De vertrekkers 1 \/ Lousewies van der Laan (D66)<\/p>\n
‘Mijn ervaring met Nederland is dat je bij alles wat je wilt veranderen, aanloopt tegen een berg van behoudzucht. Zo van: op die manier hebben we het altijd gedaan. Als we het nu anders gaan doen, zouden de mensen wel eens kunnen denken dat we het al die tijd verkeerd hebben gedaan. Je ziet het overal, de behoudzucht van de gevestigde orde. De grote politieke partijen vinden het eng om macht aan de kiezers te geven. Burgemeestersverkie\u00adzingen? Niet aan beginnen! Kunnen de grote partijen in de achterkamertjes blijven beslissen wie van hen welke baan krijgt. Ik vond het een voorrecht om daar in de Tweede Kamer tegen aan te mogen schoppen.\u2019<\/p>\n
Op de verkiezingsdag van 22 november aanstaande verlaat Lousewies van der Laan de Kamer. Ze bracht het kabinet ten val. En toch is ze, als ze terugkijkt op de vier jaar die ze namens D66 in de blauwe bankjes heeft doorgebracht, allesbehalve tevreden met de macht die het Nederlandse parlement uitoefent. Ze heeft, zegt ze, nog precies dezelfde kritiekpunten die ze, toen ze als volksvertegenwoordiger begon, onder woorden bracht. Toen pleitte ze ervoor om de Tweede Kamerleden van ten minste drieduizend medewerkers te voorzien. En nu, vier jaar ervaring en \u00e9\u00e9n stagiaire rijker, concludeert ze dat het \u2018per definitie ten koste van de kwaliteit gaat als je ziet hoe weinig ondersteuning het Ne\u00adderlandse parlement heeft in vergelijking met andere serieuze volksvertegenwoordigingen\u2019. Rampzalig weinig vergeleken met het Europees Parlement. Geen vergelijk met het Congres in Amerika. \u2018Ik zal het voorzichtig formuleren,\u2019 zegt ze, \u2018maar ik wil het toch stevig zeggen: de gebrekkige ondersteuning van Kamerleden ondermijnt de parlementaire democratie.\u2019 Ze ziet honderdvijftig collega-Kamerleden die keihard werken, maar die zonder onafhankelijk ondersteunend apparaat geen partij zijn tegenover het gigantische ambtenarenapparaat dat de ministers ten dienste staat.<\/p>\n
Ze zoekt naar een voorbeeld.<\/p>\n
Ze vindt (op dat moment nog) minister Donner die naar Brussel gaat voor de maandelijkse Raad voor Justitie en Binnenlandse Zaken. Er staan vijftien tot dertig punten op de agenda. Van der Laan: \u2018Daarvan kunnen wij er als Kamercommissie maximaal drie bespreken. Dan kiezen we de politiek meest pregnante punten eruit. Vaak zaken die in de media gestaan hebben of waar Amnesty of Human Rights Watch ons over ingeseind hebben. Niemand, echt niemand weet of er bij de overige punten geen zijn die net zo belangrijk zijn en waarvan je achteraf moet zeggen: jeetje mina, hoe hebben we dat nou kunnen laten passeren?\u2019<\/p>\n
Als ze daar bij haar collega\u2019s over klaagde, dan zeiden die vaak: ja Lousewies, maar wat jij aan de orde wilt stellen, dat speelt helemaal nog niet. En dan zei zij: ja, maar op het moment dat het gaat spelen, is het te laat om er nog iets aan te doen. \u2018En dan staan wij als Tweede Kamer helemaal buitenspel.\u2019<\/p>\n
Heeft ze er in de kamer ooit voor gepleit om het aantal medewerkers zo drastisch uit te breiden als ze in 2003 wilde? Lousewies van der Laan: \u2018Het is aangekaart in het presidium van de Kamer. Daar stuit het op de vrees van Kamerleden dat wij ons iets toe-eigenen. Politici staan toch al in een kwaad daglicht. Men is bang om het budget te verhogen. Wat zullen de mensen wel niet zeggen? Zie je wel, zullen ze zeggen, die politici willen alleen maar meer geld voor zichzelf. Maar dat geld is toch niet voor onszelf? Dat geld willen we zodat we ons werk kunnen doen. De angst voor de vraag hoe het over zal komen, die proef je zo sterk in de Kamer. Die angst overheerst het feit dat je door gebrek aan ondersteuning je parlementaire taken niet kunt uitvoeren.\u2019<\/p>\n
Het gevolg, zegt ze, zie je in veel debatten terug: Kamerleden proberen elkaar vooral \u2018politieke vliegen af te vangen\u2019, in plaats van de regering \u2018kritisch te bevragen\u2019.<\/p>\n
Ik herinner haar aan andere bange vermoedens die ze, toen ze aan het Kamerwerk begon, publiekelijk onder woorden bracht. Ze was naar Den Haag gekomen, zei ze toen, om de \u2018gigantische\u2019 kloof tussen de burger en de politiek te overbruggen. Maar ze was ook doodsbenauwd dat het systeem haar zou inkapselen.<\/p>\n
