{"id":119315,"date":"2007-02-17T10:12:00","date_gmt":"2007-02-17T08:12:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/rechtspraak-op-de-vierkante-kilometer\/"},"modified":"2007-02-17T10:12:00","modified_gmt":"2007-02-17T08:12:00","slug":"rechtspraak-op-de-vierkante-kilometer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/rechtspraak-op-de-vierkante-kilometer\/","title":{"rendered":"Rechtspraak op de vierkante kilometer"},"content":{"rendered":"
\n

Dit voorjaar begint in Suriname, ruim vierentwintig jaar na dato, het proces tegen de verdachten van de Decembermoorden. Maar wie gaat straks vonnis wijzen? Een lastige opgave in een gemeenschap waarin iedereen elkaar kent en alles met elkaar samenhangt \u2013 niet in de laatste plaats in de politiek: \u2018De Surinaamse samenleving zit niet op deze zaak te wachten.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Het zaaltje in het kantongerecht aan de Fred Derbystraat, voorheen Rust en Vredestraat, puilt uit. \u2018Grote Strafzaken\u2019 staat op het bordje achter de tafel van de rechter. Het getuigenverhoor is in volle gang: \u2018Ik citeer uit de politieverklaring. Het pakketje werd dus overhandigd door het autoraampje en uw vriend kreeg daar een envelop voor terug. Is dat juist?\u2019<\/p>\n

\u2018Mi no sabi.\u2019<\/p>\n

\u2018U hebt geen idee? Mevrouw, u staat onder ede. Ik kan u laten opsluiten wanneer u op deze manier…\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Proces Decembermoorden<\/h3>\n

Een van de advocaten loopt naar voren: \u2018Edelachtbare, hierbij doe ik een beroep op het verschoningsrecht. Getuige is de concubine van verdachte. Bovendien is zij acht maanden zwanger?\u2026\u2019<\/p>\n

De officier verheft haar stem: \u2018Ik zie niet in wat dat ermee?\u2026\u2019<\/p>\n

Gejoel vanaf de tribune. De rechter hamert driftig op tafel: \u2018Stilte in de zaal.\u2019 Dan wist hij zich het zweet van het voorhoofd: \u2018Zo schieten we niet op: schorsing van tien minuten.\u2019<\/p>\n

Op de gang steekt Irwin Kanhai, advocaat van twee van de elf verdachten in deze zaak, nog maar een sigaret op. Dit kon hem wel eens de rest van de dag gaan kosten. Het is pas de eerste getuige en straks wordt de boel onherroepelijk verdaagd. Het draait om een team van rechercheurs die na een tip een coca\u00efnetransport hebben onderschept en vervolgens zelf mee aan het dealen zouden zijn geslagen. Overmorgen op zijn kantoor, dan heeft Kanhai wel tijd om te praten over een andere grote zaak: die van de Decembermoorden. Daarin verdedigt hij behalve oud-legerleider Desi Bouterse nog drie andere verdachten.<\/p>\n

Drugs in kofferbak<\/b>
Naar verwachting gaat het proces dit voorjaar eindelijk van start. Want van echte zittingen is het tot dusver niet gekomen. Daar zijn allerlei redenen voor. Zo werd de zaak rond de verkiezingen van 2005 opgeschort om te voorkomen dat partijen er propaganda mee zouden voeren. Bouterse was en is immers parlementslid en werd in december herkozen als partijleider van de NDP, de Nationale Democratische Partij, de grootste partij van het land. Daarnaast was er het nodige juridische getouwtrek over de rechtsgeldigheid van de dagvaardingen en diende de verdediging bezwaar in tegen de aanklacht.<\/p>\n

Maar het grootste probleem vormt de onderbezetting van de rechterlijke macht. Sinds eind jaren zeventig is het aantal rechters gedaald van eenentwintig naar elf, terwijl het aantal rechtszaken alleen maar is toegenomen. Zo kan het gebeuren dat een bolletjesslikker na zes keer uitstel binnenkort voor de zevende keer moet voorkomen waardoor hij inmiddels drie jaar in voorarrest zit. Ook het Decemberproces loopt vertraging op door het gebrek aan capaciteit. Alleen al de samenstelling van de Krijgsraad in 2005 kostte het Hof hoofdbrekens omdat er niet zomaar een militair met juridische achtergrond en de juiste rang (minstens even hoog als Bouterse) voorhanden was en in plaats daarvan een van de \u2018gewone\u2019 rechters moest aantreden. En die staan niet bepaald in de rij. Alles aan deze zaak ligt gevoelig. Want alles in de kleine Surinaamse gemeenschap grijpt in elkaar. Of het nu een vriendschap tussen een lid van het presidium en een nabestaande is of het verleden van aanklager Subhaas Punwasi, in wiens kofferbak ooit, toen hij minister van Justitie was in een door de militairen gesteund kabinet, een partij drugs werd aangetroffen.<\/p>\n

