{"id":12253,"date":"2015-03-16T10:43:00","date_gmt":"2015-03-16T08:43:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/geroepen-tot-de-nationale-zeepkist\/"},"modified":"2015-03-16T10:43:00","modified_gmt":"2015-03-16T08:43:00","slug":"geroepen-tot-de-nationale-zeepkist","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/geroepen-tot-de-nationale-zeepkist\/","title":{"rendered":"Geroepen tot de nationale zeepkist"},"content":{"rendered":"
Afgelopen vrijdag overleed filosoof Ren\u00e9 Gude. In 2013 spraken we hem, dichteres Anne Vegter en fotograaf Ilvy Njiokiktjien over hoe ze het predikaat \u2018des vaderlands\u2019 beleefden.<\/div>\n
\n

Ze kennen elkaar net vijf minuten en het eerste gezamenlijke project is al van de grond getild. De Denker en de Dichter des Vaderlands gaan samen stoppen met roken en op momenten van zwakte mogen ze elkaar whatsappen om bijstand. Stand-up filosoof Ren\u00e9 Gude (1957) is weer gaan roken nadat hij tien jaar lang gestopt was. Zijn woonark met schitterend uitzicht over het Amster\u00addamse IJ staat al snel blauw van de Marlboro\u2019s. Maar de pleitbezorger van de twijfel als levenshouding wil nu weer ophouden. Dichteres Anne Vegter (1958) heeft net Poetry Inter\u00adnational geopend, spannend genoeg om stevig door te paffen, maar nu is het mooi geweest. Fotograaf des Vaderlands Ilvy Njiokik\u00adtjien (1984) is nooit met roken begonnen, \u2018maar ik sta helemaal achter jullie\u2019.<\/p>\n

Meer eensgezinde plannen zullen volgen, aan de ontbijttafel aan het IJ, waar de Dichter, de Denker en de Fotograaf des Vaderlands bijeen zijn gekomen om, eindelijk onder gelijken, hun eigen nieuwe rol te bespreken. Vlak voor de glazen schuifpui zwemt een moedereend voorbij met negen pulletjes in haar kielzog. \u2018De vorige keer waren het er nog veertien,\u2019 zegt Ren\u00e9 Gude onge\u00adrust, \u2018de reigers van Amster\u00addam-Noord staan op scherp.\u2019<\/p>\n

Hij lag hier eerst met een binnenvaartschip. \u2018Ik had de droom om schipper te worden, vooral om dan met mijn klompen over het stalen dek te kunnen klotsen. Dus ik heb ook mijn vaarbewijs gehaald. Maar het onderhoud was killing.\u2019 Njiokiktjien, opgegroeid op een woonboot, zegt begrijpend: \u2018Zo\u2019n schip roest onder je vandaan op het water.\u2019 Gude: \u2018Als je niets doet gaat-ie van je af, zoals het heet.\u2019<\/p>\n

Bakker des vaderlands<\/b>
Hun benoeming, daar doen de drie een beetje lacherig over \u2013 \u2018Waar blijft de Bakker des Vaderlands? En de Psychiater? Zou Maarten \u2019t Hart echt geschikt zijn als Romanschrijver des Vaderlands?\u2019 \u2013 maar ook bloedserieus. Het is een erebaan, helaas zonder erg veel financi\u00eble gevolgen.<\/p>\n

Maar verder gebeurt er nogal wat, als je ineens Dichter des Vaderlands bent, zegt Anne Vegter. Ze werd als opvolger van Ramsey Nasr niet gekozen maar aangewezen door een commissie, voor een periode van vier jaar. \u2018Al staat nergens geschreven dat ik dat ook moet volhouden, welk kabinet zit de volle periode uit? Dichter des Vaderlands is inmiddels een instituut. Mijn neiging is om daar aan te sjorren, erin te bijten en het open te rukken.\u2019<\/p>\n

