 wil uitdragen.<\/p>\n
Het is een optimistische boodschap. Een boodschap die helemaal in het straatje past van professor Paul Frissen, decaan van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur en (NSOB) en voorzitter van de commissie die het rapport voor de RMO schreef. Frissen is sinds jaar en dag een overtuigd aanhanger van de visie dat de staat vooral een instantie is waart\u00e9gen de burger beschermd moet worden. Waarom?<\/p>\n
\u2018Omdat (nationale) overheid en politiek burgers alleen maar vrijheid willen geven als zij tenminste doen wat tevoren door diezelfde overheid en politiek is bedacht,\u2019 zegt hij. \u2018Maar de overheid moet niets voorschrijven. De overheid moet randvoorwaarden scheppen en onaanvaardbare uitkomsten voorkomen.\u2019 Overheden zijn er niet om mensen gelukkig te maken, vindt hij, want dat kunnen ze helemaal niet. Wat ze w\u00e9l kunnen, is mensen helpen hun eigen geluk te realiseren. En dat kan door ze zoveel mogelijk hun eigen keuzen te laten maken.<\/p>\n
Frissen is dan ook enthousiast over de grotere keuzevrijheid in de zorg en vindt het jammer dat de regering die vrijheid onmiddellijk weer aan banden heeft gelegd. \u2018Er is besloten dat de korting op collectieve contracten niet groter dan tien procent mag zijn. Waarom niet? Dan beperk je het ontstaan van allerlei nieuwe activiteiten.\u2019<\/p>\n
De hoogleraar wil het liefst dat op alle maatschappelijke terreinen \u2018duizend bloemen bloeien\u2019. Hij haalt zijn neus op voor de \u2018tobberige, zeurende intellectuelen\u2019 die zeggen dat de keerzijde van keuzevrijheid keuzeplicht is, en keuzestress. Frissen: \u2018Dat maak je mij niet wijs, hoor. Iedereen wil kiezen in wat voor huis hij woont, in welke auto hij rijdt, welke kleren hij draagt, en ga zo maar door. Maar wat zijn eigen gezondheid betreft zou hij niets te kiezen willen hebben? Dat geloof ik niet.\u2019<\/p>\n
Het argument dat vrijwel alle mensen graag goede zorg willen hebben tegen een redelijke prijs en op een afzienbare termijn, spreekt hem niet aan. \u2018Je moet kunnen kiezen met wie je solidair bent.\u2019 Hij vindt het dan ook geen probleem dat verzekeraars cli\u00ebnten lokken met advertenties als: waarom betalen voor kraamzorg als u zelf geen kinderen hebt? \u2018Ik word sowieso al verplicht aan allerlei zaken mee te betalen waar ik eigenlijk geen zin in heb. Neem nou de kinderopvang. Waarom moet ik betalen voor de kinderopvang van een ander? Laten ouders dat zelf maar regelen.\u2019<\/p>\n
Frissen is niet bang dat zo\u2019n mentaliteit vooral ego\u00efstische, calculerende burgers oplevert. \u2018Wie dat denkt, onderschat hoeveel mensen in Nederland bereid zijn solidariteit te organiseren en zorg te verlenen zonder dat het erom gaat geld te verdienen. Dat is een buitengewoon groot aantal. Wat vergeleken met vroeger veranderd is, is de manier waarop eigenbelang en solidariteit worden vormgegeven.<\/p>\n
De relatief eenvoudige structuur van de oude, industri\u00eble maatschappij en de daarbij passende vormen van solidariteit en sociale verbanden zijn we kwijt. Dat kun je vervelend vinden of niet, maar het is zo. De samenleving is in sociaal-economisch, demografisch, cultureel en etnisch opzicht heel verschillend geworden. Die verschillen zorgen voor meer tijdelijke, wisselende arrangementen, tussen en binnen groepen en tussen en binnen generaties.\u2019<\/p>\n
En op die verschillen moet de overheid inspelen, in plaats van te proberen ze glad te strijken, vindt Paul Frissen. \u2018Het resultaat van die drang te uniformeren, is regelzucht en bureaucratie,\u2019 zegt hij. \u2018Ongelijke gevallen moet je ongelijk behandelen. En alle gevallen zijn ongelijk. Dat betekent \u00f3\u00f3k dat je meer moet \u2013 durven \u2013 overlaten aan de professionals in het veld. Laat ze per geval beoordelen wat het beste is. Geef ze die ruimte. Dat betekent ook dat het er in Groningen anders aan toe kan gaan dan in Maastricht. Dat is de logische consequentie, en die moet je dan ook accepteren.\u2019<\/p>\n
Ai, dat doet pijn. Het gelijkheidsdenken zit Nederlanders zo\u2019n beetje in de genen. Het paternalisme dat eruit voortkomt ook. Maar heeft dat niet ook een positieve kant? Want is de keuzevrijheid die Frissen hoog in het vaandel draagt, niet vooral de vrijheid van de hoogopgeleide, goedverdienende burger? Die intellectueel en sociaal voldoende ge\u00ebquipeerd is om de \u2018wisselende arrangementen\u2019 die Frissen bepleit, tot een persoonlijk succes te maken? De keuzevrijheid van de burgers in Vught, die samen een villa kochten om te voorkomen dat er asielzoekers in gehuisvest werden? Wat heeft de sociaal kwetsbare burger aan keuzevrijheid in de zorg? Die begrijpt de polis niet eens.<\/p>\n