Negen ordners<\/b>
Een bovenverdieping aan de Kromme Elleboogstraat, op een steenworp afstand van het Hof van Justitie. Vanaf de buitentrap uitzicht over de Waterkant, de bonte verzameling eet- en drinkstalletjes aan de Surinamerivier. Irwin Kanhai houdt de deur naar zijn werkkamer open. Of het een bezwaar is wanneer nog een derde persoon bij het gesprek aanwezig is, iemand op wie de zaak direct betrekking heeft: \u2018Hij zit hier toch. De hele week is hij al bezig zich door die negen ordners te worstelen.\u2019<\/p>\n

In de hoek van de kamer zit een kleine tengere man van tegen de zestig. Zijn witte kuif steekt schril af boven zijn forse, gitzwarte wenkbrauwen en zijn donkere pak. Hij heet Imro Themen en kijkt streng; hij zit hier ook niet voor zijn plezier. Met twee\u00ebntwintig anderen wordt hij verdacht van betrokkenheid bij de Decembermoorden. Tijdens de bewuste decembernacht zou hij in elk geval in Fort Zeelandia aanwezig zijn geweest.<\/p>\n

Als een van de weinige niet-militairen was hij in 1980 betrokken bij de coup. Daarna hield Themen zich bezig vooral met publieksvoorlichting, die de eerste jaren vooral bestond uit strenge perscensuur. In die periode richtte hij het sterk nationalistische comit\u00e9 Handen af van Suriname op en eind jaren negentig, ten tijde van president Jules Wijdenbosch, was hij hoofd van de Nationale Voorlichtingsdienst. Bij aanmelding kon een Nederlandse journalist zomaar op een twee uur durend college over de relatie tussen Suriname en de voormalige kolonisator worden getrakteerd. Tegenwoordig presenteert Themen een eigen radioprogramma waarin hij met domineesstem de regering-Venetiaan afkraakt en Bouterses NDP de hemel in prijst.<\/p>\n

Nu is Themen in afwachting van het proces. Alleen al het trage tempo waarin het zich ontwikkelt, vormt volgens Kanhai een zware belasting voor zijn cli\u00ebnt. De raadsman bladert in het dossier. In december 2004, vlak na de afronding van het gerechtelijk vooronderzoek, is de kennisgeving van verdere vervolging toegestuurd, waartegen hij namens Themen een paar weken later bezwaar heeft aangetekend. Dit bezwaarschrift is door de Krijgsraad behandeld in oktober 2005, waarna pas in februari 2006 een beschikking van de afwijzing binnenkwam. Vervolgens is Kanhai binnen de verplichte termijn van drie dagen in beroep gedaan en nu, bijna een jaar later, zit iedereen nog steeds te wachten op de uitspraak van het Hof. \u2018De drie\u00ebntwintig beroepschriften zijn nog lang niet allemaal behandeld. Mijn cli\u00ebnt heeft een oproep ontvangen om morgen bij het Hof te verschijnen. Maar die deugt niet, net als destijds bij de eerste dagvaardingen. Die moet aan de verdachte persoonlijk worden overhandigd, maar zelfs daar zijn ze bij Justitie niet toe in staat. Ik heb mijn cli\u00ebnt dan ook geadviseerd om niet te gaan. Tenzij hij daar op staat natuurlijk, want ik kan me ook voorstellen dat hij zo langzamerhand wil weten waar hij aan toe is en van die hele zaak af wil. Hier wordt wel iemand van moord beschuldigd. Kunt u zich voorstellen wat dat betekent? Emotioneel? Voor zijn familie en vrienden? Misschien wordt hij er wel impotent van.\u2019<\/p>\n

