Reportage \/ Maagdelijkheidstesten in Kwazulu-Natal<\/p>\n
Sizakele Ntshangase is een paar maanden geleden volwassen geworden. Ze is nog maagd. Ook haar zusje Nonkululeko is nog maagd. Samen zijn ze daarom misschien wel achtentwintig koeien waard. Hadden ze al gemeenschap gehad \u2013 uit vrije wil of bij een verkrachting \u2013 dan zou de door de ouders van de bruidegom te betalen bruidsschat, de lobola, flink wat minder runderen bedragen. Dan zouden ze tijdens de feestelijke maagdentest van komende zaterdag naar de hoek van het huis of de zeildoeken tent worden verwezen. Dan hadden ze misschien al aids gehad.<\/p>\n
Sizakele en Nonkululeko zitten al bijna een week zo goed als naakt met vier andere Zulu-meisjes in een kamer die veel weg heeft van een stal. Op de vloer ligt stro. Tegen de ene muur staat een stapelbed, tegen de andere liggen vuile matrassen geschoven. De temperatuur is boven de vijfendertig graden. De stank is bijna ondraaglijk, de meisjes mogen alleen naar buiten om naar de wc te gaan. Zwetend zitten ze kralen te rijgen en lintjes door elkaars haar te vlechten. Nonkululeko is kaalgeschoren; haar haar zal, vermengd met kruiden, in de aanloop naar het testritueel worden verbrand om de geesten van de voorvaderen gunstig te stemmen, kort v\u00f3\u00f3r een geit en een koe om dezelfde reden zullen worden geslacht.<\/p>\n
De tester heet Jabu. Zij heeft ons vanuit Durban naar de township Umlazi section K gegidst om met de zes meisjes en buurtbewoners kennis te maken. Het is een gunst dat wij, blanke vrouwen, bij de voorbereidingen en het testritueel zelf aanwezig mogen zijn. Wat we niet weten, is dat Umlazi een van de beruchtste townships van KwaZulu-Natal is wat drank- en drugsmisbruik, verkrachting en geweld betreft; hier vonden de hevigste gevechten plaats tussen de aanhangers van het ANC en leden van de Inkatha-beweging van Zulu-chief Buthelezi. We rijden op Umlazi af alsof we naar een ongerept gehucht in het binnenland gaan. Op dit kruispunt, zegt Jabu, moet je in volle vaart door rood rijden, met de portieren op slot, en vanaf hier moet je in het donker nooit stoppen, ook niet als je denkt dat er midden op de weg iemand ligt dood te gaan; dat is een val.<\/p>\n
Jabu is een machtige vrouw. Zij kan zien wie maagd is en wie niet, daar heeft ze amper een minuut voor nodig. E\u00e9n blik tussen de gespreide benen van een op de grond liggend meisje is genoeg: het zijn de kleur van de schaamlippen, de nauwte en de vochtigheidsgraad van de vagina en de aan- of afwezigheid van een witte prop ergens achterin die haar zeggen dat een vrouw al dan niet door een man is aangeraakt.<\/p>\n
Die onderzoekende blik werpt Jabu al jaren. Samen met haar collega\u2019s scheidt ze de bokken van de schapen. In naam van het herstel van de Zulu-tradities en de laatste jaren ook in naam van de strijd tegen seksueel geweld en verspreiding van aids, probeert ze meisjes en jonge vrouwen zo lang mogelijk uit de handen van mannen te houden. Dat houdt ze gezond. Dat maakt ze meer waard. Als beloning krijgen de maagden een certificaat. Ook mijn eigen dochters test ik, zegt ze, en met die trotse uitspraak waart opeens de geest van Sigmund Freud door Zulu-township Umlazi section K \u2013 moeder ontzegt dochter seks. Hij is ook snel weer weg: Jabu beroept zich op een heel andere, een Zuid-Afrikaanse irrationaliteit, en ook op een heel andere werkelijkheid.<\/p>\n
Seropositief<\/p>\n
De provincie KwaZulu-Natal heeft het grootste aantal aidspati\u00ebnten van Zuid-Afrika: meer dan veertig procent van de bevolking is seropositief. De Zulu-mannen houden er meestal verschillende vrouwen op na en al die vrouwen krijgen kinderen. Een besmette man trekt een breed spoor van verschrikking door zijn omgeving, en ook de zieke vrouwen geven het virus langs verschillende wegen door. De ramp heeft pandemische vormen aangenomen. Maar een even grote pandemie is het seksuele geweld met als meest desastreuze uiting de verkrachting van kinderen \u2013 meestal meisjes \u2013 door vader, broers, een langskomende buurman of dronken oom. Beide rampen grijpen als tandraderen in elkaar.<\/p>\n
