Vrijdagmorgen, het begin van de verkiezingscampagne van GroenLinks. Voor de deur van hogeschool Avans in Den Bosch hebben zich honderden studenten verzameld. De campagnebus van \u2018Femke On Tour\u2019 staat te glanzen in de najaarszon. De verkiezingstune (\u2018I\u2019m Coming Home Baby\u2019) schalt uit de luidsprekers, er klinkt gejuich wanneer Femke Halsema zelf de bus uit stapt, het podium op.<\/p>\n
GroenLinks heeft veel mee, zou je zeggen: een jonge, energieke lijsttrekker, een hippe campagne, een kabinetsbeleid dat roept om een linkse revolte, herlevende aandacht voor het milieu (sinds de film van Al Gore beginnen zelfs Balkenende en Rutte over de ozonlaag).<\/p>\n
Wijnand Duyvendak, campagneleider van GroenLinks, staat glimlachend te kijken naar het zonnige tafereel op het plein van de hogeschool. Eerder op de ochtend heeft hij verteld dat hij geweldig goede reacties krijgt op het campagnefilmpje: Femke Halsema rijdt rond in een open sportauto, een stoet hippe, jonge mensen stapt in en uit, borden met kritische teksten in de lucht gestoken. \u2018Precies het goede gevoel,\u2019 zeggen de mensen dan tegen Duyvendak. \u2018Nu gaan we z\u00e9ker op jullie stemmen!\u2019 Maar wanneer de campagneleider herinnerd wordt aan de peilingen, trekt er een schaduw over zijn gezicht.<\/p>\n
In de laatste prognoses is GroenLinks teruggezakt van acht naar vijf zetels. Veeg teken is ook de belangstelling van de journalistiek. Van de landelijke pers heeft zich vandaag, op de eerste campagnedag, welgeteld \u00e9\u00e9n journalist gemeld: de verslaggever van Vrij Nederland. De vraag is onontkoombaar: hoe is het mogelijk dat een partij die zoveel mee lijkt te hebben, er zo slecht voor staat in de peilingen?<\/p>\n
Op weg in de bus naar het volgende optreden heeft Femke Halsema haar antwoord klaar. \u2018Dat komt door de PvdA,\u2019 zegt ze. \u2018Door de fixatie op de zogenaamde titanenstrijd tussen Bos en Balkenende verliezen wij kiezers. Het is natuurlijk onzin: een maand lang maken ze elkaar voor rotte vis uit, en dan zitten ze weer met elkaar aan tafel de macht te verdelen. Maar nu hebben wij er last van. Zo is het altijd gegaan in de geschiedenis van onze partij: zodra de PvdA in de oppositie zit, betalen wij de prijs.\u2019 De komende weken zorgt dat mechanisme voor een bizarre situatie, zegt Halsema. \u2018Als Wouter Bos het slecht doet, is dat slecht voor ons, omdat Balkenende dan blijft zitten. Maar als de PvdA het goed doet, is dat \u00f3\u00f3k slecht voor ons, want dan raken wij stemmen kwijt.\u2019 Dat effect wordt nog eens versterkt door het feit dat GroenLinks vooral hoogopgeleide stemmers trekt: bij uitstek de mensen die \u2013 als het erop aan komt \u2013 strategisch gaan stemmen om bijvoorbeeld Balkenende uit het Torentje te houden.<\/p>\n
Maar daarmee is de electorale terugval nog niet verklaard. De SP bijvoorbeeld lijkt van het PvdA-effect totaal geen last te hebben: de partij van Jan Marijnissen is de laatste week in de peilingen met drie zetels gestegen naar negentien: meer dan een verdubbeling ten opzichte van het huidige zetelaantal. Halsema meent dat Marijnissen vooral profiteert van het Fortuynistische wantrouwen jegens Den Haag, waar alleen maar \u2018zakkenvullers\u2019 zouden rondlopen. Dat deel van het electoraal peinst er niet over PvdA te gaan stemmen. \u2018Daarom hebben wij meer last van de strijd om het premierschap dan de SP.\u2019 Bovendien, zegt Halsema, hebben de PvdA en de SP er profijt van dat ze door de kiezer vooral met sociale thema\u2019s worden geassocieerd. \u2018Wij hebben een gemengder profiel: wij zijn groen, links \u00e9n van de multiculturele samenleving.\u2019<\/p>\n
Dat klinkt allemaal heel plausibel, maar er is meer aan de hand. Bij eerdere verkiezingen stond GroenLinks vrijwel altijd h\u00f3ger in de peilingen dan acht zetels, om op het moment supr\u00e8me pas in te zakken. Nu spreken de prognoses voor het eerst over vijf zetels: een dieptepunt sinds de oprichting in 1990.<\/p>\n
Rebels<\/p>\n
GroenLinks heeft moeilijke jaren achter de rug. Onder Paul Rosenm\u00f6ller beleefde de partij onder het laatste paarse kabinet zijn grootste bloei: elf zetels. Maar na de moord op Fortuyn belandde GroenLinks direct in de beklaagdenbank. De kogel kwam van links, de meest vooruitstrevende oppositiepartij gold van de ene dag op de andere als \u2018oude politiek\u2019.<\/p>\n
Net als de andere partijen ging ook GroenLinks bij zichzelf te rade. In 2004 kwam Femke Halsema, partijleider sinds 2002, met het pamflet \u2018Vrijheid eerlijk delen\u2019, een serie \u2018vrijzinnige voorstellen voor een sociale politiek\u2019. Daarin werd het oude emancipatie-ideaal opnieuw vormgegeven: de verzorgingsstaat moet worden hervormd om voor iedereen toegankelijk te blijven, en de arbeidsmarkt moet flexibeler worden ingericht om gevestigde belangen te doorbreken en \u2018outsiders\u2019 een kans te geven. In het partijblad sprak Halsema over GroenLinks als \u2018de laatste links-liberale partij\u2019: een kwalificatie die ze later nuanceerde, maar die haar blijft achtervolgen. Binnen de partij leidde haar koerswijziging aanvankelijk tot luid protest, maar de wijzigingsvoorstellen maakten uiteindelijke een zachte landing in het verkiezingsprogramma.<\/p>\n