De persoon in kwestie slaakt een diepe zucht. Themen vertelt dat hij op de helft is van de stapel ordners. Niet dat hij alles even grondig doorneemt, maar hij is tot nu toe geen bezwarend materiaal tegengekomen: \u2018Dat kan natuurlijk ook niet, kan ik u verzekeren. Maar ik ben op zoek naar de sleutel. Ik ben benieuwd waar men mij precies van verdenkt. Soms ben ik bang om er met mensen over te praten. Ik betrap mezelf erop dat ik in complotten begin te denken. Als ik met een journalist over deze zaak praat en die journalist komt daarna onder een auto, word ik meteen betrokken in een andere moordzaak.\u2019<\/p>\n

Van horen zeggen<\/b>
Kanhai pakt de krant erbij. Op de voorpagina van Times of Suriname van deze ochtend staat in een kadertje dat Themen door justitie van de verdachtenlijst is afgevoerd in de zaak van de Decembermoorden. Het bericht wordt niet gespecificeerd, bronnen ontbreken. De advocaat schudt zijn hoofd: hij heeft er niets over vernomen en zijn cli\u00ebnt evenmin. Maar het zegt volgens hem veel over de constellatie in Paramaribo. Een kleine gemeenschap waarin geruchten razendsnel rondgaan en binnen de kortste keren voor waar worden aangenomen.<\/p>\n

Dan wijst hij op het tafeltje met de negen ordners: \u2018Niets is consistent van wat er in staat. Inhoudelijk stelt het niets voor allemaal. Wie heeft de daden gepleegd? Daarvoor ontbreekt elk bewijs. De een zegt dit, de ander dat en meestal hebben ze het alleen van horen zeggen. Het gerechtelijk vooronderzoek heeft jaren geduurd met het verhoor van alle mogelijke getuigen. De ene getuige verklaart dat die en die in het fort aanwezig is geweest op de bewuste nacht. Terwijl anderen getuigen dat dezelfde verdachte op dat moment heel ergens anders lag te slapen. Als het proces eenmaal aan de gang is, zal ik om confrontatie vragen. Laten ze de getuigen met elkaar en met de verdachten confronteren. Kijken wat de rechter daarvan vindt. En iets anders: in getuigenverklaringen gaat het bijvoorbeeld over een verdachte in een blauwe broek met een goudkleurige riem. Ik vraag mij af hoe mensen zich na vierentwintig jaar die gebeurtenissen tot in zulke details kunnen herinneren. Daarbij moet hun fantasie een rol spelen. Vanwege het trauma en alle verhalen in de media worden getuigen sterk be\u00efnvloed. Ik ga dan ook zeker vragen om een psychologisch rapport bij alle getuigenverklaringen.\u2019<\/p>\n

Themen fronst zijn wenkbrauwen: \u2018Moeten we dat wel tegen de pers vertellen?\u2019<\/p>\n

Kanhai schudt zijn hoofd: \u2018Geen enkel punt. Het is maar een greep uit onze mogelijkheden. Ik ben al vijf jaar met dit dossier bezig.\u2019<\/p>\n

Kanhai is benieuwd wanneer de rechtszaak daadwerkelijk begint.<\/p>\n

Eerst moeten ze nog rechters zien te vinden voor de Krijgsraad. Maar die zijn volgens hem allemaal overwerkt, net als bij het OM. \u2018In Nederland behandelt een rechter gemiddeld zes of zeven zaken per zitting, die van ons hebben er twee\u00ebnveertig per dag. Jarenlang heeft het OM geen enkel initiatief genomen in deze zaak. Er gebeurde pas iets toen het Hof een gerechtelijk vooronderzoek gelastte. Die aarzeling moet u zien binnen de totale maatschappelijke constellatie. Een zuiver juridisch argument is het allerminst en ik ben geen antropoloog of socioloog, maar ik heb sterk de indruk dat de Surinaamse samenleving niet op deze zaak zit te wachten.\u2019<\/p>\n

Aan het eind van het gesprek wijst Themen op de kaart van Suriname aan de muur. Die stamt uit de jaren vijftig en is volgens hem een hoop geld waard. Maar de kaart is niet te koop, vertelt Kanhai; daar heeft hij hem te vaak voor nodig. Triomfantelijk wijst hij op de groene stipjes: \u2018Dat zijn alle airstrokes (landingsplaatsen voor vliegtuigen tot tien personen, DS) in het binnenland. Heb ik zelf ingekleurd, op de millimeter nauwkeurig. Zo kan ik goed zien hoe ver ze met die kleine vliegtuigjes kunnen komen. Daarmee kan ik eenvoudig aantonen dat de drugstransporten waar sommige van mijn cli\u00ebnten van worden beschuldigd nooit hebben plaatsgevonden. Daar zijn de afstanden te groot voor met de geringe hoeveelheid brandstof die ze mee kunnen nemen.\u2019<\/p>\n

