{"id":122609,"date":"2006-10-14T13:11:00","date_gmt":"2006-10-14T11:11:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/profiel-j-p-balkenende-deel-1-de-zeeuwse-jaren\/"},"modified":"2006-10-14T13:11:00","modified_gmt":"2006-10-14T11:11:00","slug":"profiel-j-p-balkenende-deel-1-de-zeeuwse-jaren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/profiel-j-p-balkenende-deel-1-de-zeeuwse-jaren\/","title":{"rendered":"Profiel J.P. Balkenende Deel 1: de Zeeuwse jaren"},"content":{"rendered":"
\n

Moeders kind<\/h3>\n

Jan Peter Balkenende werd op 7 mei 1956 geboren in Biezelinge, Zuid-Beveland. Hoe waren ze, de Zeeuwse jaren van de minister-president? De jaren waarin hij opgroeide en gevormd werd. Waarin zijn normen en waarden zich ontwikkelden. Wat kreeg hij met de paplepel ingegoten? \u2018Tuus werd Biezelings gesproken, maar ook ollands.\u2019<\/p>\n

Begin april vorig jaar kreeg Omroep Zeeland de premier aan de telefoon. Hij zat in het Torentje en moest z\u00f3 weg: naar Vaticaanstad, voor de begrafenis van paus Johannes Paulus II. Toch nam hij er de tijd voor. De beroemde Zeeuw was glad niet zenuwachtig voor de trip. Hij had eerder al een kerstdienst meegemaakt in de Sint Pieter. De uitvaartmis van de roomse kerkvorst zou wel net zoiets zijn.<\/p>\n

Ontspannen en in vloeiend Zeeuws babbelde de minister-president de ether in. Over zijn jeugd op Zuid-Beveland, waar hij op 7 mei 1956 in Biezelinge geboren was. Over kleuterschool De Eerste Stap, waar juffrouw Cornelisse de scepter zwaaide. Hoe hij, keihard rennend in de klas, zijn elleboog gebroken had en zijn gegipste arm in een mitella moest. Dat hij op de fiets van een vriendje reed, een zogeheten \u2018deurtrapper\u2019, en plots moest remmen. Met de voet op de grond. Knak! Die was gebroken.<\/p>\n

Mooie herinneringen had de MP aan zijn jongenstijd. Zijn eerste vriendinnetje? Had hij al op de lagere school. Een meisje met donker haar, bekende hij. Plagerig: \u2018Maar ik noem geen neemen, h\u00e8!?\u2019 En de eerste kus? vroeg de journaliste door. \u2018Dan ga je erg ver, h\u00e8?\u2019 Maar de luisteraars mochten w\u00e9l weten dat die in Zeeland gevallen was.<\/p>\n

\u2018Alle goeds en dag h\u00e8?\u2019 besloot de premier olijk<\/p>\n

Het hele gesprek lang had Jan Peter Balkenende nu eens geen lettergreep ingeslikt of vergeten.<\/p>\n

\u2018Tuus werd Biezelings gesproken, maar ook ollands,\u2019 zei hij nog, blij met het compliment voor zijn beheersing van het onvolprezen dialect.<\/p>\n

Lichte wrevel<\/b>
Hoe waren ze, de Zeeuwse jaren van de minister-president? Daarvoor moeten we terug naar de periode tussen 1956 en 1974, het jaar waarin hij naar Amsterdam vertrok om aan de Vrije Universiteit te gaan studeren. Een tijdperk waarin ons land deels veranderde, deels ook niet. Geboren n\u00e1 De Ramp. Tiener toen in Amsterdam de rookbommetjes ontploften, het Maagdenhuis werd bezet en de krakers een landelijke beweging werden. De tijd van oikumene, lang haar en \u2018de verbeelding aan de macht\u2019.<\/p>\n