Heel anders was het buiten de partij. Sinds Halsema\u2019s uitspraak over haar \u2018links-liberale\u2019 koers moet ze zich geregeld verdedigen tegen de beschuldiging dat ze het vroegere engagement van haar partij prijs zou hebben gegeven. Vooral haar pleidooi voor versoepeling van het ontslagrecht stuitte op onbegrip. Laatst nog schreef Jacques Monasch, oud-campagnemanager van de PvdA, in het dagblad Trouw dat GroenLinks zijn eigen graf graaft door alleen nog maar over hervorming van de verzorgingsstaat te spreken, en nauwelijks meer over de kern van zijn bestaansrecht: het milieu.<\/p>\n
Volgens critici heeft Femke Halsema met haar libertaire koers ook de aansluiting gemist bij de behoefte aan samenhang die de laatste jaren in de samenleving is ontstaan. Pim Fortuyn onderkende dat sentiment al, de andere partijen, ook de SP en zelfs de PvdA, spelen er steeds vaardiger op in. \u2018GroenLinks zou moeten proberen deze kantelende tijdgeest te verstaan,\u2019 schreef iemand in een ingezonden brief in het partijblad, kort na de gemeenteraadsverkiezingen. \u2018Een libertaire koers verdedigen, juist nu veel mensen daar vanaf willen, lijkt mij averechts te werken. Heeft daarom de SP gewonnen en GroenLinks niet?\u2019<\/p>\n
Aan die kritiek laat Halsema zich weinig gelegen liggen. Dat is ook een karakterkwestie, geeft ze toe, ergens op weg tussen Den Bosch en Eindhoven. Voor praatjes over samenhang is ze te rebels. Maar met haar libertaire houding \u2013 bij de Algemene Beschouwingen noemde ze de katholieke kerk nog een onderdeel van de \u2018as van religieus kwaad\u2019 \u2013 dreigt Halsema de progressieve christenen in haar partij wel degelijk van zich te vervreemden. Die zoeken hun heil dan bij de gemoderniseerde ChristenUnie van Andr\u00e9 Rouvoet of bij de SP, net als priester\/dichter Huub Oosterhuis.<\/p>\n
Zo is GroenLinks in de peilingen op vijf zetels terecht gekomen.<\/p>\n
Redelijk alternatief<\/p>\n
Maar is daarmee gezegd dat bij GroenLinks \u2018langzaam maar zeker\u2019 het licht uitgaat, zoals Jacques Monasch beweert? Allerminst.<\/p>\n
Als de PvdA en het CDA elkaar straks in een wurggreep hebben in het derde kabinet-Balkenende of het eerste kabinet-Bos, is er weer geweldige behoefte aan frisse oppositie: zodra de PvdA aan de macht is, bloeit GroenLinks weer op. Die opbloei zal niet alleen komen van gedroste PvdA-stemmers, maar ook van D66: intussen is de partij van Femke Halsema meer dan ooit een redelijk alternatief voor verweesde D66\u2019ers die hun partij naar de bliksem zien gaan. Vroegere D66-kopstukken vertellen al rond dat GroenLinks de positie van de Democraten langzaam aan het overnemen is.<\/p>\n
Als Halsema ook nog leert met wat meer warmte over religie en maatschappelijke samenhang te spreken \u2013 hoezeer ze haar rebelse natuur daar ook voor moet bedwingen \u2013 zijn er heel wat linkse kiezers terug te winnen.<\/p>\n
Maar het beste nieuws voor GroenLinks is de grote sympathie voor de partij onder jonge kiezers. Nu de partij langzamerhand haar politiek-correcte imago aan het afschudden is, wordt GroenLinks steeds aantrekkelijker voor een nieuwe generatie, die wel wordt aangeduid als de \u2018praktische idealisten\u2019: jonge mensen die engagement en pragmatisme niet als een tegenstelling zien, en die grote belangstelling hebben voor het milieu. Nu worden de \u2018links-liberale\u2019 hervormingen die Femke Halsema voorstelt nog verketterd, vooral in oud-linkse hoek. Maar volgens Paul Lucardie, onderzoeker bij het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen in Groningen, loopt Halsema maar een klein eindje voor de troepen uit. \u2018Haar koers is grotendeels in overeenstemming met wat er al leefde in de partij. Bovendien: de hervormingen die zij voorstelt, doorbreken de gevestigde posities van oudere generaties. Dat is in het directe belang van een hele generatie nieuwe kiezers. Daarom denk ik dat GroenLinks helemaal niet somber hoeft te zijn over de toekomst.’<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
GroenLinks staat op een dieptepunt in de peilingen. Toch hoeft de partij niet somber te zijn over de toekomst, want nu het politiek-correcte imago is afgeschud, wordt GroenLinks steeds aantrekkelijker voor een nieuwe generatie \u2018praktische idealisten\u2019.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122183"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=122183"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/122183\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=122183"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=122183"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=122183"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}