Hemeltergend langzaam<\/b>
In de Lim A Postraat, de hoek om vanaf Kanhai, vlak naast het bureau van de rechter-commissaris, houdt Freddy Kruisland kantoor. Hij is de advocaat van de nabestaanden. Grotendeels verscholen achter stapels dossiers doet Kruisland zijn verhaal. Zo snel als hij de ene na de andere sigaret opsteekt, zo \u2018hemeltergend langzaam\u2019 verloopt volgens hem het proces. Waar dat aan ligt? Aan de \u2018onnoemelijke\u2019 onderbezetting bij de rechterlijke macht. Leden van het Hof zijn tegelijkertijd kantonrechter en president van de Krijgsraad. \u2018Strafzittingen, civiele zaken, schandalen waar ministers bij betrokken zijn. Dat is te veel gevraagd voor een normaal mens. En zo vitaal zijn ze niet meer: de gemiddelde leeftijd van onze rechters ligt dik boven de zestig. Daar komt bij dat personen in hechtenis voorrang krijgen, terwijl Bouterse en de andere verdachten vrij rondlopen. Maar wie van moord wordt verdacht, zou toch ook in voorarrest moeten zitten? Desnoods stellen ze een aantal verdachten van inbraak of diefstal op vrije voeten om eindelijk deze zaak te kunnen behandelen. Los daarvan spelen persoonlijke redenen. De meeste leden van het presidium laten de zaak liever aan zich voorbij gaan omdat ze bijvoorbeeld bevriend zijn met een van de nabestaanden. Of omdat ze het sowieso een te gevoelige kwestie vinden. Maar daar gaat het toch niet om? De integriteit van onze rechtsorde is in het geding. Ik vind dat het Hof tot dusver te weinig gevoel heeft gehad voor de zaak van de Decembermoorden. Deze zaak had alle prioriteit moeten hebben.\u2019<\/p>\n

Als advocaat van de nabestaanden speelt Kruisland geen actieve rol in het proces. Hij kan niet veel meer dan rechters en officieren aanspreken over de voortgang en af en toe zijn hart luchten tegenover de pers. Als het aan hem ligt, gaat het proces in maart van start. Dan is het technisch-juridische voorspel eindelijk afgelopen. Want natuurlijk heeft de verdediging van Bouterse en de andere verdachten meteen bezwaar aangetekend tegen de aanklacht. Maar zodra die bezwaarschriften ook in hoger beroep zijn afgewezen, kunnen de dagvaardingen de deur uit. \u2018Bewijzen genoeg. Ik zie niet in waarom we niet al in de zomer een uitspraak kunnen hebben.\u2019<\/p>\n

Het lijkt er op dat de verdachten inderdaad dit voorjaar moeten voorkomen. Dat is voor een groot deel de verdienste van Chandri\u00adkapersad Santokhi, sinds anderhalf jaar minister van Justitie, en in korte tijd uitgegroeid tot een van de belangrijkste mensen van het land. Santokhi maakte als politiecommissaris naam toen hij Bouterses zoon Dino liet oppakken voor handel in drugs en wapensmokkel. Dat was onder zijn voorgangers ook al gebeurd, maar vervolgens werd hij wegens gebrek aan bewijs vrijgelaten. Santokhi nam het politieonderzoek persoonlijk ter hand en zorgde ervoor dat Bouterse junior in 2005 voor acht jaar achter de tralies verdween. Met dezelfde kordaatheid pakt hij het proces van de Decembermoorden aan. Dat de berechting van Bouterse, als leider van de NDP (volgens een peiling eind januari goed voor vierendertig procent van de stemmen), gevolgen kan hebben voor politiek en samenleving, deert hem niet. \u2018Het recht moet zijn loop krijgen,\u2019 zegt hij in interviews. Illustratief voor deze apolitieke aanpak is dat Santokhi pas vlak voor de kabinetsformatie tot lid van regeringspartij VHP werd benoemd.<\/p>\n