Wie kunnen ons beter bijlichten dan zijn ouders? Moeder Thona Balkenende-Sandee, landelijk bekend van de persiflages in Vara\u2019s Kopspijkers, denkt erover na, overlegt met de MP, en besluit niet mee te werken aan het portret dat Vrij Nederland van haar oudste zoon wil maken. In een lang telefoongesprek waarin zij haar beklag doet over het grote onbegrip, de ongemeen harde kritiek en de smalende stukjes in de kranten zegt zij: \u2018Als ik met u ga praten, zou ik u zeggen dat ik al vroeg voorvoelde dat Jan Peter tot iets hoogs geroepen zou worden. Dat zou u publiceren. En dan had ik de poppen weer aan het dansen.\u2019 Daarmee refererend aan een gesprek met Volkskrant-redacteur Frank Poorthuis ter gelegenheid van de zevenenveertigste verjaardag van de CDA-voorman. Jan Peter kon, vanwege de formatie, zijn verjaardag niet eens vieren. \u2018Hun jongen, die al anderhalf jaar geen vakantie had gehad\u2019, \u2018werkte zich te pletter en niemand leek daar oog voor te hebben\u2019. \u2018Handenwringend\u2019, tekende Poorthuis op, \u2018zagen de ouders toe hoe hun telg de zwaarste klus in het land op zijn schouders torste, maar vooral verguisd en verketterd werd.\u2019 \u2018Het is een hetze,\u2019 zei moeder Balkenende. \u2018Van de journalisten. Het is zo op de man spelen. Ze zijn alleen maar uit om hem te beschadigen. Ze roepen maar wat. Op televisie, in de kranten.\u2019<\/p>\n

\u2018Onrechtvaardig\u2019, vond ze. \u2018Ze had niks tegen Kok of Paars, maar kijk nu eens hoe ze het land achtergelaten hebben! Het is al fraude en corruptie wat er naar boven komt. En dat krijgt Jan Peter allemaal over zich heen. Ze zeggen zulke lelijke dingen over hem. Het is een zware taak die onze jongen heeft. Hij doet het niet voor zijn eigen eer en glorie. Hij probeert het land op orde te krijgen.\u2019<\/p>\n

Haar klacht van toen is die van nu. En op de Volkskrant is ze nog steeds boos. Maar haar eigen verhaal in Vrij Nederland? O nee. Dat Frank Poorthuis nu adjunct-hoofdredacteur van Vrij Nederland is, zal ook niet geholpen hebben. De familie heeft geen behoefte. En ook kringen rondom de Balkenendes reageren als gestoken op onze toenaderingen. De pers? Daar komt niks van in.<\/p>\n

Graan en peulvruchten<\/b>
Jan Peter Balkenende groeide op in Kapelle, gelegen op het smalle deel van Zuid-Beveland, tussen de Ooster- en Westerschelde, nabij Borsele, Reimerswaal en Goes. Het plaatsje maakt zijn bijnaam \u2018bloesem van Zeeland\u2019 helemaal waar, temidden van de boomgaarden, weilanden, schorren en slikken. Kapelle, waarbij inbegrepen de kernen Biezelinge, Schore, Wemeldinge en buurtschap Evers\u00addijk, telt 11.906 inwoners en wordt dezer \u00addagen bestuurd door VVD, CDA en SGP.<\/p>\n

De vader van de huidige premier, Jan Pieter, was directeur van Zaadhandel J. Balkenende, in graan en peulvruchten. Samen met zijn broers Kees en Pieter had hij het bedrijf van de oude Jan, opa van Jan Peter, voortgezet. De firma bestaat overigens niet meer, ze ging failliet.<\/p>\n

Moeder Thona, ook wel Toos genoemd, is de dochter van een keuterboer uit Oud-Sabbinge, een vlekje in de buurt van Wolphaartsdijk. De tot onderwijzeres opgeleide Thona stopte met lesgeven toen ze trouwde. Daarna stonden gezin, verenigingsleven en goede werken voorop.<\/p>\n

Vader wordt gekenschetst als rustig, stil en steil. Moeder als dominant, extravert, druk en zelfbewust. Zelf liet ze de media weten: het sprankelende en spontane heeft Jan Peter van mij. Het gereformeerd synodale paar kreeg nog twee zonen: Roland en Ernst Jan. De eerste vertrok naar het buitenland, de jongste woont en werkt in Overijssel.<\/p>\n

Hun witgepleisterde huis, De Warretjes geheten, naar de vroegere boomgaard, ligt aan de Biezelingse kant van de spoorlijn, vlak naast de voormalige zaadhandel, bij het kerkhof en het Fruitteeltmuseum.<\/p>\n

