Beschouwing \/ Dave Eggers\u2019 nieuwste is werkelijk hartverscheurend<\/p>\n
Zeven jaar geleden verbaasde de Amerikaanse auteur Da\u00adve Eggers (1970) met de roman A Heartbreaking Work of Stag\u00ad\u00adgering Genius (afgekort A.H.W.O.S.G.) die zo ongeveer de hele wereld veroverde. Deze roman, of eigenlijk deze memoires met fictionele elementen, kenmerkte zich door de ongekende ambitie tegelijkertijd hoogliterair te zijn en toch het allergrootste publiek te zoeken. Niet alleen werd in de roman de werking van de marketing gethematiseerd, het boek werkte ook zelf alsof het een marketinginstrument, zelfs een \u2018ideale marketingmix\u2019 was. De roman ontpopte zich vanaf de eerste bladzijde als een affront aan de literaire kritiek. De bijgeleverde leeswijzer waarmee de roman pagina\u2019s lang opende met observaties en analyses die critici maken bij het lezen van een dergelijke roman, liet treffend zien hoe pover die gemeenlijk zijn in het licht van de duizelingwekkend complexe en rijke vertelling die dan volgde. Kritiek en publiek werden dus uitgedaagd voorbij hun dagelijkse bastions te stappen en zich over te geven aan een boek dat vervolgens welbewust ontroerend was, uitdagend naar zichzelf verwees, vloeiend las ofschoon het allerlei vernieuwende stilistische vormen bevatte. De roman was een schreeuw om aandacht, maar uiterst welluidend getoonzet. Ook als men zich om ideologische redenen of uit literaire nuffigheid niet in deze hypermoderne, gestileerde literaire wereld zou willen verplaatsen, de jongensachtige en toch uiterst beheerste gooi naar het hoogste, deed menigeen \u2013 ook mij destijds \u2013 versteld staan.<\/p>\n
In een op internet te vinden vraaggesprek laat Eggers iets zien van zijn overmoed die op hetzelfde moment een strategie is \u2013 hybris die w\u00e9rkt, met andere woorden. Hij besluit dit interview met deze tirade: \u2018I say yes (\u2026), and if that makes us enemy, then good, good, good. We are evil people because we want to live and do things. (\u2026) But I say yes because I am curious. I want to see things. (\u2026) I say yes when Hollywood says they\u2019ll give me enough money to publish a hundred different books, or send twenty kids through college. Saying no is so fucking boring. And if anyone wants to hurt me for that, or dismiss me for that, for saying yes, I say Oh do it, do it you motherfuckers, finally, finally, finally.\u2019<\/p>\n
Deze passage biedt een aantal sleutels tot het mediagenieke, provocerende en toch authentiek genereuze universum van Eggers, de man van paradoxen. Hij is intussen inderdaad een grootverdiener, eigenaar van een onafhankelijke uitgeverij die ook zijn jongste roman What is the What publiceerde. Hij maakt bladen, kinderboeken, een literair tijdschrift, essays over hogere en lagere onderwerpen. Hij maakt er geen geheim van dat hij het grootste deel van zijn inkomen weggeeft aan goede doelen en doet actief aan fundraising. De man die zijn eerste roman schreef over zijn leven als wees en de moeilijkheden om zijn jongste broer groot te brengen, roept niet zomaar dat hij twintig jongens een opleiding wil geven. Hij doet het ook, onder meer in een keten van non-profit schrijversscholen, 826 genaamd, in een groot aantal steden van de VS. Zelf geeft hij les aan een dergelijke school in San Francisco.<\/p>\n
