Beschouwing \/ De zin van literair tafelen<\/p>\n
U was er niet bij, zo durf ik te raden, maar vorig jaar waren er schaaldieren als voorgerecht, om precies te zijn een \u2018Pannacotta d\u2019\u00e9crevisses avec omble chevalier, coquilles Saint-Jacques et langoustines\u2019. Het hoofdgerecht was sneeuwhoen, op het menu aangeduid als \u2018Poitrine de perdrix des neiges en robe foresti\u00e8re et sa garniture, g\u00e2teau de pommes de terre, sauce Normande\u2019. De details van het toetje zal ik u besparen, anders krijgt u nog zwaarder de pest in dat u er dit jaar weer niet bij zult zijn: het traditionele Nobelprijsdiner op 10 december in Stockholm.<\/p>\n
Met een traditie van meer dan honderd jaar is dat diner uitgegroeid tot het hoogtepunt van een week vol plechtig ceremonieel, lezingen, gastcolleges en een receptie. Jaarlijks nemen circa dertienhonderd mensen aan dat galadiner deel, afkomstig uit de wetenschap, literatuur, diplomatie en hogere Zweedse kringen. Aan de centrale tafel in de Blauwe Zaal van het Stadhuis van Stockholm zit de Zweedse koninklijke familie met de laureaten en hun partners, daaromheen zijn meer dan zestig lange tafels gegroepeerd waaraan de overige gasten aanzitten. Alle heren in rokkostuum, alle dames in gala.<\/p>\n
Het Nobelprijsdiner, herhaaldelijk onderbroken door met trompetgeschal aangekondigde korte tafelspeeches van de laureaten, theatrale optredens en muzikale intermezzo\u2019s, alsmede een toost van de Zweedse koning op de nagedachtenis van Alfred Nobel, is het ideaalbeeld waar alle organisatoren van literaire prijzen zich aan spiegelen: maximaal intellectueel prestige, wereldwijde aandacht van de pers en de hoogste culinaire maatstaven. Wie er wel eens bij is geweest, realiseert zich dat een dergelijk prijsdiner in de Nederlandse verhoudingen ondenkbaar is.<\/p>\n
Zelfs in Frankrijk gaat de verlening van prijzen niet met een dergelijk culinair vertoon gepaard. De jury van de meest prestigieuze Franse literaire prijs, de Prix Goncourt, vergadert weliswaar in een Parijs restaurant (Drouant aan de Place Gaillon), maar daar zijn alleen de tien juryleden welkom. Aan hun vaste lunchtafel op de eerste etage beraadslagen zij elke eerste dinsdag van de maand. Uiteindelijk kiezen zij begin november een winnaar, waarna de algemeen secretaris van de Acad\u00e9mie Goncourt de uitkomst aan de beneden verzamelde menigte komt meedelen. Het prestige van de prijs is in de afgelopen honderd jaar zodanig opgebouwd, dat een groots opgetuigd evenement ook helemaal niet nodig is om de auteur (naast het prijsbedrag van een luttele tien euro) enige tijd lang tot de meest gelezen en bediscussieerde schrijver van Frankrijk te maken.<\/p>\n
In Nederland hebben organisatoren van literaire prijsuitreikingen te maken met een aantal van onze nationale handicaps. Die moeten wel de reden vormen waarom de meeste gesubsidieerde literaire prijzen (zoals de P.C. Hooft-prijs of de Constantijn Huygens-prijs) het helaas zonder veel licht van de publiciteit moeten stellen. Om te beginnen kent ons land van oudsher geen openbaar hofleven, waarin de kunsten en letteren een prominente plaats innemen, met alle gevolgen van dien voor hun geringe uitstraling. Een tweede handicap is natuurlijk ook onze beperkte culinaire traditie. Onze nationale gerechten zijn eerder zuinig en boertig dan verfijnd en feestelijk. Onze lunchcultuur is zelfs wereldwijd vermaard om zijn karigheid. In de derde plaats speelt ons egalitaire volkskarakter ons ook hier weer parten; wij houden er niet van om \u00e9\u00e9n schrijver of kunstenaar boven alle anderen \u2013 laat staan boven onszelf \u2013 te eren, al helemaal niet wanneer de betrokkene daardoor met een groot geldbedrag naar huis gaat. We vragen dan altijd direct wat hij met al dat geld gaat doen (nadat hij gelukkig eerst meer dan de helft naar de belastingen heeft moeten brengen). Daarbij komt tot slot de in Hilversum diep gewortelde overtuiging bij dat televisie bedoeld is voor nieuwsvoorziening en entertainment en niets anders, reden waarom kunst en in het bijzonder boeken jammerlijk ontbreken in de programmering van zowel de publieke als de commerci\u00eble zenders.<\/p>\n
Tegen deze achtergrond hebben in de afgelopen twintig jaar de com\u00admerci\u00eble literaire prijzen die Nederland rijk is, met name de AKO- en de Libris Literatuurprijs, geprobeerd om een feestelijk prijsdiner te combineren met een rechtstreekse televisieuitzending. Dat is tot dusverre ondoenlijk gebleken, want die twee gaan mediatechnisch moeilijk samen. Een diner is niet interessant om naar te kijken en het moment van de bekendmaking gevolgd door het ge\u00efmproviseerde dankwoord van de auteur duren per definitie nauwelijks langer dan een paar minuten. De oplossing die de commercieel gesponsorde AKO- en Libris-stichtingen voor dit probleem hebben gezocht bestond er bijvoorbeeld in om er een spelletjesprogramma van te maken (zoals bij de beruchte lekenjury van de AKO met bordjes op de knie\u00ebn in 1994) of om de bekendmaking onder te brengen in een actualiteitenprogramma, waarbij de op literair gebied minder onderlegde presentator zich voor de moeizame taak gesteld zag om in kort bestek een gesprek over het schrijverschap, de romankunst of de stand van de Nederlandse letteren te voeren.<\/p>\n