Suzanne Leclerc-Madlala is hoofddocente antropologie aan de universiteit van Natal. Ze is Amerikaanse, gehuwd met een Zulu. De belangrijkste publicaties over de maatschappelijke en culturele aspecten van hiv\/aids in Afrika zijn van haar hand. Bij haar onderzoek heeft ze veel te maken met traditionele healers en virginity testers. In Protecting girlhood? Virginity revivals in the era of AIDS (2003) schrijft ze: \u2018In grote delen van Afrika vertegenwoordigen maagden een grote symbolische en culturele waarde: gezondheid, kracht, rijkdom, toekomst, niet alleen voor het individu maar voor de tribus, de gemeenschap. Ook in KwaZulu was het een traditie om meisjes tot het huwelijk maagd te laten blijven en daarop toe te zien door middel van een keuring: zijn haar borsten en buik nog stevig, is haar oogopslag nog niet vrijpostig, schudt ze met haar onderlichaam als ze loopt? Ze werd daarbij niet aangeraakt, alleen geobserveerd, ook door opgroeiende jongens die een vrouw zochten. De keuring vond vanouds plaats in de beslotenheid van de kraal. Deze en andere intieme rituelen moet je zien binnen de context van het culturele holisme dat de Afrikaanse samenleving en haar filosofie vormde v\u00f3\u00f3r de overheersing door het westerse koloniale kapitalisme. Maar in de context van het moderne leven is het keuren van vrouwen en het testen op maagdelijkheid ongerijmd, zelfs onverenigbaar met de nieuwe democratische waarden. Het valt binnen de moderne strafrechtelijke definitie van handtastelijkheid en mogelijk seksueel misbruik.\u2019<\/p>\n
Een week stilzitten<\/p>\n
Sizakele ziet er vandaag, de zesde dag van de quarantaine, \u00e9\u00e9n dag voor de testceremonie en de viering van haar eenentwintigste verjaardag, uitgeput uit. Ze heeft met Nonkululeko en hun vier \u2018assistentes\u2019 de hele nacht in het bedompte vertrek gedanst om te oefenen voor het ritueel van morgen en in vorm te komen na een week van stilzitten op de matrassen. De kaalgeschoren Nonkululeko heeft een roze deken omgeslagen. Haar schedel en gezicht zijn met leem besmeerd waardoor haar ogen nog meer glanzen. Zij is de mooiste, daar lijkt ze zich van bewust.<\/p>\n
De sfeer is gelaten, onverschillig bijna, terwijl de roodgele zeildoekentent, waarin het testen zal plaatsvinden, achter het huisje al overeind staat en jongens van de populaire christelijke sekte The Zionists zich opmaken om in het belendende vertrek een kringdans uit te voeren teneinde de boze geesten te verdrijven.<\/p>\n
In het piepkleine keukentje pletten vrouwen die allang geen maagd meer zijn met een breed mes kippenvlees. Sisakeles grootmoeder staat met een baby op haar rug in de pan met sorghum \u2013 gerst- en ma\u00efsbier \u2013 te roeren, terwijl een vijftienjarig kleinkind met een grote baby aan de borst op een stoel voor zich uit zit te staren; zij moet morgenochtend met haar tantes en oma tijdens de virginity testing aan de zijlijn staan. Via een tolk probeer ik met haar te praten. Ik vraag haar naar de vader van haar baby. \u2018Far away,\u2019 krijg ik te horen, \u2018a mistake.\u2019<\/p>\n
Het eerste offerdier wordt door de vader van Sizakele en Nonkululeko het huis in gesleept. Vader moet straatarm zijn, anders zou hij hier niet wonen. Toch gaat hij nu een geit offeren, en bij zonsopgang een koe, want zijn dochter is volwassen geworden en samen met haar zullen nog vijftig meisjes uit de township hier, op zijn terrein, op hun maagdelijkheid worden getest. Hij is de host, de betalende gastheer. Wie weet slaagt hij erin zijn onaangeroerde dochters uit te huwelijken zodat hij achtentwintig koeien terug kan vangen, of misschien wel zestigduizend rand (6.435 euro).<\/p>\n
