De energie van Bollywoodmuziek<\/p>\n
Bollywood-soundtracks zijn lange tijd over het hoofd gezien door westerse muziekliefhebbers. Maar daar is verandering in gekomen. De muziek uit de gouden jaren van Bollywood \u2013 van 1950 tot 1990 \u2013 wordt nu koortsachtig gekocht. Sommige soundtracks zijn op Ebay meer dan honderd dollar waard. Nederland is met zijn grote Hindoestaanse gemeenschap een groot Bollywoodland met belangrijke muziekverzamelaars. E\u00e9n van hen is Edo Bouman. Samen met cartoonist Milan Hulsing stelde hij twee Bollywoodcompilatie\u2019s samen. Indiase Bollywoodliefhebbers zullen de keuze niet helemaal begrijpen.<\/p>\n
Sinds het bestaan van internetsites als www.youtube.com hoeft er eigenlijk geen artikel geschreven te worden over waarom Bollywoodmuziek zo speciaal is. Doe een YouTube-zoekopdracht met het woord \u2018Bollywood\u2019 en je kunt uren plezier beleven aan fragmenten uit oude Bollywoodfilms. Maffe dansjes, vreemd acteerwerk en grappige situaties gaan samen met een spetterende creativiteit, grote emoties en een smaakvolle stilering. Dezelfde mengeling van obscuur, kitscherig, virtuoos en vindingrijk is terug te horen in de muziek. De Bollywoodfilms zijn een goudmijn voor muziekproducers en choreografen.<\/p>\n
E\u00e9n van de fragmenten op YouTube komt uit de film Hare Krishna Hare Raama uit 1972. Een Indiaas meisje met een stip op haar voorhoofd zit tussen hippies die Marihuana roken. Een aardewerken hasjpijp gaat van hand tot hand. Het meisje is bedwelmd en hangt bij verschillende onverlaten om de nek: een bebaarde man met Lennonbrilletje en een griezel met een beschilderd bovenlichaam. Het meisje zingt een lyrisch Hindoestaans lied, dat af en toe wordt onderbroken door wilde Flamencobreaks. Ze gaat steeds psychotischer kijken, terwijl marihuanawolken het beeld vertroebelen.<\/p>\n
\u2018De plaat Hare Krishna Hare Rama zag ik tien jaar geleden bij Concerto in Amsterdam staan,\u2019 zegt Bouman. Bouman is in zijn eigen huis als een alcoholist in een slijterij. \u2018Moet je dit eens zien… Moet je dit eens luisteren… Oh wacht, dan heb ik nog wel wat.\u2019 Hoge platenkasten staan vol met LP\u2019s. Italiaanse soundtracks, Amerikaanse Exotica en een paar duizend Bollywood LP\u2019s. Indiase horror, Indiase Blaxploitation (\u2018brownploitation\u2019), Indiase Bondfilms (Bond 303, Agent 777) en zelfs een Indiase Daktari (Habari). Bouman laat steeds opnieuw de naald op het vinyl zakken, waarna hij met zijn hoofd begint te bewegen op een swingende Indiase manier.<\/p>\n
De kamer wordt gevuld met het geluid van spetterende trompetten, rammelende sitars, opzwepende bhangra-beats, aanzwellende violen, een glas dat kapotvalt, transichords, clavioline\u2019s, moogsynthesizers, bongo\u2019s, conga\u2019s, tabla\u2019s, dreunenden jazzbassen, saxofoons, strakke drumroffels en superhoge lyrische vocalen afgewisseld met een soort kannibalengegrom of Morricone-achtige koortjes. Een gewone vierkwartsmaat kan ontsporen in een dertienkwartsmaat, een zoet liefdeslied ontaarden in een symfonische kakafonie. Jean Michel Jarre meets Jimmy Page die net zijn eerste fuzzbox heeft gekocht. Stel je een opname voor van Black Sabbath met Berdien Stenberg op fluit, een tiental strijkers en een jongen met een orgel dat keihard alle andere instrumenten overstemt. Dat is Bollywood. Het enige voorspelbare eraan is de onvoorspelbaarheid. Nooit weet je wat de volgende tien seconden gaat brengen. Alles kan alle kanten op.<\/p>\n