De grootste verandering is dat ze niet meer genoeg heeft aan haar gedichten, zegt Vegter. \u2018Ik was wel gewend aan optreden, maar sinds vier maanden staat alles in dienst van mijn functie. Ik moest bijvoorbeeld het internationale gezelschap van dichters bij Poetry International welkom heten, dan kun je moeilijk een erotisch gedicht van eigen hand gaan voorlezen. Ik voel me wel eens een vaag soort burgemeester.\u2019 Ze kondigt alvast een naamswijziging aan: \u2018Ik heb net besloten dat ik voortaan Dichteres des Vaderlands wil zijn. Ik heb nu eenmaal een ander dagelijks leven dan mannelijke vrijgezelle of kinderloze Dichters des Vaderlands. Ik ben ook nog moeder van drie zonen en dat feit wil ik niet onder tafel schoffelen.\u2019<\/p>\n

Ilvy Njiokiktjien, die door de stichting Foto\u00adweek voor de duur van een jaar is aangewezen als Fotograaf des Vaderlands, merkte pas hoe haar status is veranderd toen ze het bevrijdingsconcert op de Amstel fotografeerde, net als de afgelopen vier jaar. Ditmaal werd ze meteen naar prinses Beatrix geleid. \u2018Ik werd aan de prinses voorgesteld als de Fotograaf des Vaderlands. Beatrix zei toen: \u201cO, des vaderlands, dat zijn wel v\u00e9\u00e9l mensen de laatste tijd. Behalve ik dan, ik ben het net niet meer.\u201d Ik moest lachen, maar ik voelde me ook stevig op mijn plaats gezet.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

‘Volgens mij zoeken veel mensen niet meer naar onderlinge tegenstellingen maar naar gemeenschappelijkheid. We zijn te goed geworden in het ontwijken van elkaar\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Ren\u00e9 Gude is oprichter van Filosofie Magazine<\/i>, schrijver van Kleine geschiedenis van de filosofie<\/i> en tot voor kort directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) in Leusden. Hij wil de komende twee jaar \u2013 zijn aanstelling loopt tot mei 2015 \u2013 met alles en iedereen meedenken, anders dan zijn voorganger Hans Achterhuis, die zichzelf juist bestempelde als tegendenker. \u2018Ikzelf ben ook vatbaar voor de verleiding om overal tegen te zijn, ik ben erin gepokt en gemazeld en ik niet alleen: heel Nederland is bijzonder bedreven in zeiken. Maar dat tegendenken levert op den duur vooral een kutsfeer op, als ik zo vrij mag zijn. Ik ben dus aan het trainen om ook met dingen in te kunnen stemmen. Een heel apart ambacht. Het is veel uitdagender en moeilijker om dingen op te sommen waarvan je denkt: dat moeten we zien te behouden, te laten voortbestaan en te verbeteren.\u2019<\/p>\n

Heet dat niet gewoon conservatief, werpen de anderen tegen. Ja, dat is misschien een vorm van conservatisme, zegt Gude, maar dan wel op een dynamische manier. \u2018Conservatisme heeft vaak de bijklank dat alles goed is zoals het was. \u201cHet goede bestaat maar het is al voorbij,\u201d zoals de definitie van conservatisme van mijn vriend Peter Sloterdijk luidt. Mijn eigen, pas ontdekte conservatisme is juist constructief: het wil een selectie maken van de dingen die je wilt laten uitgroeien tot iets nog beters. Volgens mij zoeken veel mensen in deze tijd niet meer naar onderlinge tegenstellingen maar naar gemeenschappelijkheid, na al die jaren van individualisme. We zijn te goed geworden in het ontwijken van elkaar.\u2019<\/p>\n