Oma wordt uit de keuken het maagdenkamertje in geroepen omdat zij de oudste in huis is. Ze knielt bij Nonkululeko\u2019s brandende haar dat met kruiden is vermengd en prevelt een gebed. Ook de vader knielt en doet zijn best de geesten van de voorouders op te roepen. De geit kijkt paniekerig in het rond. Sizakele en Nonkululeko krijgen levenslessen, de andere vier blijven onverschillig tegen de muur zitten. Ze praten zelfs door het gebed heen en kijken naar elkaar, niet naar de hogere gedachten die in de vorm van rook door het getraliede raam de buitenlucht van township Umlazi in gaan.<\/p>\n
Het is geen stijlvolle ceremonie. Van concentratie is geen sprake. Een rommelig gedoe is het, maar dat kan ook niet anders: het vertrek is veel te klein voor zoveel mensen en een geit, de hitte en stank zijn ondraaglijk en de eerste dronkeman hangt al over de leuning van een plastic stoel bij de ingang. Het vijftienjarige meisje met de baby aan de borst is op de bank gaan liggen onder een foto van een oude man in tijgervellen en recht tegenover de praalkast met foto\u2019s van Nelson Mandela, president Thabu Mbeki en drie ingelijste maagdendiploma\u2019s. Na een tijdje vallen, ondanks het kabaal om haar heen en het kermen van haar baby, haar ogen dicht.<\/p>\n
Idealiseren van het verleden<\/p>\n
Een van de gevolgen van radicale maatschappelijke veranderingen is het idealiseren van het verleden met zijn tradities en duidelijke morele waarden. Tegenover de chaos van het onbekende wordt de orde van het bekende geplaatst. Al te bruuske verschuivingen verhevigen het verlangen naar vroeger, naar de roots, naar tijden waarin de culturele identiteit nog niet op het spel stond en de rollen en machtsverhoudingen vast lagen. Volgens Suzanne Leclerc-Madlala is de ingrijpende politieke en maatschappelijke verschuiving van 1994 \u2013 toen het ANC aan de macht kwam en Zuid-Afrika een moderne democratie werd \u2013 samengevallen met het oprukken van de aidsepidemie. Dat is wat zij aanvoert ter verdediging van het opleven van de virginity testing, niet alleen in de Zulu-gemeenschap van Zuid-Afrika, maar ook in verschillende landen eromheen.<\/p>\n
Gezien de tot voor kort offici\u00eble advie\u00adzen van de vrouwelijke minister van Volksgezond\u00adheid, Manto Tshabalala-Msimang, om ter voorkoming en zelfs genezing van aids rode bieten, knoflook en magische kruidenmengsels in olijfolie te eten, is de oproep aan meisjes om van seks af te zien en zich regelmatig collectief te laten testen door vrouwen als Jabu zo gek niet. En als op deze manier kinderverkrachting wordt ontdekt en doorgegeven aan maatschappelijk werkers, is dat meegenomen. Maar daarbij houdt Leclercs verdediging \u2013 het is meer een verklaring \u2013 op. Want waar zijn, vraagt ze zich af, het recht op privacy, waardigheid en lichamelijke integriteit?<\/p>\n
De meest elementaire mensenrechten zijn in het geding. Het is mensonterend meisjes van jongs af te leren op verzoek of bevel met gespreide benen te gaan liggen om zich te laten bekijken. En \u2018afgekeurde\u2019 meisjes van de \u2018goedgekeurde\u2019 meisjes scheiden, is discriminerend, voor henzelf en de familie. Maar ook de \u2018goedgekeurden\u2019 hebben het niet gemakkelijk, al voelen ze zich onderling verbonden en hebben ze een certificaat. Volgens het heersende bijgeloof kan een man met aids zichzelf genezen door seks te hebben met een maagd, hoe vaker hoe beter. Er wordt dus op maagdelijke meisjes gejaagd. En baldadige mannen willen maagden graag een lesje leren. Of ze zetten hen aan tot anale seks, wat het besmettingsgevaar nog groter maakt.<\/p>\n
Bij Bora Bora linksaf<\/p>\n
Jabu legt uit hoe we in het donker vanuit Durban de weg naar de tent in Umlazi section K kunnen vinden, want zij en onze gids hebben die nacht hun handen vol aan het ritueel. De herkenningspunten zijn de stoplichten waar we in volle vaart door rood moeten rijden, daarna bij een geel gebouwtje rechtsaf, bij de muur waar in grote zwarte letters BORA BORA op geschilderd staat linksaf, voorbij het karkas van een groene auto weer linksaf, dan het pad Isandwana op, maar er zijn meerdere paden Isandwana dus goed kijken, dan naar beneden, naar rechts, links, heuvel op, heuvel af, tot aan het huisje waarvan het dak lager is dan het niveau van het pad. We moeten lachen om het bovengrondse BORA BORA. We denken aan het andere, het ondergrondse, dat van Bin Laden. We denken: als we hier verdwalen, vindt geen mens ons terug.<\/p>\n