Volgens een voorzichtige schatting bestaan er zo\u2019n zevenduizend LP\u2019s uit \u2018de gouden tijd van Bollywood\u2019, en het lijkt op het eerste gezicht een onmogelijke opgave daarin een systeem aan te brengen. De films zijn niet geproduceerd door maatschappijen als Paramount, maar door particulieren gefinancierd, vaak met een beetje hulp van de onderwereld. Een ratjetoe is het. Of Massala zoals Indi\u00ebrs het zouden zeggen.<\/p>\n
Als je echter naar de namen van de zangers, zangeressen en de musical directors op de hoezen kijkt, komt er orde in de chaos. De muziek op de duizenden soundtracks is gecomponeerd, gezongen en gespeeld door een handjevol mensen. \u2018Er zijn eigenlijk maar vijftien componisten,\u2019 vertelt Bouman: \u2018Vijf hele goede, vijf goede en vijf minder goede.\u2019 Grote namen (om bij YouTube in te tikken) zijn R. D. Burman, O.P. Nayyar, Bappi \u2018mr disco\u2019 Lahiri en de broers Kalyanji en Anandji.<\/p>\n
Bollywoodsoundtracks zijn met een ongelooflijke snelheid geproduceerd. Bouman, die zes maanden in India verbleef om de originele banden te zoeken, bezocht de oude opnamestudio\u2019s en sprak met componisten en muzikanten. \u2018Ze vertelden me hoe ze \u2019s ochtends binnenkwamen met een paar ideetjes voor melodie\u00ebn en een paar teksten, de uren daarna werd dat uitgewerkt en uitgeschreven en dan ging het orkest drie uur repeteren. Vervolgens werd de soundtrack in \u00e9\u00e9n keer opgenomen, terwijl de film meedraaide. Er werd met de beelden meegespeeld en alles werd in \u00e9\u00e9n take opgenomen.\u2019<\/p>\n
Bedenk daarbij de omstandigheden in India: de geur van verbrande koeienstront, stof, vocht, broeierige temperaturen en meer dan honderd muzikanten in een kleine studio zonder airconditioning. Op \u00e9\u00e9n of andere manier heeft de stank die bij Bollywood hoort de weg naar het vinyl gevonden. De muziek mag dan meestal overstuurd op de opnameband terecht zijn gekomen, ze heeft de energie van een jonge Jimi Hendrix, de energie van een punkband, de energie die Bollywood verslavend maakt op dezelfde manier als rode pepers verslavend zijn.<\/p>\n
Karakteristiek is de hoge Bollywoodzang die klinkt als het gezoem van een overstuurde gitaar. Mocht je je wel eens afgevraagd hebben waarom Bollywoodzangeressen zo op elkaar lijken, dan komt dat doordat er in de films wordt geplaybackt en de zangeres bijna altijd dezelfde is: Lata Mangeshkar.<\/p>\n
Er is nergens een zangeres die zo\u2019n hoge status en zo\u2019n productiviteit heeft als Lata Mangeshkar in India. Als tienermeisje zong ze in de jaren veertig de eerste filmhits en sindsdien staat haar stem synoniem met succes. In 1962, ten tijde van de Chinees-Indische oorlog, roerde ze de Indiase premier Nehru tot tranen met het lied Aye Mere Watan Ke Logon. Het was in dezelfde tijd dat de Pakistaanse premier Kashmir wilde ruilen voor Mangehskar. Iedere zichzelf respecterende filmmaker eiste dat het belangrijkste liedje werd ingezongen door de nachtegaal van India. En Mangeshkar leverde op bestelling. Ze heeft tienduizenden liedjes ingezongen. En altijd de topliedjes. \u2018Het belangrijkste is het liefdesduet aan het eind, altijd tussen bomen en in het groene gras,\u2019 vertelt Bouman, \u2018en er is ook altijd een treurig liedje dat je je ware liefde moet verlaten.\u2019 Een thema dat aanspreekt in een land waar veel wordt uitgehuwelijkt.<\/p>\n