Ilvy Njiokiktjien: \u2018Voor mijn gevoel speelt dat vooral hier. In Afrika praat je w\u00e9l met degene met wie je op de pont staat of in de bus zit. Hier ben je blij dat je je telefoon voor je neus kunt houden. Iedereen kijkt weg.\u2019 Gude: \u2018Ons hele biologische systeem is er op gebaseerd om contact met anderen te maken, maar in ons dichtbevolkte land ben je gedwongen je medemens te negeren. In de hal van Amsterdam CS weet je bij voorbaat dat je duizenden mensen n\u00ed\u00e9t kunt ontmoeten. Dat zijn evenzovele mislukte relaties. Ons gevoel zegt: we willen iets met die mensen, maar dat is onmogelijk. Daardoor zijn we in Nederland te ervaren geraakt in mismeetings.\u2019<\/p>\n

Geen rariteitenkabinet<\/b>
Hun benoeming tot \u2018des vaderlands\u2019 leidde ook bij Anne Vegter en Ilvy Njiokiktjien tot gedachten over het doorgeschoten individualisme. Njiokiktjien kreeg bij haar benoeming als opdracht het thema \u2018familie\u2019. Ze besloot honderd foto\u2019s te maken van jarigen van \u00e9\u00e9n tot honderd \u2013 er is net besloten dat de serie getoond zal worden op de volgende editie van fotofestival Noorderlicht. \u2018Als je die honderd feestjes achter elkaar ziet, hoop ik dat je een totaalbeeld krijgt van Nederland. Er zijn verjaardagen bij die eindigen in het klassieke kringetje, met een slagroomtaart. Waarbij de gasten alleen maar denken: mag ik nu alsjeblieft naar huis. Maar ik heb ook een verjaardag gefotografeerd in een crimineel milieu, en ik ga langs bij een meisje dat zes wordt en dat een dure party op een kasteel krijgt van haar ouders. Ik wil heel Nederland in kaart brengen, waarbij het lastige is: er is altijd wel een bevolkingsgroep of een religie die ontbreekt. En het moet ook geen rariteitenkabinet worden.\u2019<\/p>\n

Ren\u00e9 Gude, royaal meedenkend, zoals hij zich heeft voorgenomen: \u2018Er zit n\u00f3g een thema in jouw serie.\u2019 Vegter: \u2018Onze onafgemaakte zinnen en gedachten besteden we graag uit aan jou, Ren\u00e9.\u2019 Gude, onverstoorbaar: \u2018Dat thema is \u201chet vieren\u201d. We mogen allemaal rare piepersnijders zijn, maar we doen \u00e9\u00e9n ding hetzelfde: we vieren onze verjaardagen. Daar zit iets heel algemeens in, terwijl iedereen verder zo bijzonder is als de pest.\u2019<\/p>\n

Anne Vegter: \u2018Gisteren was ik in de apotheek, ik haalde twee recepten voor mij en mijn vriendje. We zijn toevallig op dezelfde dag jarig, 31 december ook nog. Best handig, zei het meisje achter de toonbank. Dan kun je alles op \u00e9\u00e9n dag vieren en dan v\u00ed\u00e9r je tenminste nog iets. Volgens mijn apothekersassistente raken verjaardagen er helemaal uit, is er steeds minder direct contact tussen mensen.\u2019<\/p>\n

Ilvy Njiokiktjien: \u2018Mensen halen elkaar niet zo snel meer in huis. Het kan aan mijn vriendenkring liggen, maar in mijn omgeving is het al gauw: we vieren het wel in de kroeg, lekker makkelijk, hebben we geen troep thuis. Dus je krijgt steeds minder vaak een inkijkje in het huis van een ander.\u2019<\/p>\n