Carbonpapier<\/b>
De Surinaamse justitie opereert vanuit een cluster witgeschilderde houten panden uit de koloniale tijd, pal achter het Onafhankelijkheidsplein. Met de rug naar het Hof is Fort Zeelandia te zien. De agent achter een bureau op de veranda kan er ook niets aan doen. Aandringen heeft geen zin: Santokhi en procureur-generaal Punwasi geven in deze fase geen interviews over het decemberproces. Misschien dat de co\u00f6rdinator van het gerechtelijk vooronderzoek bereid is vragen te beantwoorden. Dat is ten slotte afgerond en de man is bovendien persrechter. Zijn kantoor zit om de hoek aan de Lim A Postraat, maar binnendoor lopen vanuit het parket is sneller.<\/p>\n

Op de binnenplaats stopt een politiebusje. Tien, twaalf overwegend jonge mannen worden naar binnen geleid en met drie tegelijk in een cel opgesloten. Aan de tafel ertegenover eten twee agenten bami uit plastic afhaalbakken, naast hen staan twee typemachines. Een stapeltje carbonpapier ligt erbij.<\/p>\n

\u2018U hebt een afspraak? Moment, waar is Wash?\u2019<\/p>\n

Anderhalf uur later wordt het busje weer volgeladen en vertrekt het richting cellencomplex Geyersvlijt. Dan verschijnt de rechter-commissaris in de gang. Albert Ramnewash (69) voelt zich ziek. Nee, geen gewoon griepje zoals in de regentijd veel voorkomt: hij is bang voor dengue, knokkelkoorts. Een paar dagen uitzieken en een bloedtest zouden verstandig zijn, maar dat kan hij zich niet veroorloven. Dan loopt hij een nog grotere achterstand op. Ramnewash heeft van de week ook in de krant gelezen dat Suriname volgens de World Prison Population List in de toptien staat van landen met de grootste gevangenispopulatie: 437 gedetineerden per honderdduizend inwoners; in totaal bijna tweeduizend in 2005. Vijfenvijftig procent daarvan zit in voorarrest. Als rechter-commissaris moet Ramnewash zich niet voor niets door die talloze voorgeleidingen slaan.<\/p>\n

Praten over het Decemberproces kan, zolang het maar niet al te zeer over de inhoud gaat. Ramnewash bevestigt de onderbezetting bij de rechterlijke macht. Hij somt zijn tien collega\u2019s op; inclusief twee plaatsvervangers. Bij het verdelen van \u2018gevoelige dossiers\u2019 wordt gekeken naar de persoonlijke omstandigheden. De gemeenschap is immers klein en het kan maar zo dat een rechter in relatie staat tot een nabestaande of juist een aangetrouwd nichtje van een van de verdachten in de familie heeft. Vanzelfsprekend heeft Ramnewash het beroep om het vooronderzoek te leiden aanvaard: \u2018Hoe moeilijk het ook is en hoe zeer mijn naaste omgeving daarvan te lijden zou kunnen hebben. Toch voelde ik het als mijn plicht als rechter-commissaris. Eerder heb ik als officier een aantal coupzaken behandeld. Daar moet je mee weten te leven, moreel zowel als mentaal. Want deze job is bepaald niet gevrijwaard van risico\u2019s. Ik heb vaak genoeg rechtstreekse dreigementen, telefoontjes en dreigbrieven gekregen. Het is balanceren hoe je daarmee moet omgaan. Aan de ene kant ferm en dapper zijn, aan de andere kant de gevaren niet bagatelliseren. Ik heb twee jaar terug twee bodyguards gekregen. Daar ben ik helemaal geen voorstander van. Het kan ook worden opgevat als provocatie. Soms kan ik denken dat ze me heus wel te grazen kunnen nemen, als ze dat per se willen. Het is toch heel simpel om even een huurling te laten invliegen? Het gevaar komt niet zozeer uit de directe omgeving van Bouterse en de zijnen; het meest onvoorspelbaar zijn bepaalde subculturen. Daar zitten heel gevaarlijke fanatiekelingen tussen. En intussen draait de inlichtingendienst op volle toeren. Ook voor de pers gelden risico\u2019s. Morgen weten ze dat vandaag een Nederlandse journalist twee uur met Ramnewash heeft zitten praten.\u2019<\/p>\n

