Interview Bregtje van der Haak<\/p>\n
Mooi geprogrammeerd door de VPRO-televisie: Topdames, een Tegenlicht-uitzending waarin vier dames en een heer zich afvragen waarom de leiding van het Nederlandse bedrijfsleven nog altijd in handen is van de blanke, heteroseksuele vijftigplusman.<\/p>\n
Mooi ook, omdat Hare Majesteit, topdame bij uitstek, aanstaande zondag 30 april gewoon thuis kan meekijken en zich verbazen. Bijvoorbeeld over het feit dat in de directies van de tophonderd van Nederlandse ondernemingen slechts drie procent vrouw is. Over het gegeven dat in de raden van commissarissen het aantal vrouwen zelfs gedaald is. Of over een vergelijkend onderzoek naar het percentage vrouwen in senior managementposities bij zo\u2019n zevenduizend middelgrote ondernemingen in zesentwintig landen \u2013 met Nederland en Pakistan op een gedeelde laatste plaats.<\/p>\n
VPRO-documentairemaakster Bregtje van der Haak (1966), onlangs uitgeroepen tot Mediavrouw van het Jaar voor haar Tegen\u00adlicht-drieluik over de voorhoede van werkende vrouwen in de Arabische wereld, is samen met Felix Rottenberg verantwoordelijk voor de uitzending. \u2018De aanleiding was het proces tegen de voormalige Ahold-bestuurders wegens oplichting en fraude. Over model\u00adonderneming Ahold had ik in 1999 een programma gemaakt. Het viel me toen al op dat het een bepaald type mannen is dat aan de touwtjes trekt. Haast klonen van elkaar. Toen kwam de wereldwijde golf van instortende beurskoersen door fraude: Shell, Enron, Worldcom, Ahold. Allemaal bedrijven die eerst een uitstekende reputatie hadden. In 2004 heb ik daar een nieuwe documentaire over gemaakt: De Graaicultuur. Het ging mij om de cultuur aan de top van het internationale bedrijfsleven, niet om personen. De conclusie was dat de group think, de eenzijdige samenstelling van de directies, leidt tot catastrofes, omdat er niemand is die aan de bel trekt als een verkeerde weg wordt ingeslagen. Iedereen denkt hetzelfde.<\/p>\n
Nu, twee jaar later, wilde ik een stap verder gaan. Is de top van de Nederlandse multinationals inmiddels diverser geworden? Zou dit soort zaken gepasseerd zijn als er een vrouw in de raad van bestuur had gezeten? En waarom scoort Nederland zo laag als het om topvrouwen gaat? Felix, die deel uitmaakt van de redactie van Tegenlicht, vroeg zich af wat de gevolgen zijn van het ontbreken van vrouwen in het centrum van de economische macht. Juist nu bedrijven slimmer en creatiever moeten worden om te concurreren. We liggen lichtjaren achter bij andere Europese landen. Hoe daarover een boeiende Tegenlicht-aflevering te maken? Een gesprek van vrouwen onder elkaar trok me niet zo. De dynamiek leek me interessanter met Felix erbij.\u2019<\/p>\n
Ze kozen voor een diner ten huize van Rottenberg, met de gastheer als gespreksleider en kok. Een zondagavond lang volgden Van der Haak en twee camerateams de dynamische tafelconversaties en onverwachte gebeurtenissen tussen keuken en eetkamer.Ruim een week voor de uitzending kijken we even mee bij de montage en smullen van het geconcentreerde keukengescharrel van Rottenberg (pittige zeeduivel uit de oven!), die zich opmerkelijk dienstbaar opstelt als \u2018butler van dienst\u2019. We bewonderen het technische vernuft van ingenieur Marike van Lier Lels, die en passant de stekker van de vaatwasmachine repareert. (Zij is commissaris van onder meer KPN, Connexxion en USG, voorzitter van de Werkgroep Nederland 2027 van het Innovatieplatform, ex-directeur van Van Gend & Loos en ex-directielid van de Schiphol Group. In 2004 was zij volgens FEM Business de machtigste zakenvrouw in Nederland). Meesmuilend luisteren we naar de droom over het verre Nederland van doctor Kaouthar Darmoni. In het land van provo\u2019s en homohuwelijk zouden vrouwen vast veel macht en invloed hebben, dacht ze. Maar eenmaal hier ontdekte ze dat vrouwen, alle ontplooiingsmogelijkheden ten spijt, zo weinig onafhankelijk zijn. Passief, niet betrokken bij de maatschappij. Ze kiezen ervoor om in kleine deeltijd\u00adbanen te werken. (Darmoni is universitair docent film- en televisiewetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, gepromoveerd aan de Sorbonne in Parijs. Trainer intercultureel management en communicatie bij onder meer HSL, ING en het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daarnaast is ze actief als buikdanslerares.) We hangen aan de lippen van Carmen Breeveld (dochter van een visboer in Paramaribo, headhunter, directeur van haar eigen consultancybureau Team Care) en verbazen ons over de Beneden-Moerdijkse jeugdherinneringen van doctorandus Diana Monissen (lid raad van bestuur Agis Zorgverzekeringen en voorzitter van Vrouwen Hogerop).<\/p>\n
Studiogesprekken in goede banen leiden heeft van der Haak vaker gedaan, maar deze avond was bepaald uniek. Zorgvuldig voorbereide anarchie, een geanimeerd gesprek dat tegelijk in de keuken en aan tafel gevoerd werd. \u2018Ik hoopte op wat rolverwarring in het gezelschap. De man die enig hanengedrag niet vreemd is in een dienstbare rol. En de vrouw die ook wel eens wil laten zien wat ze mans is. Dat komt er wel uit, denk ik. Het zit in kleine dingen: hoe ze naar elkaar kijken, of juist niet. Daar houd ik van. Ik zet in mijn programma\u2019s nooit A tegenover B. Ik geloof dat er vaak meer dan twee kanten zijn aan een verhaal en ik zoek steeds naar vormen om dat te laten zien. Het is een enge neiging van televisiejournalistiek om de dingen simpeler voor te stellen dan ze zijn.\u2019<\/p>\n