Grootmoeders zijn de meest fervente verdedigsters van de virginity testing omdat zij op latere leeftijd de last van de zorg voor hun kleinkinderen op hun schouders krijgen. De gemiddelde levensverwachting van de Zuid-Afrikanen is door de epidemie teruggelopen naar eenenvijftig jaar, zonder aids zou dat vierenzestig zijn (volgens The Sunday Independant). Meer dan vier miljoen mensen zijn seropositief. Ieder jaar sterven driehonderdduizend volwassenen aan aids, daardoor worden per dag vijfhonderd kinderen wees. De meeste wezen wonen op het platteland van KwaZulu-Natal en in de townships van de grote steden. Hun ouders kenden de weg niet naar aidsremmende medicijnen of hadden er het geld of de discipline niet voor; ze luisterden naar de raad van hun voorouders bij monde van een healer, of naar die van de minister van Volksgezondheid, of ze volgden hun instinct meer dan hun verstand.<\/p>\n
Z\u00f3 verloopt deze zaterdag het ritueel in section K van township Umlazi: Sizakele, Nonkululeko, hun vier helpsters en ongeveer vijftig andere meisjes en jonge vrouwen in de leeftijd van zeven tot zevenentwintig jaar lopen in het donker naakt of schaars gekleed het steile pad af naar het riviertje dat door het dal achter het huis met de tent stroomt. De toegezegde politiebewaking is uitgebleven en het is niet duidelijk of de jongens die over de brugleuning hangen beschermers of voyeurs zijn. De meisjes wassen zich. Daarna klauteren ze weer naar boven, zetten het op een lopen en dansen, springen over het vuurtje dat midden op het smalle weggetje ter rituele loutering is aangestoken, hullen zich dan in dekens en vallen in slaap waar het uitkomt: in de berm, tegen de wielen van de auto, onder een acacia. Bij zonsopgang wordt de kostbare koe in de hals gestoken. Hij wankelt, stort neer en bloedt langzaam dood.<\/p>\n
Aan het eind van de ochtend wordt de tent het epicentrum van het testritueel. Een voor een gaan de meisjes aan Jabu\u2019s voeten op hun rug op de grond liggen. Jabu doet plastic handschoenen aan en duwt de schaamlippen uit elkaar om naar de kleur en vochtigheidsgraad van de vagina en de toestand van het maagdenvlies te kijken. Ze kent de misleidende trucs als geen ander, haar blik is even scherp als haar oordeel. De mannen hebben buiten inmiddels de koe versneden en geroosterd. H\u00fan maagdelijkheid is nooit in het geding geweest. Met gulle hand wordt de sorghum in koppen gelepeld. Dan kan het dansen en zingen beginnen. De certificaten worden uitgereikt, ook aan een zevenjarig meisje, hoewel in de nieuwe grondwet staat dat de testgrens bij zestien ligt; ook aan Jabu\u2019s zevenentwintigjarige dochter die door haar moeder van seks wordt weggehouden omwille van eer, gezondheid en geld. Een schrijnender confrontatie tussen traditie en moderniteit is bijna niet denkbaar.<\/p>\n
Voor het maken van deze reportage werd een bijdrage ontvangen van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fondsbjp.nl)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In KwaZulu Natal, township Umlazi section K, worden jonge meisjes tijdens een langdurig ritueel op hun maagdelijkheid getest. Krijgen ze een certificaat, dan leveren ze meer op bij een huwelijk. Een oud gebruik dat nuttig is om aids te voorkomen, of een mensonterende en discriminerende praktijk?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"fleur bourgonje","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119213"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=119213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119213\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"fleur bourgonje","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=119213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=119213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=119213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}