Volgens ingewijden heette Jan Peter tot zijn twaalfde gewoon Peter. De mythe wil dat de tandarts hem in de wachtkamer aansprak met Jan Peter. Kennelijk was dat goed bevallen.<\/p>\n

Hij kon goed leren, ging braaf naar de kerk en de zondagsschool. Een plaatsgenote herinnert zich hoe de familie, moeder Thona voorop, altijd met de jongens naar voren liep, tot pal bij de preekstoel. Thona\u2019s haar steevast opgestoken en in een wrong, de kinderen met hun rondgeknipte \u2018bloempotcoupe\u2019, donkerblauwe blazer, grijze broek, witte hemdjes en donkere strikjes totaal afwijkend van het andere grut.<\/p>\n

De vakanties werden doorgebracht in een zonnig buitenland of in Zoutelande, waar de Balkenendes een zomerhuisje hebben.<\/p>\n

\u2019s Winters gingen zij, en dat vond men duur en gedurfd op het dorp, op wintersport. In de zomer hielp jong en oud een handje mee bij de fruitpluk: aardbeien, frambozen, bessen en pruimen. De kleintjes mochten met rammelende blikjes vogels verjagen uit de kersenbomen.<\/p>\n

Leuke bengel<\/b>
Kapelle-Biezelinge heet het winderige NS-station waar je de stoptrein richting Vlissingen of Roosendaal kunt nemen. Het spoor scheidt de vroeger twee zelfstandige dorpen die voor autochtonen nog steeds verschillen. Tot ver in de vorige eeuw trokken Biezelingenaren op Koninginnedag naar \u2018de praatjesmakers\u2019 van Kapelle, maakten hun wagens onklaar, trokken ventielen uit de banden.<\/p>\n

Kapelle is, afgezien van een enkele katholiek, een protestants dorp. Hervormden, gereformeerden, oud-gereformeerden en christelijk gereformeerden hebben er hun eigen kerken. Strenggelovigen vertonen zich zaterdagmiddag na vier uur niet meer op straat. Anderen springen ook op zondag het plaatselijke zwembad in.<\/p>\n

In de jongensjaren van Jan Peter ging je \u2018keilen\u2019 (steentjes over het water laten scheren), fikkies stoken, slootjespringen, hutten bouwen, vliegeren, hockeyen met zelfgemaakte sticks. Waaghalzen sprongen van de Vlakebrug in het Kanaal door Zuid-Beveland. Als het warm was, kon je naar de strandjes aan de Ooster- of Westerschelde, allebei vlakbij. Voetballen deed je op de VV Kapelle. Of je ging bij een van de twee fanfares, Ons Genoegen of Jonge Kracht. Er was en is een rijk verenigingsleven.<\/p>\n

Jan Peter was geen sportfiguur, al kon hij goed hardlopen. Hij zat op Scouting Nederland en judo, luisterde op zijn jongenskamer gretig naar nieuws en weetjes op de radio en keek liever in De dagen onzer jaren of Het Jaar 1848 dan te worden voorgelezen uit een kinderboek. Zijn broer noemt hem een boekenwurm, zijn moeder vond hem \u2018een leuke bengel\u2019: \u2018Een jongen die zijn ouders nooit verdriet zou doen. Hij zat heus niet altijd over zijn boeken gebogen, maar haalde wel negens voor zijn scripties,\u2019 onthulde zij aan de Volkskrant.<\/p>\n

Op het Christelijk Lyceum in Goes wordt de atheneumleerling herinnerd als een \u2018sportieve knaap\u2019 dan wel \u2018een lange slungel\u2019. \u2018Zonder zich te profileren was hij er toch.\u2019 \u2018Een nerd die puur voor de studie ging.\u2019<\/p>\n

Hij was fanatiek in het debat, opponenten kregen hem niet om. Naar eigen zeggen was de premier niet slecht in tekenen. Op het atheneum maakte hij pentekeningen, zwart-wit, met passer en liniaal. In de beeldende kunst heeft hij een voorliefde voor \u2018jugendstil, \u2018tekeningen met motieven van zuilen, bloemen en bladeren.\u2019 Ook Aubrey Beardsley bewondert hij. Sinds hij gegrepen werd door de politiek, is de tekendoos tot zijn spijt niet meer open geweest.<\/p>\n

