Beschouwing \/ Kostelijk amusement van Marjolijn Februari<\/p>\n
De suikerpot dondert van de tafel, op de houten caf\u00e9vloer. Knap lastig en een heel werk voor al die korreltjes weer verdwenen zijn. Een kleine huiselijke ramp heet zoiets, die je in een of twee regels kunt afdoen. Zo niet Marjolijn Februari (1963), ethicus, jurist, columnist en romancier. In haar nieuwe roman De literaire kring trekt ze maar liefst zevenenveertig pagina\u2019s uit om die suikerpot te laten vallen en bijna te laten opvangen. Preciezer gezegd, want ik werp nu wel een heel raar beeld op, binnen die zevenenveertig pagina\u2019s blijft ze af en toe terugkomen op die suikerpot en aan het eind flikkert dat ding eindelijk op de grond. Onderwijl, tijdens het bevriezen van die sc\u00e8ne \u2013 jonge vrouw laat suikerpot vallen, bereidwillige heer probeert hem op te vangen \u2013 introduceert ze tal van personages, vertelt ze de voorgeschiedenis van deze of gene, gebeurt er kortom van alles, zij het niet zozeer op het actievlak.<\/p>\n
Uit die beginsc\u00e8ne is al af te lezen wat we van Februari in De literaire kring kunnen verwachten. Onder het mom van suspense, zelfs van een variant van Saskia Noorts bestseller De eetclub, leeft ze zich monter en ongehaast uit in het ene na het andere psychologische portret. Bij zo\u2019n notoire postmoderneling en spelbeluste schrijversnatuur als Februari is het bepalen van het genre van deze roman wat tricky. Maar het meest, los van haar pasticheerdrift, doet De literaire kring denken aan een comedy of manners. Zo\u2019n Angelsaksische zedenroman over de bevoorrechte klasse, met mild maar continu gevoel voor satire en de tong op de juiste plek in de wang. Tegelijkertijd is de oud-Griekse komedie ook niet heel ver weg.<\/p>\n
Mogelijk heeft de negenentwintigjarige Teresa Pellikaan, een van de hoofdpersonen in De literaire kring, weleens van Aristofanes gehoord. Misschien tijdens haar schoolopleiding of universitaire studie, wellicht in een gesprek met haar hooggeleerde vader en Griekse moeder. Maar in haar huidige bestaan is die kennis beslist geen voorwaarde. Eigenlijk had zij, al is ze afkomstig uit en verkeert ze nog steeds in de betere kringen, goed gepast in de nouveau riche-milieuschets uit De eetclub. Getrouwd met het twintig jaar oudere succesnummer John, luxueus residerend in het (vermoedelijk Gooise) dorp waar ze geboren is, een overzichtelijk bestaan. Of zoals Februari haar verdekt alwetende verteller over Teresa laat opmerken: \u2018Haar onnozele vrouwenbestaan.\u2019<\/p>\n
Veel gebeurt er in \u2018De literaire kring\u2019 niet in dat onnozele vrouwenbestaan. Er dreigt een amourette tussen Teresa, die de suikerpot liet vallen, en haar vroegere klasgenoot Victor, die de suikerpot wilde opvangen. In Saskia Noorts romanuniversum was die toenadering ook zeker geconsumeerd, maar bij Februari blijft de potenti\u00eble affairette een onbenutte mogelijkheid. Dat is consequent, want Februari lijkt lak te hebben aan vrijwel alles wat je redelijkerwijs zou verwachten binnen het gekozen vertelgenre.<\/p>\n
De woest aantrekkelijke Victor is terug in het dorp omdat hij meer wil weten over de jeugd van de internationaal gevierde bestsellerschrijfster Ruth Ackermann, met wie Teresa en hij ooit in de klas zaten. Beiden kunnen zich deze muurbloem nauwelijks herinneren, maar de suggestie is sterk dat er zich onzegbare dingen voltrokken hebben in Ruths dorpse jeugdbestaan, hetgeen de latere opname in een psychiatrische inrichting zou kunnen verklaren, waarover zij schreef in haar autobiografische roman De zomer van de linnen schoenen die haar \u2018onsterfelijke roem\u2019 bracht. Victor gaat dus op onderzoek en Teresa lijkt het een goed idee als de chique literaire kring, de leesclub die haar vader presideert, zich aan Ruths boek zou wagen. En daarna Ruth zou uitnodigen voor een lezing.<\/p>\n
