Toneel<\/p>\n
Het theater van Boukje Schweigman zou voorgeschreven moeten worden. Wekelijks \u00e9\u00e9n avond op doktersrecept. De woordloze voor\u00ad-stellingen die Schweigman maakt, zijn zo zuiver en zintuiglijk, dat het een weldaad is om ze te ondergaan. Maar het gekke is, dat ze in eerste instantie een kwelling lijken.<\/p>\n
De overgang van buitenwereld naar theaterzaal vindt bij Schweigman nooit vanzelfsprekend plaats. Bezoekers stuiten eerst op een voorpost waar tassen worden ingenomen of schoenen moeten uitgedaan. De opdracht om \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n een ruimte te betreden, haalt knusse stelletjes en kletsende vriendinnen wreed uit elkaar. Bij de voorstelling Dreef in Amsterdam moest het publiek afgelopen zomer een eind fietsen naar een plek langs een snelweg waar voor iedereen een stel kaplaarzen stond te wachten. Bij Wervel, dat nu opnieuw op tournee is, krijg je een onflatteus monniksgewaad over je uitgaanskleding voordat de deur van de theaterzaal zich voor jou opent. En binnen wacht een cirkel van houten bankjes zonder leuning waar de bezoeker met een vermoeide rug het nog geen vijf minuten op denkt uit te houden.<\/p>\n
Maar wie zich overgeeft aan Schweigmans aanwijzingen, betreedt een universum dat lichaamsrust en geestruimte biedt. De jonge theatermaakster, die nog maar kort geleden de mime-opleiding afsloot, vindt haar kracht in de beperking. Ze weet idee\u00ebn zo uit te zuiveren, dat alle bedoelerigheid er uit verdwijnt. Dat een voorstelling alleen nog maar gaat over draaien of over klimmen, over de reis van duisternis naar licht of van benauwenis naar openheid.<\/p>\n
Met haar vaste vormgever Theun Mosk cre\u00ebert Schweigman voor iedere voorstelling een bouwsel dat de vorm van de gebeurtenis al verregaand bepaalt. Bij Klep zat het publiek in een afgesloten, vierpersoonsdoos met voor elke bezoeker een kleine, rechthoekige opening om doorheen te turen als door een filmkader. De spelers schoven in en uit dit beeld. Ze \u2018zoomden in\u2019 door dichterbij te komen en lichaamsdelen vlak voor het kader te tonen, maar maakten ver weg in de open ruimte rondom de doos ook \u2018totaalbeelden\u2019. Benen voltrok zich in een ruimte die langzamerhand kleiner werd, en Dreef in een drijvende bol die zich opende naar het water onder de bezoekers, maar ook naar de lucht ver boven hen.<\/p>\n
Die bijzondere bouwsels zijn meer dan een omhulsel. Ze maken deel uit van de choreografie. Bij Wervel zit het publiek \u2013 in monnikspij \u2013 in een kring die niet alleen gecre\u00eberd wordt door de houten bankjes, maar ook door twee cirkels. De ene bevindt zich achter het publiek, op schouderhoogte, en bakent de ruimte af. De andere ligt voor de bezoekers op de grond, als de rand van een circuspiste. Midden in die piste draait Schweigman om haar as. En terwijl zij draait, beweegt de binnenste cirkel zich langzaam omhoog, dwars door het blikveld van de toeschouwers.<\/p>\n
Zo wordt, net als bij Klep, het beeld gekadreerd. Een tijdlang zie je bijvoorbeeld slechts de voeten van de draaiende danseres en de schaduw die haar van boven af belichte lichaam maakt. Later verheft die blankhouten cirkel zich tot de oog-hoogte van Schweigman, zodat haar hoofd zich aftekent tegen een lichte achtergrond, terwijl de rest van haar lichaam in het donker danst.<\/p>\n
Een uur lang draait Schweigman om haar as. Maar met dat minimale gegeven cre\u00ebert zij een spektakel dat de aandacht opzuigt en de gemoederen beroert. Het draaien is prachtig opgebouwd, van een mechanische cadans naar een razendsnelle werveling, en van ingetogen in het midden naar een opzwepende rondedans waar het publiek bijna door Schweigmans tastende armen wordt geraakt. Door haar armen telkens anders te houden, laat Schweigman de vorm van haar lichaam voortdurend veranderen, en de hallucinerende geluidsband van Paul Koek onderstreept iedere transitie. Het voelt als een ritueel dat de bezoekers met elkaar m\u00f3eten ondergaan. Hoe meer Schweigman haar eigen cirkel openbreekt, hoe meer ruimte wij van binnen voelen.<\/p>\n
Met Schweigman heeft de Nederlandse moderne mime eindelijk weer eens een pleitbezorger van het abstracte spel met ruimtelijke vormen, dat decennia geleden in zweverigheid ten onder ging. Wat zij en Theun Mosk doen heeft helemaal niks zweverigs. Met Wervel laat Schweigman zien dat niets zo concreet is als een cirkel. Je kunt alles zien in het wervelende meisje: de draaiing van het planetaire stelsel, de cirkelgang van het leven of de uitputtende dans van de derwisjen. Maar het is ook een meisje dat draait om haar as, en ze doet dat zo mooi dat ze nooit meer moet stoppen.<\/p>\n
Wervel, Van en door Boukje Schweigman, Vormgeving: Theun Mosk, Muziek: Paul Koek, T\/m 6 oktober in De Brakke Grond, Amsterdam. Tournee tot 20 oktober, Informatie: www.veenfabriek.nl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Toneel Het theater van Boukje Schweigman zou voorgeschreven moeten worden. Wekelijks \u00e9\u00e9n avond op doktersrecept. De woordloze voor\u00ad-stellingen die Schweigman maakt, zijn zo zuiver en zintuiglijk, dat het een weldaad is om ze te ondergaan. Maar het gekke is, dat ze in eerste instantie een kwelling lijken. De overgang van buitenwereld naar theaterzaal vindt bij […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Marijn van der Jagt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122829"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=122829"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122829\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marijn van der Jagt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=122829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=122829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=122829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}