Is die vrees uitgekomen? vraag ik haar.<\/p>\n
Lousewies van der Laan: \u2018Nee, ik voel me niet ingekapseld, ik heb het kamerwerk met plezier gedaan. Maar ik zit bij een kleine partij. In de grotere partijen ben je voor jouw plekje op de lijst afhankelijk van de partijbonzen en van de mate waarin je je ondergeschikt gemaakt hebt aan de fractiediscipline. In een grote partij is het uitermate lastig om een kritisch, laat staan een rebels Kamerlid te zijn.\u2019<\/p>\n
Ze vertelt wat haar in die vier jaren het meest is tegengevallen: \u2018Dat het Neder\u00adlandse parlement het niet als zijn eerste en voornaamste taak ziet om de regering te controleren.\u2019 Dat stoort haar als volksvertegenwoordiger enorm, zegt ze. \u2018Mijn baas is niet een partijleider, een minister, een fractievoorzitter of de regering. Mijn baas zijn de 58.000 mensen die op mij gestemd hebben om namens hen de regering te controleren. Dat voel ik heel sterk zo. Maar dat voelen veel collega\u2019s helemaal niet zo. Neem Maxime Verhagen die in de kwestie-Verdonk met zoveel woorden zei: we gaan toch niet tegen haar stemmen, net nu we met dit kabinet aan het oogsten zijn! Dat je dat zo openlijk neerlegt! Als we electoraal iets te winnen hebben, hebben we even geen principes. Dan zie je dat de parlementaire controle op een falende minister van integratie kennelijk minder belangrijk is dan andere zaken. Dat valt tegen. Ja, ja.\u2019<\/p>\n
Ze is, zegt Lousewies van der Laan, tot haar teleurstelling aangelopen tegen het feit dat Nederlandse parlementari\u00ebrs het lastig vinden om over hun eigen politieke kleur heen te werken. En dat ze weinig neiging vertonen om gezamenlijk, namens de bevolking, de regering op feiten te controleren. En dat ze er, als ze tot een regeringspartij behoren, vaak helemaal geen zin in hebben om de regering achter de vodden te zitten. Opereren de partijen te los van elkaar, vraag ik. Lousewies van der Laan: \u2018Soms niet. Bijvoorbeeld tijdens de campagne voor de Europese Grondwet. Toen heb ik met onder anderen PvdA-voorzitter Michiel van Hulten kunnen samenwerken.\u2019<\/p>\n
We spreken elkaar een uur voordat de ministers Donner en Dekker in de Kamer hun aftreden bekendmaken vanwege de Schipholbrand. Ik zeg dat zo\u2019n spijkerhard en onafhankelijk onderzoek als de Veiligheidsraad van Pieter van Vollenhoven verricht heeft, zelden of nooit door de Tweede Kamer zelf op touw gezet wordt. Lousewies van der Laan: \u2018Keiharde feiten, een goede analyse waar niemand omheen kan, zo zou het altijd moeten zijn. Maar dat is z\u00f3 exceptioneel in de Nederlandse politiek. Hier heb je de indruk dat hun politieke voorkeur bij veel collega\u2019s zwaarder weegt dan de feitelijke controle. Op grond van politieke overwegingen laat de kamer veel feitenonderzoek na.\u2019<\/p>\n
Ze zal niet beweren, zegt ze, dat het parlement niet functioneert. Maar ze kan het gevoel evenmin onderdrukken dat \u2018wij als Kamerleden bedolven worden onder een informatiestroom met als doel om te verhinderen dat we de cruciale dingen eruit halen\u2019.<\/p>\n
Ze haalt met enig afgrijzen de ogenblikken terug waarop ze paf stond over de verpolitiekte redeneertrant van sommige collega\u2019s. Van de VVD\u2019er bijvoorbeeld die ze niet mee kon krijgen voor een stem ten gunste van de homo-emancipatie omdat hij, zei hij, de steun van zijn fractie al nodig had voor de Waterschapswet. Of van de PvdA die eerst voor een motie was contra minister Donners plannen met de strafbaarstelling van godslastering, maar die daar later op terugkwam omdat ze van hun allochtone achterban begrepen hadden dat de moslims zo\u2019n stem niet leuk zouden vinden. Lousewies van der Laan: \u2018Iemand als Arno Visser van de VVD, die heeft maar \u00e9\u00e9n rol en dat is om het altijd en overal eens te zijn met wat Rita Verdonk doet en deed. Dat wist je gewoon van tevoren. Arno Visser neemt het woord en dan is alles wat Verdonk doet goed. Dat kun je toch niet geloven! Dat een Kamerlid niets anders doet dan voor zijn minister gaan liggen.\u2019<\/p>\n