Tja, zegt Frissen. \u2018Een onderklasse zal er altijd zijn, in elke maatschappij. Vroeger gingen we naar Parijs en vonden we de clochards romantisch. Tegenwoordig verdragen we de zelfkant van de maatschappij veel slechter. En als je echt zo begaan bent met die mensen, doe er dan wat aan. Waarom moet de overheid dat doen? Dat is \u00f3\u00f3k eigen verantwoordelijkheid nemen.\u2019 Bovendien, zegt Frissen, vergeet niet dat we allemaal samen al een hoop betalen voor de solidariteit die we voor elkaar willen opbrengen. Waarom zouden we daar zelf niet over kunnen beslissen? Waarom is het beter dat die solidariteit is verstatelijkt, in handen is gegeven van de overheid in plaats van aan particulieren? \u2018Door te ontstatelijken, maken we de ruimte voor het maatschappelijk middenveld veel groter. Dat is toch mooi? Minder bureaucratie, meer pluriformiteit.\u2019<\/p>\n
Een terrein dat zich bij uitstek leent voor die \u2018ontstatelijking\u2019 is het onderwijs, zegt Frissen. \u2018Daar heeft de overheid inhoudelijk niets te zoeken. Schaf alle curriculumvoorschriften af, zeg niet meer wat het onderwijs is of wat het zou moeten zijn en geef het vrij. Geen openbaar onderwijs, zoals PvdA en VVD willen, maar alleen nog maar bijzonder onderwijs. Zeg gewoon: ga uw gang. Regel en organiseer het maar. Ik denk dat de onderwijskwaliteit dan zal toenemen. Omdat ik ervan overtuigd ben dat variabiliteit meer kwaliteit produceert dan uniformiteit.\u2019<\/p>\n
De RMO bepleit in zijn rapport een \u2018ambitieus programma van beleidsbe\u00ebindiging\u2019, een logisch advies voor wie eigen verantwoordelijkheid een grotere rol wil geven. Dat er nog een lange weg te gaan is voordat van zo\u2019n programma sprake kan zijn, maakt de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) duidelijk. De WMO is een bundeling van verschillende wetten op het gebied van welzijn en gezondheidszorg die het gemeenten mogelijk moet maken beter op de behoeften van hun burgers in te spelen. Maar in plaats dat gemeenten nu zelf mogen bepalen hoe zij die wet uitvoeren, heeft de Tweede Kamer die vrijheid alweer aan banden gelegd, bang dat de gehandicapte burger zou lijden onder de willekeur die hiervan het gevolg zou kunnen zijn. De wet is eindeloos geamendeerd voordat ze werd goedgekeurd.<\/p>\n
\u2018Ge\u00efnstitutionaliseerd wantrouwen,\u2019 foetert Frissen. \u2018Je gaat decentraliseren, maar legt onmiddellijk weer allerlei beperkingen en regels op, waardoor van de beloofde gemeentelijke autonomie niet veel meer overblijft. Waarom zouden gemeenten niet zelf de verantwoordelijkheid voelen om dat goed te doen?\u2019<\/p>\n
De gemeenten, die aanvankelijk best blij waren met de WMO, zijn nu bezig met het verdelen van vijfenzeventig \u2018effectindicatoren\u2019 over negen \u2018prestatievelden\u2019. Ze vragen zich af het hen wel lukt de gegevens voor hun benchmark (een methode om prestaties van organisaties met elkaar te kunnen vergelijken) op tijd in orde te hebben. Het doet Frissen denken aan een bezoek aan Cura\u00e7ao, waar hij een verpleegkundige tegenkwam die haar verstandelijk gehandicapte pati\u00ebnten veelvuldig knuffelde. \u2018Ze zei tegen me: we gaan hier aan case management doen, dat schijnt heel goed te zijn, dat hebben ze in Nederland bedacht. Ik dacht: mens, blijf gewoon die zwakzinnigen knuffelen!\u2019<\/p>\n
Oud-minister Pieter Winsemius zei het in het vorig jaar onder zijn leiding verschenen WRR-rapport \u2018Vertrouwen in de buurt\u2019: een overheid die bang is voor zijn burgers, heeft een probleem. De RMO en Paul Frissen zeggen het hem na. Daarbij lijkt Frissens vertrouwen in burgers bijna grenzeloos. De hoogleraar gaat nog een paar stappen verder dan \u2018zijn\u2019 RMO wanneer hij zegt: \u2018Ik vind dat je zelf zou moeten kunnen bepalen wat er met je belastinggeld gebeurt. Ik verwacht dat op die manier de belastingmoraal toeneemt, omdat je de persoonlijke band tussen mensen terugkrijgt en de solidariteit doorleefder maakt. Die is nu anoniem, abstract. En die zou dan, denk ik, zorgen voor lotsverbondenheid en dankbaarheid.\u2019<\/p>\n
Dankbaarheid?<\/p>\n
Frissen: \u2018Wat is daar nou mis mee? Dat is een prachtig gevoel. Afhankelijkheid van de staat vinden wij beter dan afhankelijkheid van andere burgers. Dat is toch merkwaardig?\u2019<\/p>\n
Afschaffen van de schatkist ligt voorlopig nog niet in het verschiet. Eerst maar eens beginnen met ontregelen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Minder overheidsregels en meer vertrouwen in zelfregulerende solidariteit. Paul Frissen, de man achter het RMO-rapport \u2018Verschil maken\u2019, pleit voor grotere keuzevrijheid. Maar is dat in de praktijk niet vooral de vrijheid van de hoogopgeleide, goedverdienende burger? \u2018Een onderklasse zal er altijd zijn. Als je echt zo begaan bent met die mensen, doe er dan wat aan. Waarom moet de overheid dat doen?\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[151,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Malou van Hintum","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123945"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=123945"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123945\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Malou van Hintum","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=123945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=123945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=123945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}