\u2018Hoog aan de wind\u2019 is een boek dat uit deemoed geboren lijkt. Deemoed met de wanhopige uitgever die eindelijk weer eens centjes wil zien en de succesvolle schrijver smeekt: toe, Thomas, heb je niet nog ergens wat verspreid materiaal liggen, waar we een leuk boekje van kunnen maken? En ja hoor, Rosenbooms in drie\u00ebntwintig jaar tijd, vanaf zijn verhalendebuut tot heden, her en der gedeponeerde creatieve keuteltjes worden aldus uiterlijk gepimpt tot een \u2018echte Rosenboom\u2019. Fraai gebonden, met schutblad, prettige letter, al tezamen 255 pagina\u2019s \u2013 dankzij een curieuze kunstgreep: de bundel bevat het eerder in Rosenbooms debuut gepubliceerde verhaal \u2018De jongen met de viool\u2019.<\/p>\n
Minder fortuinlijk is het ontbreken van inhoudelijke urgentie bij deze collectie. Er had scherper gekozen moeten worden. Dan maar een minder dikke Rosenboom. Natuurlijk, de verhalen en fragmenten zijn van het keurmerk Thomas Rosenboom en dat zou genoeg moeten zijn. Dat \u00eds ook genoeg als we spreken over hoogtepunten als Gewassen vlees, Publieke werken en De nieuwe man. Maar d\u00e9ze uitstalling biedt literaire bric-\u00e0-brac. Handig om de boekenkast te zuiveren van gelegenheidsuitgaafjes als Goed gebundeld 1987 waarin enkele Rosenboom-verhalen eerder afgedrukt zijn.<\/p>\n
De vraag is: voegt Hoog aan de wind verder nog iets toe? Onbekend werk van Rosenboom, roept de fan. Te weten: een onafgedrukt hoofdstuk uit Gewassen vlees, even briljant van taal, dat directe herlezing van dat meesterwerk uitlokt; een voor het bedrijfsleven geschreven geinig sleutelverhaal over uitgeefvolk; een voorstudie van zijn nieuwe-roman-in-wording.<\/p>\n
Wat voegt het toe, part two. Een toch wat scherper zicht op het schrijverschap van Rosenboom, luidt het antwoord van de criticus. Hij blijkt een auteur die de ruimte nodig heeft. Op de ultrakorte baan schittert hij niet, de noodzaak van een intrige en een plot in het bestek van een paar pagina\u2019s tonen zijn kunnen in verschraalde vorm. Hij is dan al zo veel woorden kwijt aan de terloopse setting, dat de bizarre gedragingen en gedachten van zijn karakters erbij inschieten. De balans is zoek, het onnadrukkelijke effect waardoor we het van meet af aan als een Rosenboom-verhaal herkennen gaat verloren. Dat wreekt zich vooral bij het miniverhaal \u2018De behangzaak\u2019 (zes pagina\u2019s), de column \u2018Strijdmuziek\u2019 (drie pagina\u2019s) en het opstel \u2018De tekening\u2019 (zes pagina\u2019s). Toegegeven, elk verhaal is weer verbluffend goed gestileerd, de woorden zijn geput uit een rijk, veelal archa\u00efsch register. \u2018Metterdaad\u2019 en \u2018geverseerd\u2019, vintage Rosenboom. Maar acht pagina\u2019s blijkt toch echt Rosenbooms ondergrens, getuige geslaagde verhalen van die lengte als \u2018De vissers\u2019 en \u2018Tinctuur\u2019.<\/p>\n
Tevens is via de chronologisch geordende verhalen en fragmenten goed te zien hoe het sadisme zich in Rosenbooms oeuvre ontwikkelt. Of liever gezegd: de lust van zijn personages om te experimenteren met andere wezens. Aanvankelijk neemt dat de vorm aan van proza\u00efsch geweld jegens het weerloze dier. Bedoeld om de lezer op te zadelen met een onuitroeibaar ongemak. Het ongemak van de volwassen observator van de wereld.<\/p>\n
Zo oefent de twaalfjarige Timon uit \u2018De jongen met de viool\u2019 (De mensen thuis, 1983) eerst met een stok op een boom: \u2018De boom kon niets terug doen.\u2019 Dat lijkt onschuldig, maar in gedachten is deze molestpleger al bij \u2018een klein kleutertje\u2019. En bij het passeren van een oude vrouw bedenkt hij: \u2018Wist zij dat jongens van zijn leeftijd oude mensen al heel behoorlijk konden toetakelen?\u2019<\/p>\n
Van een andere, aanmerkelijk geraffineerdere aanpak is de sluipende manier waarop in \u2018Het zelf doen\u2019 (1995) een akelige werkloze loser de chique, alleenstaande vrouw Ellen Viertel in zijn wrede greep krijgt door zich voor te doen als haar steun en toeverlaat, waarbij hij onderwijl stevig inspeelt op haar ang\u00adsten. Uiteindelijk gaat het hem om totale macht over de ander, onderwerping.<\/p>\n
In \u2018Het zelf doen\u2019 gaan de werkelijkheidsgetrouwe gruwel (dierenbeulerij) en de psychologische terreur nog hand in hand. Net als in zijn kort daarvoor gepubliceerde roman Gewassen vlees (1994). Maar die aanpak heeft Rosenboom alweer geruime tijd verlaten. Meer en meer is de nadruk gaan liggen op minder concreet grijpbare gruwel. Bij voorkeur teweeggebracht door hoogmoedige personages die met hun eenzelvige redeneringen het omgekeerde bereiken van wat ze beogen. Ze proberen de werkelijkheid naar hun hand te zetten, maar graven uiteindelijk hun eigen graf \u2013 zie Publieke werken (1999) en De nieuwe man (2003). Het reviaanse sadistische jongetje heeft in Rosenbooms oeuvre kortom het veld moeten ruimen voor Flauberts Meneer Homais, de Voltaire lezende pharmacien uit Madame Bovary.<\/p>\n
Maar ook dat stadium lijkt Rosenboom alweer voorbij, getuige \u2018De onderhandelaar\u2019, het tantaliserende voorproefje uit zijn nieuwe roman. Goedbeschouwd voltrekt zich vrijwel niets in dat elf pagina\u2019s tellende fragment over de verhouding van een oude veerman tot een anonieme fietser die hij telkenmale overzet. Maar Rosenboom roept in die geringe ruimte een benauwend drama op, dat zelfs leidt tot een mysterieuze omkering van rollen. De veerman is dan de passagier, de fietser bedient de schuit. Dit alles zonder verklaring, zonder merkbare verbazing bij de betrokkenen. Het is de zuigkracht van de waanzin, hier in adembenemende werking getoond.<\/p>\n
Thomas Rosenboom, Hoog aan de wind, Querido, 255 pagina\u2019s, \u20ac 18,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u2018Hoog aan de wind\u2019 is een boek dat uit deemoed geboren lijkt. Deemoed met de wanhopige uitgever die eindelijk weer eens centjes wil zien en de succesvolle schrijver smeekt: toe, Thomas, heb je niet nog ergens wat verspreid materiaal liggen, waar we een leuk boekje van kunnen maken? En ja hoor, Rosenbooms in drie\u00ebntwintig jaar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123009"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=123009"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/123009\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=123009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=123009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=123009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}