In de vier jaar van haar Kamerlidmaatschap heeft Lousewies van der Laan gemerkt dat haar collega-politici in het algemeen de neiging hebben om vanaf het begin over een compromis na te gaan denken in plaats van eerst met een eigen waarachtige inzet te komen. De meeste Kamerleden, zegt ze, durven niet meer hoog in te zetten, bang als ze zijn dat ze het niet zullen halen. Want dan zeggen of schrijven de media: tjonge, die heeft mooi bakzeil moeten halen.<\/p>\n
Is u, vraag ik haar, in die vier jaar ook iets meegevallen?<\/p>\n
Ook hierover hoeft Lousewies van der Laan niet lang te aarzelen.<\/p>\n
\u2018Ja,\u2019 zegt ze. \u2018Ik heb veel van mijn gedrevenheid en van mijn idealisme in de Kamer kwijtgekund. En de onderlinge collegialiteit, de menselijkheid van veel collega\u2019s, is me ook meegevallen. Als D66 hebben we natuurlijk ongelooflijke dingen meegemaakt. De uitzending naar Uruzgan, het aftreden van Boris Dittrich, mijn aantreden als zijn opvolger, de Mediawet, Verdonk, noem maar op. Op zulke kritieke momenten wist ik dat ik, ongeacht de politieke meningsverschillen, een sms\u2019je zou krijgen van Femke Halsema, van Andr\u00e9 Rouvoet, van Harry van Bommel, van mensen die gewoon met je meeleven als mens. En dat komt ook uit de bevolking. Natuurlijk, af en toe krijg je berichten in je mail waar je niet vrolijk van wordt. Maar ik kreeg ook veel e-mails die lieten weten: Lousewies, wat jij doet, is fantastisch, of mevrouw Van der Laan, u heeft mijn respect voor de politiek doen toenemen.\u2019<\/p>\n
U vreesde vier jaar geleden, zeg ik, dat het Kamerlidmaatschap voor u wel eens een eenzaam beroep zou kunnen worden. Is die vrees uitgekomen? Lousewies van der Laan: \u2018Dat is me meegevallen. Hoewel. Er zijn een paar heel erg cruciale momenten geweest waarop ik alleen op mijzelf terug kon vallen. Of misschien nog op mijn echtgenoot, aan wie ik veel steun heb gehad.\u2019<\/p>\n
Kan ze zo\u2019n moment noemen? Lousewies van der Laan: \u2018Uruzgan. De uitzending van de Nederlandse troepen. Daar was ik het niet mee eens. Ik blijf het heel moeilijk vinden. Had ik daar persoonlijk andere stappen moeten nemen? Ik was het er niet mee eens dat het kabinet bleef zitten. Als ik op die beslissing terugkijk, vind ik het nog steeds heel lastig. Dat is wel eenzaam, ja.\u2019<\/p>\n
Ze komt er aan het einde zelf op terug. Vier jaar geleden zei ze dat er geen beter moment was dan toen om in Nederland de politieke cultuur te veranderen, om iets wezenlijks te doen aan het politieke stelsel. Geen mens kan volhouden dat het moment van toen inderdaad tot iets van vernieuwing heeft geleid.<\/p>\n
\u2018Dat is het klassieke conservatisme van de politieke elite,\u2019 zegt Lousewies van der Laan nu. \u2018Het is gewoon de gevestigde orde die haar macht wil behouden. Kennelijk hebben vernieuwers nog altijd niet de posities om het verschil te maken. Ik zal er zelf, waar en hoe dan ook, voor blijven strijden dat het verandert. Ooit moet het zover komen. Het kan toch niet zo zijn dat de gevestigde orde er altijd met de buit vandoor gaat.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De namen van de kandidaten die straks in de Tweede Kamer willen plaatsnemen, zijn bekend. Dus ook de namen van degenen die zeker n\u00ed\u00e9t in de blauwe bankjes zullen terugkeren. Onder hen zijn politieke zwaargewichten als Jozias van Aartsen, Klaas de Vries en Lousewies van der Laan. Mensen die hun stempel op het parlementaire werk hebben gedrukt. Hoe denken zij, aan het einde van hun volksvertegenwoordigende leven, over het parlement? Functioneert het naar behoren? Of draagt het bij aan de kloof tussen kiezer en gekozene? Deze week als eerste in de serie \u2018De vertrekkers\u2019: Lousewies van der Laan. \u2018De gebrekkige ondersteuning van Kamerleden ondermijnt de parlementaire democratie\u2019.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Gerard van Westerloo","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122817"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=122817"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122817\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Gerard van Westerloo","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=122817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=122817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=122817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}