Het woord \u2018ik\u2019<\/b>
Als Dichter des Vaderlands moet ze jaarlijks minimaal vier gedichten voor NRC Handelsblad schrijven naar aanleiding van \u2018iets belangrijks\u2019, vertelt Anne Vegter. \u2018Als ik zelf het initiatief neem, hebben ze het recht van first refusal. Verder zijn er geen voorwaarden. Er was wel een profielschets: \u201cMoet zich senang voelen op een podium, communicatief zijn, goed kunnen omgaan met de media.\u201d Een nogal essenti\u00eble voorwaarde ontbrak: \u201cMoet verdomd goed kunnen dichten.\u201d Hilariteit aan de ontbijttafel. Dan kondigt Vegter onder bijval van Gude aan dat ze zich heeft voorgenomen om een jaar lang het woord \u2018ik\u2019 niet te gebruiken in haar gedichten: \u2018des vaderlands\u2019 gaat nu eenmaal bij uitstek over \u2018wij\u2019. \u2018Toen ik nog een vrije dichter was had ik allerlei humeuren van waaruit ik waarnemingen deed. Ik vraag mij af, daar ben ik nog niet helemaal uit, of die positie die wij nu tijdelijk hebben ook een soort neutraal standpunt vereist. Eigenlijk past dat helemaal niet bij me.\u2019<\/p>\n

Neemt de Dichteres des Vaderlands haar aanstelling dan niet t\u00e9 serieus, vragen de anderen zich af. Gude, bezorgd: \u2018Ze hebben je gevraagd als de dichter die je bent, dat moet je vooral blijven.\u2019 Vegters voorganger Ramsey zei tegen haar: \u2018Je leven gaat veranderen, want waar je ook kijkt, alles kan voortaan een onderwerp zijn.\u2019 Hij kreeg gelijk, zegt Vegter. \u2018De crisis, het criminaliseren van asielzoekers, ik zie het potentieel als mijn terrein. En dat Wilders op 29 zetels in de peilingen staat, daar wil ik ook iets over melden. Helaas stond niet in de bijsluiter van mijn benoeming hoe ik dat moest aanpakken. Ik wist wel: kijk uit dat je gedichten niet te simpel worden, dat ik niet alles letterlijk ga benoemen.\u2019<\/p>\n

Gude: \u2018Voor je het weet ben je aan het becommentari\u00ebren en dat is niet des dichters. Maar je gedicht over de koningin vond ik prachtig.\u2019<\/p>\n

Vegter: \u2018Dat is een goed voorbeeld van het nieuwe spanningsveld \u201cdes vaderlands\u201d waarin we zijn terechtgekomen. Tijdens het maken van dat eerste gedicht, \u201cGebed voor iedereen\u201d was nog niet bekend dat Beatrix haar abdicatie zou aankondigen. Toen het zo\u2019n beetje af was, kreeg ik een telefoontje van NRC Handelsblad dat mijn gedicht helaas moest worden aangepast omdat Beatrix die avond een belangrijke mededeling zou gaan doen. Toen dacht ik: ok\u00e9, dit is dus het niveau waarmee ik te maken ga krijgen. Dat vond ik heel heftig. Ik heb het omgewerkt. Dat eerste gedicht was mijn ode aan de po\u00ebzie, nu met een laatste claus die zich rechtstreeks richt tot Beatrix: \u201cO lieve koningin \/ die levenslang het hele land voorbij zag gaan, nu mag het zomaar, \/ lekker zomaar in de rij gaan staan.\u201d\u2019<\/p>\n

Balkonsc\u00e8ne<\/b>
Alle drie bezwijken ze bijna onder de aandacht van oude en nieuwe media, gevolg van hun nieuwe positie die kwam zonder personal assistant of office manager. \u2018Facebook durf ik niet meer te bekijken, zelfs liken durf ik niets meer, heel intimiderend,\u2019 zegt Anne Vegter. \u2018Ik kreeg een interessante televisieaanbieding voor deze zomer, maar ik heb toch nee gezegd. Mijn agenda is geblokkeerd vanaf 4 juli. Als ik iets doe, wil ik kwaliteit leveren en mijn batterij is nu al bijna leeg.\u2019<\/p>\n