De organisatoren van de AKO-prijs hadden dit jaar de gelukkige keuze gemaakt om prinses Lau\u00adrentien voor het voorzitterschap van de jury te strikken. Dat stelde haar in de gelegenheid om in het openbaar belangstelling te tonen voor de Nederlandstalige literatuur. Voor de televisie (vanuit het oogpunt van nieuwsvoorziening en entertainment) betekende het een reden om extra aandacht aan de bekendmaking en de uitreiking te besteden. Zo konden de kijkers op donderdag 9 november in het programma RTL Boulevard, na een item over de nieuwste mode op het gebied van het vrouwelijk schaamhaar, een kort gefilmd portret van de genomineerde schrijvers zien. De ontknoping een dag later zal mede dankzij de prinses op extra aandacht van vooral de populairdere media hebben mogen rekenen. Dat is goed voor de literatuur in het algemeen en voor de AKO-prijs in het bijzonder.<\/p>\n
Toch blijft er iets knagen bij de gedachte aan die Nederlandse prijsdiners, of het nu met de Libris-prijs in het Amstel Hotel is of met de AKO-prijs in een voor de gelegenheid tot banketzaal omgetoverde hangar op Schiphol-Oost. Dat is het besef, zowel bij de tafelgasten als bij de kijkers thuis, dat men deelneemt aan c.q. getuige is van een pseudogebeurtenis, een hele heisa voor wat goed beschouwd niet meer dan een \u2018photo opportunity\u2019 voor de televisiecamera\u2019s is. Wie mee mag eten, heeft het gevoel dat er de hele avond eigenlijk niets gebeurt en dat het etende gezelschap slechts fungeert als decor en claque voor een televisieuitzending. Wie er thuis vanaf de bank naar kijkt, krijgt het beeld dat het in literaire kringen kennelijk vooral om eten en drinken en het selectief uitdelen van grote geldbedragen gaat. Aan het eind van de avond respectievelijk het slot van de uitzending is eigenlijk niemand \u2013 eters zomin als kijkers \u2013 een steek wijzer geworden over de genomineerde auteurs, het bekroonde boek of de Nederlandstalige literatuur in het algemeen. Te midden van het bestekgerinkel is \u00e9\u00e9n vreugdekreet gehoord en een oorkonde voor de camera getoond, maar voor het overige had het net zo goed het jubileumfeest van een personeelsvereniging of een relatiediner van de Kamer van Koophandel kunnen zijn.<\/p>\n
De oplossing voor het pro\u00adbleem dat een pseudogebeurtenis nooit tot een geslaagde televisieavond kan leiden, is simpel, maar in zijn praktische uitvoering zou het enige inspanning kosten. Dat is om van die pseudogebeurtenis een \u00e9chte gebeurtenis te maken. Dus niet alleen eten en drinken te midden van camera\u2019s, snoeren en kabels, in afwachting van het moment van bekendmaking, maar een boeiende inhoudelijke avond samenstellen die de moeite van het bijwonen, uitzenden en bekijken ten volle waard is. In dezelfde week waarin de AKO-prijs werd uitgereikt liep bijvoorbeeld ook de campagne \u2018Nederland leest\u2019 met Frank Martinus Arion als centrale auteur, werd in Amsterdam de jaarlijkse Nexus Conferentie gehouden, met een keur aan internationale en Nederlandse sprekers, werden in Frankrijk de belangrijkste literaire prijzen bekendgemaakt, verscheen in Duitsland het laatste deel in het verzameld werk van Cees Nooteboom en waren er diverse buitenlandse schrijvers op promotie-tournee in Nederland. Allemaal aanknopingspunten voor een inhoudelijk avondprogramma van interviews, tafelspeeches, gesproken columns. Vroegere winnaars en andere prominente gasten zouden het woord kunnen voeren, genomineerden zouden kunnen worden bevraagd op drijfveren en achtergronden van hun werk, kortom de literatuur zou op talloze manieren in een aantrekkelijk licht kunnen worden gesteld. Dat moet ook een sponsor als AKO of Libris aanspreken. Gegeven hun ide\u00eble opdracht en hun overheidsfinanciering moet zoiets de publieke omroep interesseren, en voor zover het tot extra kosten leidt kan daarin mede voorzien worden door een van de daartoe bestaande culturele fondsen.<\/p>\n
Er zijn vele manieren waarop een literaire prijs zichzelf door de jaren heen in het publieke bewustzijn een bijzondere plaats kan veroveren. Maar daarvoor is meer nodig dan kreeft en sneeuwhoen, een prinses en een camera. Dat geldt voor de Nobelprijs niet anders dan voor de AKO- en de Libris-prijs. De literatuur zelf zou het belangrijkste gerecht van zo\u2019n prijsdiner moeten zijn. Anders wordt de vork machtiger dan de pen en verliezen schrijvers, lezers en op den duur ook kijkers hun belangstelling.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dit weekend is het Nobelprijsdiner, een bijeenkomst met een enorm intellectueel en culinair prestige. Ook in Nederland is de traditie ontstaan bij de uitreiking van literaire prijzen te tafelen. Evenementen van belang die de literatuur in de schijnwerpers plaatsen, willen het maar niet worden. Kan het anders?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Maarten Asscher","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/121419"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=121419"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/121419\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Maarten Asscher","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=121419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=121419"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=121419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}