Welles-nietes<\/b>
Ramnewash verontschuldigt zich: Nederland aan de lijn. Een collega uit Den Haag stelt een flinke hoeveelheid vakliteratuur ter beschikking en die kunnen ze hier goed gebruiken. Hetzelfde geldt voor de vijftien miljoen euro die de Nederlandse overheid vorig jaar reserveerde uit de resterende verdragsmiddelen. Daarmee wordt de capaciteit van de sector rechtsbescherming en veiligheid vergroot. Ook de raio-opleiding voor elf nieuwe rechters wordt ermee gefinancierd. Die nieuwe rechters komen goed van pas, waarschijnlijk ook in het proces van de Decembermoorden. Bijna de helft van de rechters is namelijk al in actie gekomen en het is volgens Ramnewash niet wenselijk wanneer een rechter later in het proces opnieuw zitting neemt. \u2018Wie bezwaarschriften heeft behandeld of het vooronderzoek heeft gedaan, valt af. We willen zoveel mogelijk de schijn van partijdigheid vermijden. Daarom gaan we binnen afzienbare tijd de mensen van de raio tot plaatsvervangend rechter benoemen.\u2019<\/p>\n

Ramnewash vindt niet dat Suriname vanwege de onderbezetting van de rechterlijke macht een verzoek tot internationale rechtshulp had moeten indienen. Evenmin was het een optie om voor het proces naar het buitenland uit te wijken om zo de gevoeligheden binnen de gemeenschap te ontlopen: \u2018Het is een Surinaams proces met Surinaamse eigenaardigheden. Als soeverein land moet je dat toch niet uit handen geven? Laten we bij deze rechtszaak de tijd en ruimte nemen, dan geeft de uitkomst des te meer voldoening. Stel nu eens dat we rechtshulp hadden gevraagd van de Verenigde Statem, het proces op Barbados zouden houden en er volgt vrijspraak. Dat zou toch totaal onbevredigend zijn?\u2019<\/p>\n

Ramnewash verwacht zonder meer een langdurig proces. De verdediging zal alle openingen gebruiken die de wet te bieden heeft. Zo bestaat de mogelijkheid dat een contra-expertise wordt aangevraagd van het forensisch onderzoek van de lijken van de vijftien slachtoffers. In theorie is het mogelijk dat de rechter na aandringen van de verdediging twijfelt aan de juistheid van de gevolgde procedure. Het lijkt Ramnewash onwaarschijnlijk: hij heeft de opgravingen van de kisten bijgewoond, er zijn opnamen gemaakt en de slachtoffers zijn ge\u00efdentificeerd. Toch sluit hij niets uit: \u2018Vast staat dat deze mensen vermoord zijn. Ook is vastgesteld welke wapens zijn gebruikt. We weten alleen niet door wie. Bepaalde verdachten zijn in het fort gesignaleerd. Ook Bouterse. Daar heeft Fred Derby (de enige van de prominenten die 8 december heeft overleefd, DS) een halfjaar voor zijn dood onder ede een verklaring over afgelegd. Die verklaring heeft rechtsgeldigheid en bewijskracht. Het wordt alleen lastig zodra de verdediging die verklaring in twijfel trekt. Derby kan immers geen weerwoord meer komen geven.\u2019<\/p>\n

Dat geldt voor meer getuigen, zowel voor als tegen Bouterse en de andere verdachten. Daarom dreigt straks een welles-nietes-discussie te ontstaan. Bij een uitspraak van de rechter is het mogelijk dat de partijen gaan onderhandelen, zegt Ramnewash. \u2018Misschien leidt dat tot een politieke ommezwaai. Dealtjes sluiten is bij ons niet ongebruikelijk.\u2019<\/p>\n

Amnestie voor Bouterse<\/b>
Wat hij daar precies mee bedoelt, kan en mag Ramnewash niet zeggen. Maar wie de Surinaamse politiek een beetje volgt, weet genoeg. Behalve Bouterse en Santokhi staat ook parlementsvoorzitter Paul Somohardjo de laatste tijd in de schijnwerpers. In interviews pleitte Somohardjo herhaaldelijk voor amnestie van Bouterse en de andere verdachten van de Decembermoorden. Zijn uitlatingen wekten grote verbazing. Dit standpunt staat haaks op het beleid van de regering, die Somohardjo als leider van de Javaanse coalitiepartner Perthjajah Luhur, hoort te steunen. Hij werd dan ook onmiddellijk op de vingers getikt door president Ronald Venetiaan, maar het voorval kenmerkt de broze verhouding binnen de coalitie. Die bestaat uit de drie oudste partijen: de creoolse NPS van Venetiaan, de hindoestaanse VHP en de Javaanse Pertjajah Luhur en wordt aangevuld met twee binnenlandpartijen (met ex-Junglecommando-leider Ronnie Brunswijk) en de liberale DA \u201991.<\/p>\n