Gude is ook bang voor voortijdige slijtage: \u2018Ik zou het jammer vinden als ik mezelf helemaal zou verliezen in alle verzoeken. Je hebt ooit eens iets bij elkaar gedacht en dat zet je dan in op afroep. Zo verbruik je jezelf en er komt geen nieuwe gedachte meer bij.\u2019 Pas twee maanden na haar optreden bij De Wereld Draait Door durfde Ilvy Njiokiktjien haar ontplofte mailbox te openen. \u2018De dag na de uitzending zag ik dat ik vijfhonderd nieuwe mailtjes had gekregen op mijn persoonlijke mailadres. Ik wist niet wat ik moest doen, ik heb geen agent of assistent. Uiteindelijk heb ze allemaal persoonlijk beantwoord, zonder copy paste. Maar het gevoel wordt erdoor versterkt dat je niet vrij meer bent. Dat was heel sterk toen ik de kroning fotografeerde. Sowieso voelde ik de rare plicht om die balkonsc\u00e8ne vast te leggen. Omdat er wordt meegekeken, ga je kennelijk ook anders kiezen, dat voelt een tikje parano\u00efde. Toen ik er eenmaal stond, wist ik: het kan niet misgaan. Maar ik was toch zenuwachtig, omdat ik wist dat iedereen met me meekeek.\u2019<\/p>\n

Gude: \u2018De suggestie is dan dat jij, omdat je bent uitgekozen, ook de mooiste dingen naar buiten moet brengen. Elke scheet die je laat moet voortaan perfect zijn. Ik wil zelf niet beantwoorden aan dat soort verwachtingen, ik probeer me niet te gedragen als uitverkoren wijsgeer maar als ambassadeur, als afgevaardigde van een heel gilde collega-filosofen.\u2019<\/p>\n

Onder de gordel<\/b>
Wat vonden die collega\u2019s ervan dat jullie waren benoemd tot Denker en Dichter des Vaderlands, wil Njiokiktjien weten. Zijzelf kreeg nooit iets rechtstreeks te horen, maar via via drong wel door dat de oudere collega\u2019s niet heel blij waren met de benoeming van een groentje, dat nog maar zeven jaar actief is als fotograaf. \u2018Hoe zat dat bij jullie? Was er geen jaloezie?\u2019<\/p>\n

Volgens Ren\u00e9 Gude waren sommigen wel \u2018onverklaarbaar pissig\u2019, al wisten de denkers zich beter te beheersen dan de stukjesschrijvers. \u2018Gerry van der List schreef een stukje in Elsevier waarin hij zoiets zei als: \u2018Voordat die man zijn ene been was kwijtgeraakt hadden we nog nooit van hem gehoord, en tegenwoordig zie je hem overal.\u2019 Dan moet je weten dat het rechterbeen van Ren\u00e9 Gude een paar jaar geleden vanwege een carcinoom is afgezet.<\/p>\n

Vegter herkent het venijn: \u2018Ai, dat is onder de gordel. Over mij is wel eens iets negatiefs beweerd. Ik zou gekozen zijn omdat ik een vrouw ben, en een hele reeks vrouwen zou dan nog geschikter zijn dan ik. Maar dit is wel een erg gemene.\u2019 Gude: \u2018Het was op de man gespeeld, maar het is gelukkig een uitzondering. Er zijn veel collega\u2019s die zich er niet over uitlaten, anderen feliciteren me. En dan schrijf ik terug: als jullie idee\u00ebn hebben wat we nog meer met dit instituutje kunnen doen, doen jullie mij een enorm plezier.\u2019<\/p>\n

Anne Vegter is bezig om in Rotterdam zo\u2019n clubje te vormen, vertelt ze enthousiast. \u2018Ik riep meteen: dan noemen we onszelf Dichters des Vaderlands. Schrijfster Sanneke van Hassel, Liesbeth Noordegraaf, filosofe en econoom aan de Erasmus Universiteit. En ik wil graag de dichter K. Michel erbij hebben, al weet hij dat nog niet.\u2019<\/p>\n