De simpele, maar uiteindelijk niet zo vanzelfsprekende filosofie van \u2018ja zeggen tegen het leven en de dingen\u2019 heeft Eggers in optima forma verbeeld in zijn jongste roman What is the what, nu verschenen in een Nederlandse vertaling. New York Magazine noemde de roman \u2018truly heartbreaking\u2019. Zelden was een clich\u00e9, dat Eggers en zijn uitgevers vervolgens breed uitventen, beter op zijn plaats. Was A.H.W.O.S.G. een roman met fictionele elementen, What is the What is een deels fictionele autobiografie, echter niet van Eggers zelf, maar van een Soedanese vluchteling, Valentino Achak Deng. Eggers deinst niet terug voor nieuwe vormen en proc\u00e9d\u00e9s en evenmin voor nieuwe werkelijkheden die hij ook hier voortvarend penetreert. Zijn nieuwsgierigheid blijkt geen pose, strekt zich in dit boek uit naar een van de meest verwaarloosde en juist minst mediagenieke drama\u2019s van de moderne tijd: de jarenlange burgerstrijd en ellende in Soedan.<\/p>\n
Eggers heeft dit verhaal opgetekend uit de mond van een jongen wiens grootste kwaliteit een niet te stelpen honger naar het leven is, wellicht het best denkbare overlevingsmechanisme. Zwarter dan deze bladzijden vindt men zelden. En toch, en dat is de wonderbaarlijke kracht van dit relaas, straalt er een helder, een zuiver licht vanaf. Die honger naar het leven kenmerkt zich vooral door het vermogen ook in de moeilijkste omstandigheden schoonheid waar te nemen.<\/p>\n
Als dit boek truly heartbreaking is, dan niet vanwege de gruwelen en verschrikkingen die het bijna na\u00efef, beeldend en toch onopgesmukt weergeeft, wel vanwege het idealistische perspectief dat eigenlijk even na\u00efef is, maar daarom bijzonder overtuigend. Afgezien van de schaarse momenten dat Achak bijna besluit niet meer te willen leven, is hij steeds opnieuw in staat door een verfijnde waarneming of door herinneringen en dromen schoonheid en warmte in zijn leven te installeren. Als bron van licht wordt hij ook zelf steeds waargenomen, vooral door vrouwen die zich over hem ontfermen alsof ze zijn moeder zijn. De warmte die Eggers in zijn schriftuur weet op te roepen, speciaal in de verbeelding van vrouwenfiguren, moeders, heeft iets grandioos, iets voorbeeldigs. De koestering die van moederlichamen uitgaat, die kracht geeft en vergetelheid brengt, zelfs in de meest afgrijselijke oorlogssituaties, zag ik nooit zo goed gezien.<\/p>\n
Achak en Eggers noemen deze roman een gevecht dat de geest scherpt. De christelijk opgevoede Achak houdt zich jarenlang staande met het idee dat het licht na het lijden zal komen, en dat God hem alle beproevingen heeft gegeven om daar sterk uit te verrijzen. Intussen is hij eerder een alchemist, een lichtmaker die geluk peurt uit de wetenschap dat een meisje vier jurken heeft die hij alle telkens herkent, die blij wordt bij de aanblik van een fiets.<\/p>\n
Eenmaal ontkomen aan de verschrikkingen in Soedan en gevestigd in de VS, wil hij licht werpen op dat verhaal dat zich parallel aan het onze voltrekt, het verhaal van Soedan vertellen ook aan mensen die weglopen, om te zorgen dat het bestaat. \u2018Hoe,\u2019 zegt hij de lezer aan het einde van zijn boek \u2018zou ik kunnen doen alsof jij niet bestaat? Dat is haast even onmogelijk als het voor jou zou zijn om te doen alsof ik niet besta.\u2019<\/p>\n
Die zinnen hebben een superieure, bezwerende kracht, typisch voor de engagerende schrijfstijl van Eggers, die de lezer medeplichtig wil maken, intussen echter ook waar en waarachtig. Waarom worden deze zwarte bladzijden liever verdonkeremaand dan gelezen? Vanwaar de onverschilligheid voor het lot van zoveel mensen? \u2018Omdat u noch koud, noch heet bent, maar lauw, heb ik u uitgespuugd,\u2019 sprak een paar jaar geleden met een bijbelwoord de in ballingschap levende Soedanese bisschop Gassi.<\/p>\n