Bodyguards<\/b>
VHP-parlementslid Geeta Mangal wordt woedend zodra de politieke lading van het Decemberproces ter sprake komt. Soms heeft ze de indruk dat haar partij, met minister Santokhi voorop, als enige werk maakt van de berechting van Bouterse. De rest is bang of probeert er politieke munt uit te slaan. Mangal is voor niemand bang, ook niet voor Bouterse, wat hij ook allemaal probeert. Laatst kreeg ze hem aan de telefoon via een collega van de NDP: \u2018Hij probeert wel vaker persoonlijk contact te maken, om mensen direct te be\u00efnvloeden of voorstellen te doen, maar daar ben ik niet van gediend. Ik heb meteen opgehangen.\u2019<\/p>\n

Mangal kan het amnestiepleidooi van Somohardjo niet anders zien dan als openlijke flirt met de NDP. Wie Bouterse steunt, neemt een voorschot op latere regeringsdeelname. Want de NDP blijft maar groeien in de peilingen en heeft bij volgende verkiezingen maar \u00e9\u00e9n of twee partijen nodig voor een meerderheid. Is het dan vreemd dat Bouterse tijdens zijn speech bij zijn herverkiezing als partijleider de draak steekt met al zijn tegenstanders en Somohardjo een heel wijze man noemt? Mangal: \u2018Laatst zijn een paar topambtenaren van het ministerie van Ruimtelijke Ordening en Grond- en Bosbeheer aangehouden. Omdat ze voor spotprijzen grote stukken grond hebben verkocht aan mensen van de NDP. Aan het hoofd van dat ministerie staat een man van Somo\u2019s partij. Heel toevallig. Dat betekent dat ze al bezig zijn met een volgende regering. De NDP aan de macht en Somo\u00adhardjo president. Dat wil ie al jaren. Somo is tot zo\u2019n switch in staat, zo zeer is hij op macht belust. Er zijn genoeg voorbeelden van in onze parlementsgeschiedenis. En politici zijn, net als veel andere mensen, heel gevoelig voor materi\u00eble zaken als grond, huizen en auto\u2019s.\u2019<\/p>\n

Volgens Mangal kan de huidige coalitie voor de zekerheid maar beter anticiperen op een kabinetsbreuk. Als de partij van Somohardjo uit de coalitie stapt, zou de partij van oud-president Jules Wijdenbosch bijvoorbeeld een alternatief zijn. In ruil voor regeringssteun zou Wijdenbosch dan parlementsvoorzitter mogen worden. Daarmee zou hij na de president en vice-president de belangrijkste politieke functie bekleden. Mangal schudt haar hoofd. Eigenlijk moet ze zich niet te veel opwinden. Het zou niet de eerste keer zijn dat ze haar op het matje roepen. Ook binnen haar eigen partij vinden ze dat ze beter haar mond kan houden: \u2018Maar iemand moet zeggen welke spelletjes worden gespeeld. Dan verspeel ik mijn kansen op een mooie functie maar.\u2019<\/p>\n

Ze heeft haar hoop vooral gevestigd op haar minister van Justitie: \u2018Santokhi heeft Dino Bouterse achter de tralies gekregen. Nu zijn vader nog.\u2019<\/p>\n

Als Bouterse het einde van het proces haalt tenminste. Mangal zegt uit goed ingevoerde medische kringen te hebben vernomen dat hij onder specialistische behandeling staat. De hoofdverdachte zou aan keelkanker lijden, een verhaal dat ook in Nederland, onder meer via advocaat Gerard Spong, adviseur van het Surinaamse OM in het Decemberproces, de ronde doet.<\/p>\n

En Bouterse zelf? Tijdens het partijcongres in december deed hij de geruchten af als pure verzinsels die slechts de onmacht van zijn tegenstanders illustreren. Hij verkeert in \u2018blakende gezondheid\u2019 en ziet zijn toekomst vol vertrouwen tegemoet.<\/p>\n

En dat proces? Hij ziet het allemaal wel op zich afkomen. De toekomst van zijn land is veel belangrijker.<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

De moorden van 8 december 1982<\/h3>\n

Dit voorjaar, ruim vierentwintig jaar na dato, verschijnen de verdachten van de zogenoemde December\u00admoor\u00adden voor de Krijgsraad. In de nacht van 7 op 8 december 1982 zouden zij vijftien tegenstanders van het militaire bewind van Desi Bouterse hebben doodgeschoten in Fort Zeelandia. Of hebben laten doodschieten, want de grote vraag is straks wie precies de trekker hebben overgehaald. <\/p>\n