Heulen met de vijand<\/b>
Ze hadden elkaar nog niet eerder ontmoet, de dichter, de denker en de fotograaf. Ook cultuurminister Jet Bussemaker heeft het trio des vaderlands nog niet uitgenodigd om het snoeien in de culturele kunstsector door te lichten. Dat het slecht gaat is wel duidelijk, over de oplossing verschillen de drie van mening. Njiokiktjien is optimistisch, al begrijpt ze dat de oudere generatie er moeite mee heeft dat er voor grotere reportages nauwelijks nog geld is te vinden. \u2018Toen ik begon zei iedereen tegen me dat het in het digitale tijdperk snel afgelopen zou zijn met de professionele fotografie. En ik zou er sowieso geen droog brood mee kunnen verdienen. Deels klopt dat: ooit schijnen bladen als National Geographic fotografen met zakken vol geld op pad te hebben gestuurd naar Afrika, waar ik ook veel werk. Maar die tijd heb ik nooit meegemaakt. Voor de oudere generatie is het zuur, maar voor mij is het normaal dat ik maar duizend euro krijg voor een grote opdracht en dat ik dan zelf via crowdfunding het geld voor mijn tickets en onkosten bij elkaar moet schrapen.\u2019<\/p>\n

\u2018Crowdfunding kan werken,\u2019 aarzelt Anne Vegter, \u2018maar ik zie het ook een beetje als heulen met de vijand. Ik wil niet tegen de politiek zeggen: toe maar, knijp ons maar af, we doen het zelf wel. Het is ontzettend beledigend dat de maatschappij niet zegt: die kosten van de kunst, die paar rotcenten, die dragen wij gewoon.\u2019 Zijzelf overleeft de kaalslag wel, zegt ze, al heeft het iets vreemds dat ze niets verdient met haar dichterschap des vaderlands. \u2018Ik treed soms drie keer per dag op om de huur te kunnen betalen. Maar ik red me wel.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\"\u2018Kunst
\u2018Kunst en filosofie zijn net als sport en religie zaken waar de maatschappij zichzelf op trakteert.’ Foto: Martin Dijkstra<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Over collega\u2019s in andere kunstsectoren is ze pessimistischer. \u2018De effecten van de cultuurbezuinigingen komen keihard aan. Als ik kijk wat er bij ons in Rotterdam is weggevaagd op het gebied van podiumkunsten, dat raakt mijn hart. Ik vraag me als Dichter des Vaderlands hardop af: waarom moet het ene kleine appeltje dat kunst en cultuur heet in die grote zak appelen van de rijksbegroting nu per se geschild worden? Op den duur is dat funest voor de culturele humuslaag, voor alle kunstenaars die nu van de academie komen. Jonge kunstenaars hebben ontwikkelingstijd nodig.\u2019<\/p>\n

Ren\u00e9 Gude houdt zich aan zijn voornemen om met iedereen mee te denken, dus \u00f3\u00f3k met de snijders in kunst en cultuur. \u2018Ik wil meebewegen, zoals bij judo, waar een schriel kereltje het kan winnen door gebruik te maken van de kracht en de massa van zijn tegenstander.\u2019 Hij raadt de culturele sector aan om te leren van de niet-academische filosofie, die altijd ongesubsidieerd is geweest. \u2018Kunst en filosofie zijn net als sport en religie zaken waar de maatschappij zichzelf op trakteert. Er worden vakmensen vrijgehouden zodat die samenleving daarvan kan genieten. In goede tijden is er een gewoonte van gemaakt om dat door de overheid te laten bekostigen. Die tijden zijn deels voorbij. Ik kijk niet met plezier naar de bezuinigingen op kunst, maar ons filosofen raken ze niet. Dat betekent dat het ook zonder kan.\u2019<\/p>\n

Njiokiktjien vindt overheidsfinanciering van kunst een achterhaald idee, maar begrijpt ook de nadelen van het ieder-voor-zich-principe van crowdfunding. \u2018Dat is ook alweer ouderwets. Misschien kunnen we met zijn drie\u00ebn iets heel nieuws bedenken.\u2019<\/p>\n

Ren\u00e9 Gude, die zijn Filosofie Magazine destijds zonder subsidie van de grond kreeg: \u2018Je hebt nu overheidsgeld, crowdfunding en fondsen van mecenassen als Joop van den Ende en TomTom-oprichter Pieter Geelen. Een vierde mogelijkheid zou het klassieke gilde zijn: je haalt als beroepsgroep geld binnen en verdeelt dat onderling.\u2019<\/p>\n