Eggers en Achak hebben dit boek uitgespuugd, het glanst in het licht en doet leven. Zonder te verzanden in aanklachten en beschimpingen toont het het westerse opportunisme en de algemene onverschilligheid. Olie bleek jarenlang aanzienlijk waardevoller dan het leven van mensen. Met verbazing nemen de Soedanezen op een dag waar dat de dood van Prinses Diana een gebeurtenis is die de hele wereld beweegt, terwijl zij om hen heen dagelijks honderden zien sterven zonder naam, zonder dat hun dood enige betekenis heeft.<\/p>\n
Technisch bijzonder vaardig weet Eggers het verhaal van de gruwelijke burgeroorlog in Soedan te verbinden met het nieuwe leven van Achak in de VS. Daar wordt hij opnieuw het slachtoffer van geweld. Die nieuwe confrontatie met het ongerijmde brengt hem ertoe zijn verhaal te vertellen. In de notitie en romantisering daarvan concentreert Eggers zich op de persoonlijke geschiedenis van mensen die hij een naam en een gezicht probeert te geven. En passant releveert hij ook de historische feiten, ongeveer beginnend bij de instelling van de sharia in 1983, de islamisering van Soedan die tot de oorlog tussen het islamitische noorden en het christelijke, animistische zuiden zal leiden. We volgen de jarenlange vlucht van Achak, van de christelijke Din\u00adka-<\/p>\n
stam, met duizenden lotgenoten van Soe\u00addan naar Ethiopi\u00eb, terug via Soedan naar Kenia, zijn verblijf in kampen, de hongertochten. Het Keniase kamp heet Kukuma, wat \u2018nergens\u2019 betekent, waarmee de plek optimaal weergegeven is. Ongewisser en troostelozer als dit leven is er geen voor te stellen; toch behoudt het in Eggers\u2019 beschrijving voort\u00addurend spanning, reli\u00ebf en betekenis. Er zijn zelfs onverklaarbare momenten van humor.<\/p>\n
Als God in het scheppingsverhaal van de Dinka aan de mensen vruchtbare grond en koeien heeft gegeven, stelt hij ze op de proef: \u2018Jullie mogen kiezen: ofwel je mag dit vee hebben, bij wijze van geschenk van mij, of je mag de Wat hebben.\u2019 Wat de Wat is kan God niet zeggen, en toch moeten de mensen kiezen. Ze kiezen voor de zekerheid, voor het vee.<\/p>\n
Achak probeert zich soms een voorstelling te maken van de Wat. Afhankelijk van de omstandigheden waarin hij verkeert, denkt hij dat het een AK-47, een vliegtuig of een boek kan zijn. Wat de Wat is, wordt niet ontraadseld, en eigenlijk zou je er ook geen poging toe moeten doen. Maar als dit verhaal \u00e9\u00e9n ding leert, dan is het dat het bezit van het leven kostbaar is, maar dat de grootste rijkdom schuilt in het zien, in de openheid die leidt tot het doorgronden van de dingen.<\/p>\n
Dave Eggers: \u2018Wat is de Wat. De autobiografie van Valentino Achak Deng\u2019. Vertaald uit het Engels door Wim Scherpenisse en Gerda Baardman. Uitgeverij Rothschildt & Bach, 463 pagina\u2019s, \u20ac 22,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De filosofie van \u2018ja zeggen tegen het leven en de dingen\u2019 heeft Eggers in optima forma verbeeld in zijn jongste boek Wat is de Wat, over een Soedanese vluchteling met het vermogen ook in de moeilijkste omstandigheden schoonheid waar te nemen.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[2679],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119185"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=119185"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119185\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=119185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=119185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=119185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}