Pas halverwege Februari\u2019s roman zetten de leden van de kring zich aan het boek, zodat we dan eindelijk te weten komen wat voor draak dat is. Weer later wordt Ruth uitgenodigd, en het boek besluit met het begin van Ruths optreden in de afgeladen dorpskerk. Groter lak aan de intrige, de fabel, het verhaaltje, kon Februari niet tentoonspreiden, en dat tergend uitsmeren werkt op de lachspieren. Ze neemt een loopje met \u2018het geheim\u2019 dat een dergelijk, negentiende-eeuws aandoend verhaal \u2013 sektarische gemeenschap verbergt een gruwelijke jeugdgebeurtenis voor een buitenstaander \u2013 ons in het vooruitzicht stelt.<\/p>\n
Zodanig dat je je na lezing kunt afvragen waarmee je precies verrijkt bent. Met een keur aan onweerstaanbare portretstudies van onderling verweven, weinig alledaagse karakters. Met inzicht in sociale en psychologische processen tussen hen. Het gaat Februari erom dat we die personages, menselijk, al te menselijk als ze zijn, leren kennen en daar neemt ze de ruimte voor.<\/p>\n
De literaire kring is zeker geen roman die een schrille aanklacht formuleert tegen deze of gene misstand. Wel roept het wat vragen op over de werking van de macht, de functie van een leeskring en de aanwending van de literatuur door mensen.<\/p>\n
Al in het begin van het verhaal wordt een sociaal netwerk benoemd, van ancien riche tot kosmopolitische decision maker, lui die via hun achtertuinen met elkaar in contact staan, voor wie hun lijst met de juiste telefoonnummers machtige pasmunt vormt, die het lot van de wereld bepalen. Allemaal wonen ze in dat dorp. Ze treffen elkaar op meer informele wijze in de literaire kring die het dorp rijk is. Literatuur is voor hen slechts een middel om zich sociaal te onderscheiden, te positioneren. Ons vraagt ons voor die kring. Schoonzoon John, net als lid voorgedragen door Teresa\u2019s vader Randolf: \u2018Heb je niet een andere kring waar ik lid van kan worden om me hier in het dorp in te vechten? Is er geen eetclub of zo?\u2019 Randolf Pellikaan: \u2018Vroeg of laat wordt ieder mens met verantwoordelijkheidsgevoel lid van een literaire kring.\u2019<\/p>\n
Aan het eind van het verhaal in Februari\u2019s roman is dat high and mighty-netwerk, ook al is er wat hypocrisie vastgesteld, nog even machtig als in het begin. Nooit verandert er wat, de tijden volgen elkaar op in eindeloze herhaling, lijkt de suggestie. Cyclisch tijdbegrip, oud-Grieks, de goden spelen, de mensen schikken zich in hun lot. De secretaris van de literaire kring tegen Randolf: \u2018Jij hebt geen principes. (\u2026) Jij hebt een netwerk.\u2019<\/p>\n
Binnen het gewoel van de personages is er niemand die de literatuur als doel op zich beschouwt. Allerhande kleine, menselijke motieven komen in het spel en de eindconclusie is niet florissant ten opzichte van de literatuur: heerlijke uitvinding, maar parels voor de zwijnen. Ronduit superieur is de sc\u00e8ne waarin Februari Teresa, haar moeder Iris en de nieuwe werkster over literatuur laat praten.<\/p>\n
Teresa: \u2018Mahfouz, daar heb ik ook wel eens wat van gelezen. Wat vindt u ervan?\u2019<\/p>\n
De werkster: \u2018Leuk. Heel herkenbaar. Die man denkt net zoals ik.\u2019<\/p>\n