Vegter, enthousiast: \u2018Het idee van een broodfonds, een soort co\u00f6peratie. Je sluit een convenant met mensen die je vertrouwt.\u2019<\/p>\n

Njiokiktjien, sceptisch: \u2018Dat gaat niet lukken. Ik heb net mijn eerste contributie voor een broodfonds betaald, een onderlinge arbeidsongeschiktheidsverzekering van een stuk of vijftig zzp\u2019ers. Dat is een mooi systeem, maar zodra het gaat over het toekennen van geld voor projecten zouden ze elkaar in de haren vliegen, dat weet ik zeker. Kunstenaars, fotografen en dichters zijn nu eenmaal pure individualisten.\u2019<\/p>\n

Niet plechtig bedoeld<\/b>
Ren\u00e9 Gude steekt een van zijn laatste sigaretten op en pleit nogmaals voor zijn gilde-idee. \u2018Zo\u2019n gilde kan inhoudelijker worden dan de overheid die kunst van buitenaf bekijkt, of dan de burger die de gebruiker is van kunst. Je kunt als vereniging van kunstenaars ook je belang voor de samenleving veel helderder formuleren. Nu wordt kunst soms afgeschaft of opgeheven omdat er niemand opstaat ter verdediging.\u2019<\/p>\n

Njiokiktjien: \u2018Grappig, we wilden iets heel nieuws bedenken en we eindigen met een systeem uit de Middeleeuwen.\u2019<\/p>\n

Dan besluit Anne Vegter dat het voor deze keer genoeg is. \u2018We hoeven niet meteen definitieve conclusies te trekken. Ik hoop jullie nog vaker te spreken.\u2019 Zijzelf moet terug naar Rotterdam, naar de slotdag van Poetry International. Ren\u00e9 Gude wordt in een televisiestudio verwacht om zijn favoriete filosoof Descartes aan te prijzen. En Ilvy Njiokiktjien gaat genieten van haar eerste vrije dag sinds weken.<\/p>\n

Ter afsluiting \u2013 \u2018het is niet plechtig bedoeld, hoor\u2019 \u2013 en vooral ter verdediging van de po\u00ebzie draagt domineesdochter Anne Vegter het gedicht \u2018Beginselen\u2019 voor uit de nieuwe bundel Tempel van Mustafa Stitou. Het sluit af met de regels: \u2018In onze groene \/ en blauwe, bruine en grijze ogen fonkelt non-stop \/ de onsterfelijke ziel. Pakken melk en potten honing \/ worden uitgedeeld op straat. Boeddha likt \/ zijn iPhone schoon. Volksmenners kweken \/ rozen in parken. De beurs wordt overgenomen \/ door muzikanten. De god van Abraham lacht het hardst \/ om de grappen die over \u2019m worden gemaakt. Valse \/ profeten rukken hun opgeplakte baarden af \/ vallen jankend travestieten in de armen. \u2018Heerlijk,\u2019 roept Gude. \u2018\u201cEen patatje in de Voetboogstraat\u201d, het nieuwe domweg gelukkig in de Dapperstraat.\u2019 Vegter: \u2018Stitou draait de wereld om in zijn gedicht en dat is wat wij als kunstenaars en filosofen moeten doen. Daarbij kunnen we heel goed gebruikmaken van onze zeepkist des vaderlands. Er staat bijvoorbeeld een nog onbeantwoord verzoek op mijn mail: of ik in november in de Ridderzaal in aanwezigheid van de nieuwe koning bij de viering van tweehonderd jaar democratie een gedicht wil voordragen over bestuurlijke stabiliteit. Ik had het mailtje van schrik meteen weer dichtgeklikt. Maar na dit ontbijt denk ik dat ik toch maar ja zeg.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Gude over sterven<\/h3>\n