De slacht\u00adoffers: vier journalisten, vier advocaten (onder wie Kenneth Gon\u00e7al\u00adves, zie het interview met zijn vrouw Lilian Gon\u00e7alves op pagi\u00adna 38 en verder), twee hoogleraren, twee zaken\u00admensen (onder wie Andr\u00e9 Kam\u00adper\u00adveen, directeur van radio\u00adstation ABC), twee militairen en een vakbondsleider, zouden een coup tegen het regime-Bouterse voorberei\u00ad\u00adden. Ze zouden tijdens een vlucht\u00adpoging zijn neergeschoten, zo luidde de offici\u00eble verklaring van de militairen.<\/p>\n

Ook vakbondsman Fred Derby werd van zijn bed gelicht en in het fort opgesloten. Als enige van de zestien prominenten overleefde hij de decem\u00adbernacht. In 2000 overleed Derby op het voetbalveld aan een hartaanval. Kort voor zijn dood liet hij in een politieverklaring vastleggen dat hij in het fort tot twee keer toe door Bouterse werd gehoord, schoten heeft gehoord en de lijken van enkele slachtoffers heeft zien liggen.<\/p>\n

Eind 2002, vlak v\u00f3\u00f3r de verjaring van de moorden, gelastte het Surinaamse Hof van Justitie een gerechtelijk vooronderzoek. Dat gebeurde op aan\u00addringen van de na\u00adbestaanden, die worden bijgestaan door advocaat Freddy Kruisland. Het onderzoeksteam, onder leiding van rechter-commissaris Albert Ramnewash, had twee jaar nodig om in Suriname en Nederland ruim tweehonderd getuigen te horen. Een hoofdstuk apart vormde de opgraving van de vijftien doodskisten.<\/p>\n

Ramnewash stond ernaast: \u2018Ik kan bevestigen dat er geen stenen in die kisten zaten.\u2019 Experts van het Nederlands Forensisch Instituut identificeerden de slachtoffers. Duidelijk werd dat de vijftien onmogelijk op de vlucht kunnen zijn neergeschoten: bij sommige van hen zaten tien tot achttien kogelgaten in het borstbeen.<\/p>\n

Een paar dagen v\u00f3\u00f3r 8 december 2004 besloot het Surinaamse OM tot vervolging van Bouterse en twee\u00ebntwintig andere verdachten over te gaan. Kort daarop diende de verdediging, met Irwin Kanhai als raadsman van hoofdverdachte Bouterse en Imro Themen, bezwaarschriften in tegen de aanklacht. Het bezwaar werd niet ontvankelijk verklaard door de Krijgsraad, waarop de verdediging in hoger beroep ging. Het Hof buigt zich nu over de laatste van de drie\u00ebntwintig bezwaarschriften. Zes verdachten zijn vorige week nog van de lijst geschrapt; de cli\u00ebnten van raadsman Kanhai waren daar niet bij. De uitspraak over de resterende bezwaarschriften volgt eind deze maand. De overgebleven verdachten moeten, waarschijnlijk in april, voorkomen.<\/p>\n

Bouterse komt dan op vertrouwd terrein. Voor het proces wijkt justitie uit naar de oude marinebasis in Boxel, op zo\u2019n twintig kilometer van Paramaribo. In de militaire tijd heeft Bouterse het terrein persoonlijk aangekocht. Het buitenverblijf dat hij er liet bouwen, is inmiddels gesloopt en de locatie werd de afgelopen anderhalf jaar voor miljoenen Surinaamse dollars opgeknapt en beveiligd. Wie inzoomt op Google Earth krijgt een zwart beeldscherm te zien, uit veiligheidsoverwegingen. Maar in Suriname zijn de knalblauwe daken van het complex van kilometers afstand te zien.<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dit voorjaar begint in Suriname, ruim vierentwintig jaar na dato, het proces tegen de verdachten van de Decembermoorden. Maar wie gaat straks vonnis wijzen? Een lastige opgave in een gemeenschap waarin iedereen elkaar kent en alles met elkaar samenhangt \u2013 niet in de laatste plaats in de politiek: \u2018De Surinaamse samenleving zit niet op deze zaak te wachten.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,71,69,193,1807],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Diederik Samwel","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119315"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=119315"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119315\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Diederik Samwel","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=119315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=119315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=119315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}