De documentaires en portretten van Van der Haak zijn, sinds ze medio jaren negentig haar entree in Hilversum maakte, verhalen over de tijd waarin wij leven, over de langzame veranderingen in de samenleving die bijna nooit de televisie halen omdat die, zoals ze zegt \u2018geen nieuwsmoment kennen\u2019. \u2018Verhalen die meestal bij mezelf beginnen. In plaats van persoonlijker maak ik ze juist breder. Ik bekijk wat sociologen erover geschreven hebben, wat de statistieken zijn. Zo heb ik bijvoorbeeld programma\u2019s gemaakt over verstedelijking en het dalende geboorte\u00adcijfer. Hoe gaan architecten om met macht? Waarom krijgen vrouwen in moderne landen steeds minder kinderen?<\/p>\n
Dat soort dingen beter te begrijpen en voor een kijker zichtbaar te maken, daar gaat het me om. Het is misschien wel de meest publieke functie van de publieke omroep, mensen aanspreken op het feit dat ze deel zijn van een geheel dat aan verandering onderhevig is. Twee mannen met een tegengestelde mening over de hype van de dag: daar haken mensen op af. De jonge generatie gelooft dat format niet meer. Ze weten dat de werkelijkheid ingewikkelder is. Meerstemmigheid is voor hen een feit. Ze willen ook graag \u2018iets meemaken\u2019, een ervaring in plaats van een betoog. Daar wordt wel eens smalend over gedaan, maar ik zie het positief: als de bereidheid om je in de ander in te leven. Hoe spreek je die, hoe latent ook, aan? Dat is van belang en dat moeten we steeds beter willen doen.\u2019<\/p>\n
Van der Haak studeerde politicologie en rechten aan de Universiteit van Amsterdam en volgde de Graduate School of Journalism van de Columbia University in New York. Daarna berichtte ze vanuit New York als schrijvend journalist over kunst en cultuur. Ze werkte als redacteur bij RTL\u2019s Max Westerman en liep stage bij The Charlie Rose Show, h\u00e9t praatprogramma van de Amerikaanse publieke televisie. Zes jaar later kwam ze terug naar Nederland. Hoofdschuddend: \u2018Bijna had ik \u201chet klasje\u201d (diplomatenopleiding van Buitenlandse Zaken, I.H.) gedaan. Ik heb twee nachten wakker gelegen van de gedachte dat ik voortaan altijd de mening van de betreffende minister te vertolken had. Nee, dat kon en wilde ik niet. Ik heb bewust voor televisie gekozen. Als klein meisje was ik daar al door gefascineerd. Mijn moeder was veel thuis, mijn vader vaak weg. Als hij \u2019s avonds thuiskwam, wilde hij steevast om acht uur het Journaal zien. Ik zat naast hem en keek mee. De tijd met mijn vader probeerde ik zo lang mogelijk te rekken door vragen te stellen en zo zijn aandacht vast te houden. Achter die kast was de wereld. De wereld waarin hij elke dag verdween. Daar wilde ik ook naar toe.\u2019<\/p>\n
De televisie is haar arena. Ze leert van elke film. Zoals Leven en Werken, haar verslag voor DNW \u2013 Rook\u00adsignalen uit de Nieuwe Wereld (VPRO, 1999) over het verzakelijken van menselijke relaties onder invloed van de globalisering. \u2018We zochten naar het gevoel van toekomst en kozen daarvoor het KNSM-eiland, een net nieuwe wijk in Amsterdam. Het ging over vier mensen die daar woonden, maar ook over \u201cde professionalisering van het priv\u00e9\u00adleven\u201d en over de manier waarop zij reageerden op de steeds verder opgeschroefde eisen en verwachtingen die het werk aan hen stelde. Het bleek bijna onmogelijk om in het neokapitalistische werkklimaat een goed mens voor je naaste te zijn. Bij veel kijkers wekte dat afschuw op, maar altijd met begrip voor de personen. Het was een lastig snijvlak. Samen met een researcher-socioloog heb ik bij zeker dertig mensen op de bank gezeten en geluisterd. Er ging een wereld voor ons open.<\/p>\n
Nu heb ik zelf, als fulltime werkende vrouw en alleenstaande moeder van een zoontje van twee\u00ebnhalf jaar, het wankele bouwwerk van mijn eigen leven en werken. Mijn moeder en de vaste oppas zijn daarin volstrekt onmisbaar. En het blijft fragiel: als er \u00e9\u00e9n schakel uitvalt… Het is waar, kinderopvang is in hier niet goed geregeld, maar m\u00e9\u00e9r opvang leidt niet tot meer werkende vrouwen, wordt in de uitzending gezegd. Veel vrouwen hebben gewoon geen zin in een zware baan. Vrouwen zijn wel anders, maar niet beter dan mannen. Kijk maar naar de topdames in de Tegenlicht-uitzending van zondag!\u2019<\/p>\n
Tegenlicht, zondag 30 april, ca. 21.10 uur, Nederland 3, www.vpro.nl\/programma\/tegenlicht<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gastheer Felix Rottenberg verwende en ondervroeg vrouwen in topfuncties. Bregtje van der Haak, mediavrouw van het jaar, bracht hen bij elkaar en maakte er televisie van.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[399,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ingrid Harms","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123489"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=123489"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123489\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ingrid Harms","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=123489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=123489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=123489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}