\u2018Dat kan niet,\u2019 zei Iris. \u2018Hij heeft de Nobel\u00adprijs gekregen.\u2019<\/p>\n
Toch, op een hoger niveau, demonstreert Februari het gelijk van de opvatting over literatuur van de ijdele Randolf: \u2018Er is maar \u00e9\u00e9n manier om het leven van mensen te begrijpen, de toevalligheid ervan, de tijdelijkheid en onnadrukkelijkheid, en dat is door het vertellen van losse verhalen buiten de geschiedenis om. Literatuur (\u2026) is onmisbaar voor je begrip van particulariteiten, de afzonderlijke gebeurtenissen waaruit het leven bestaat zodra je afstand neemt van de structuren die de filosofie eraan oplegt.\u2019<\/p>\n
In \u2018De literaire kring\u2019 toont Fe\u00adbruari via haar particuliere, losse portretten de meerstemmigheid van het raadsel mens, dat juist een raadsel is door die polyfonie. Zo zijn we weer thuis bij de schrijfster die zeventien jaar geleden onder het halve pseudoniem M. Februari debuteerde met de cryptische, esoterische roman De zonen van het uitzicht, die promoveerde op Een pruik van paardenhaar & Over het lezen van een boek, dissertatie en literair verhaal in \u00e9\u00e9n, en die zich nu prontweg Marjolijn Februari noemt. Wat telt, is dat ze met De literaire kring haar beste roman heeft geschreven. Kostelijk amusement. Dat zit hem vooral in de van ironie doordesemde toon, die vaak onverhoeds subtiel is.<\/p>\n
Zo staat ergens dat de journaliste Kiki Jansen, die Ruth volgt om een reportage over haar te schrijven, zo \u2018trefzeker\u2019 formuleert. Lezen we daarna deze uitspraak: \u2018Een komedie lijkt een eenvoudig genre, maar er zitten aan het schrijven van zo\u2019n lichte roman haken en ogen die je als schrijver altijd goed in je achterhoofd moet houden.\u2019<\/p>\n
Even subtiel is de karakterisering van Teresa, die in het caf\u00e9 denkt aan een paar dichtregels van Yeats: \u2018My fiftieth year had come and gone, I sat, a solitary man, in a crowded London shop, an open book and empty cup, on the marble table-top.\u2019 Ze denkt: \u2018Erg toepasselijk was het gedicht niet, want Teresa was pas negenentwintig, en ze had geen boek open op tafel liggen, maar de stemming klopte.\u2019 Daarmee typeert Februari Teresa direct als letterlijklezer, die geheel voorbijgaat aan de metaforiek in de regels en dus aan enigerlei betekenis.<\/p>\n
Mij overkomt het zelden dat ik vrijwel bij iedere pagina daas zit te grinniken, mijn omgeving teister door te bl\u00edjven voorlezen, mijn binnenpretjes te willen uitleggen. Maar de brille van deze roman schuilt niet alleen in de perfect gedoseerde hilariteit en de onweerstaanbare sc\u00e8nes. Februari roept een intrigerende wereld op, die ze direct met een parodie confronteert. Zoiets heet: de totaalgreep van een volleerd romancier. Al met al: De literaire kring is een feest om te lezen.<\/p>\n
Marjolijn Februari, \u2018De literaire kring\u2019, Prometheus, 255 pagina\u2019s, \u20ac 17,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Onder het mom van suspense leeft Marjolijn Februari zich in De literaire kring monter en ongehaast uit in het ene na het andere psychologische portret. De totaalgreep van een volleerd romancier.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119221"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=119221"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119221\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=119221"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=119221"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=119221"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}