Kattenkwaad was Jan Peter vreemd. Zijn boertjes waren \u2018wat brutaler\u2019, vernemen we. Veel vriendjes kwamen er niet over de vloer, en zeker geen meisjes. Het was \u2018een hecht gezin, waar veel gediscussieerd werd over actuele maatschappelijke en politieke onderwerpen\u2019, vertelde een jeugdvriend aan Elsevier. Den Uyl, krakers, de vaste oeververbinding met Zeeuws-Vlaanderen, de kerncentrale Borssele en de ruilverkaveling in de regio waren kwesties die de tongen in huize Balkenende heftig in beweging zetten. Politiek was er geen vies woord.<\/p>\n

\u2018De opa van Jan Peter was d\u00e9 man op Kapelle,\u2019 weet Huub Eversdijk, voormalig CDA-Tweede Kamerlid en senator uit het nabijgelegen Rilland. \u2018Die is vijfendertig jaar raadslid geweest voor de ARP en later loco-burgemeester. Hij genoot groot aanzien en dat wil wat zeggen voor een gereformeerde in een plaats die werd gedomineerd door de hervormden en de CHU. Erwten Jan was zijn bijnaam. Van zijn drie zonen was vooral Kees politiek actief. Als jonge vent landelijk voorzitter van de Arjos, de jongerenclub van de antirevolutionairen. Zat in de Staten van Zeeland, zette zich in voor het jeugdwerk, maatschappelijke zorg en vluchtelingen. Kees was een doener. Hij leeft helaas niet meer. Piet, die verongelukt is, was wethouder in Kapelle. E\u00e9n zusje ging in de verpleging, zus Jo trouwde met een Anglicaanse dominee en emigreerde naar Engeland.\u2019<\/p>\n

Eind jaren vijftig, vertelt hij, was er een krachtige oecumenische beweging op Kapelle die internationale werkkampen organiseerde. Fruit plukken met zijn allen, voor een goed doel. Kapelle was geen benepen bedoening. Dankzij de invloed van de hervormden in het plaatsje, weet de van huis uit hervormde politicus. \u2018De hervormden stuurden hun kinderen ook niet naar de christelijke school, maar naar de openbare. Niet naar het Christelijk Lyceum, maar naar het Goese. Gereformeerden, uitzonderingen daargelaten, waren wat steiler. Ik meen dat de vader van JP zijn lidmaatschap van de AR heeft opgezegd toen zijn partij toetrad tot het kabinet-Den Uyl. Gereformeerden stonden wel stevig in het leven, actief in kerk en maatschappij. De Balkenendes zijn daar een goed voorbeeld van. Jan Peter heb ik als kleine jongen, denk ik, wel eens gezien, maar pas echt ontmoet toen hij Kamerlid werd.\u2019<\/p>\n

Jan Peters ouders begaven zich niet in de politiek. Ze zaten in besturen. Vader was lid van het hoofdbestuur van de NCRV, zag toe op het gereformeerd jeugdwerk en was jaren achtereen voorzitter van het psychiatrisch ziekenhuis in Goes, nu centrum voor geestelijke gezondheidszorg van de hele provincie. Moeder was bestuurslid van het Rode Kruis, de Christen Jonge Vrouwen, de Nederlandse Christelijke Vrouwen Bond, stond incidenteel als invalkracht voor de klas en verleende hand- en-spandiensten als remedial teacher. Ook moeder zou later toetreden tot het NCRV-bestuur, en Jan Peter zette die familietraditie voort. Ook de VU Verenigingsraad kon op moeders inzet rekenen.<\/p>\n

In het plaatsje was mevrouw Balkenende-Sandee niet bij iedereen even geliefd. \u2018Ze was hartstikke goed in wat ze deed, maar wel \u00adaltijd oprichtster of voorzitster,\u2019 zegt een plaatsgenote pinnig. Dat Toos in het openbaar geen Zeeuws maar ABN sprak, stuitte menigeen tegen de borst. Als zij, in de hoogtijdagen van de oecumene, de preekstoel beklom, voelde je een lichte wrevel door de kerk gaan, herinnert zich een gemeentelid. \u2018Ze voelde zich een beetje verheven boven anderen, h\u00e8? Door dat Nederlands, haar houding, n\u00e9t iets duurdere kleding, dat hoge haar. Daar werden wel eens grapjes over gemaakt. Toos heeft het z\u00f3 hoog in de bol, haar haar vliegt ervan naar boven.\u2019<\/p>\n