\u2018Lata Mangeshkar is een echte vamp,\u2019 vertelt Bouman. \u2018Ze heeft veel andere zangeressen uit de film geweerd omdat ze weigerde om met bepaalde meisjes in \u00e9\u00e9n film te zingen.\u2019 Iemand die ze soms wel accepteerde was haar zus Asha Bhosle. De laatste moest dan wel genoegen moest nemen met de liedjes van dronken vamps, hoeren en bedwelmde hippiemeisjes.<\/p>\n
\u2018Bollywoodfilms zijn een verheerlijking van traditionele Indische waarden. Maar altijd raken de hoofdrolspelers van het goede pad, meestal onder invloed van het decadente Westen met veel drank, vrije liefde en harteloosheid.\u2019 Het zijn filmisch de meest interessante sc\u00e8nes, waarin de musical directors zich konden uitleven. Het is deze muziek die Edo Bouman zoekt, waarin westerse en oosterse muziek samensmelten tot een ondefinieerbare stijl die je alleen in Bollywoodmuziek hoort. Dit is de reden dat bij de westerse Bollywoodfans Asha Bhosle de grote zangeres is. Ze is de zangeres die het meeste opduikt op de hoesjes van de twee compilaties die Edo Bouman samenstelde. De eerste compilatie (\u2018Bombay Connection\u2019) bevat Bollywoodfunk, het tweede deel (\u2018Bombshell Baby of Bombay\u2019) Bollywoodrock \u2018n roll.<\/p>\n
\u2018Een Indi\u00ebr kijkt raar op als hij ziet welke liedjes op de compilaties staan,\u2019 lacht Bouman. \u2018Hij vindt de liedjes wel leuk maar begrijpt de keuze niet.\u2019 Het zijn niet de oude hits en niet de gouden liefdesduetten die in India schril en op hoog volume uit kleine geluidsboxjes tetteren. Bouman verzamelde de \u2018onbelangrijke\u2019 instrumentale tracks en de bizarre nachtclubliedjes. Buiten India zijn de compilaties van Edo juist om die reden met gejuich ontvangen en worden ze gezien als de beste Bollywoodcompilaties tot nu toe. \u2018They\u2019re brilliant,\u2019 schrijft DJ Brother Cleve in een enthousiaste email. Cleve is naast DJ componist van muziek voor Cartoon Network en Discovery Channel. Platenverzamelaar Jonny Trunk gaf beide compilaties vijf sterren in het tijdschrift soundtrack collector.<\/p>\n
\u2018Maar dan heb je dit nog niet gehoord,\u2019 zegt Bouman plotseling. Met glimmende oogjes trekt hij een doos singletjes tevoorschijn. \u2018Dit kent nog niemand. Het is nog niet op internet te koop.\u2019 Het zijn singles met Tamilpop, die Edo op zijn laatste reis uit India mee heeft gesleept. \u2018Even wat hippe Tamilshit draaien,\u2019 zegt hij triomfantelijk. Er klinkt een soort Kraftwerk-Bhangra met een zware mannenstem die een of ander klassiek Indisch snaarinstrument volgt. \u2018Moet je luisteren, de Mozart van Madras.\u2019<\/p>\n
The Bombay Connection: 20 okt, Paradiso, Amsterdam. Presentatie compilaties van Bouman en Hulsman. Bombshell Baby Of Bombay (Bombay Connection)<\/p>\n
Het filmpje \u2018Hare Krishna\u2019 is op YouTube te vinden via de zoekterm \u2018Dum Maro Dum\u2019, de titel van een liedje<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Meng Black Sabbath met Berdien Stenberg op fluit, een tiental strijkers en een jongen met een orgel. Dat is Bollywoodmuziek. Ook buiten de Hindoestaanse gemeenschap in Nederland bloeit het genre.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[2917],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122633"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=122633"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122633\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=122633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=122633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=122633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}