De afdelingssecretaris van het Rode Kruis in Nieuwe Revu: \u2018Toos kan goed praten. Toen ik Jan Peter voor het eerst op de radio hoorde, dacht ik: dat is precies zijn moeder. Een collega-Rode Kruisman in hetzelfde blad: \u2018Toos is een geweldige vrouw. Ze houdt wel van aandacht. Ik weet niet of iedereen in Kapelle daar blij mee is.\u2019<\/p>\n

Van haar mocht iedereen denken wat hij wilde. Het gezin Balkenende trok vooral met elkaar op.<\/p>\n

Geen danstype<\/b>
Klasgenoten, zowel van de lagere als de middelbare school, kunnen met de beste wil van de wereld niet op een herinnering aan de latere minister-president komen. Een onverstoorbaar ventje. Ze kennen hem, zeggen ze, sinds hij opdook in Den Haag, van radio en televisie. Daar laten ze het liever bij. \u2018Hij is toch de eerste man van het land, h\u00e8?\u2019<\/p>\n

De tienerjaren van Jan Peter, eind jaren zestig, begin jaren zeventig, stonden in schril contrast met het woeste beeld van die jaren. Jan Peter (tegen Intermediair): \u2018Mijn puberteit \u2013 de fase van verzet \u2013 moet nog komen. Ik heb een warme, plezierige jeugd gehad. Ik ben opgevoed in een cultuur van discussie, mijn ouders namen en nemen de meningen van mij en mijn twee broers serieus. Nooit meegekregen: je moet naar de kerk. Natuurlijk, kerkgang was iets dat erbij hoorde, maar niet als dogma.\u2019<\/p>\n

Uiteraard werd hij lid van de gereformeerde jongerenvereniging. \u2018Dat was hartstikke leuk, gewoon een biertje drinken op de hei.\u2019 E\u00e9n boodschap werd de kinderen Balkenende nadrukkelijk ingeprent: vanuit het geloof je verantwoordelijkheid in de samenleving nemen. Betrokken zijn. \u2018Ja, het besturen zit me wel in het bloed,\u2019 vertelde de CDA-politicus, kort na zijn entree in Den Haag.<\/p>\n

Op de middelbare school bestudeerde JP, op de schooltas een sticker van de ARP, de werken van Karl Marx. Hij was het oneens met de revolutionaire denker, al vond hij diens \u2018analyse van de negentiende eeuw wel interessant\u2019. Volgens broer Ernst Jan (in HP\/De Tijd) bewonderde hij Marx vanwege \u2018het rechtvaardigheidsgevoel en de bevlogenheid, maar [hij] bleef trouw aan zijn oude inspiratiebron, het calvinisme\u2019. Zijn helden waren John F. Kennedy en Martin Luther King .<\/p>\n

Tegen het eind van zijn schooltijd dacht hij erover Duits te gaan studeren. Het leraarschap trok hem wel. Zijn ouders zagen hun oudste zoon liever een studie aanvangen die meer met maatschappelijke inrichting te maken had. Dat paste beter bij hem. \u2018En ze hadden gelijk,\u2019 zei hij dankbaar (in HP\/De Tijd). Het werd geschiedenis, uiteraard aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Later, Jan Peter was geen bar-danstype, deed hij er de studie rechten bij.<\/p>\n

Wat voor jongen was u? vroeg de HP-verslaggever. Balkenende: \u2018Niks bijzonders. Ik was een gewone, normale jongen die een heel fijne jeugd heeft gehad.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jan Peter Balkenende werd op 7 mei 1956 geboren in Biezelinge, Zuid-Beveland. Hoe waren ze, de Zeeuwse jaren van de minister-president? De jaren waarin hij opgroeide en gevormd werd. Waarin zijn normen en waarden zich ontwikkelden. Wat kreeg hij met de paplepel ingegoten? \u2018Tuus werd Biezelings gesproken, maar ook ollands.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,155,1881,153,171],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Ingrid Harms","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122609"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=122609"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122609\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ingrid Harms","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=122609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=122609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=122609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}