{"id":119011,"date":"2007-03-03T15:36:00","date_gmt":"2007-03-03T13:36:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/zij-op-missie-wij-op-missie\/"},"modified":"2007-03-03T15:36:00","modified_gmt":"2007-03-03T13:36:00","slug":"zij-op-missie-wij-op-missie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/zij-op-missie-wij-op-missie\/","title":{"rendered":"\u2018Zij op missie, wij op missie\u2019"},"content":{"rendered":"
\n

Ruim een jaar geleden besloot Nederland tot deelname aan de gevaarlijkste militaire missie sinds de Korea-oorlog: de uitzending naar Uruzgan. Vrij Nederland volgde drie Uruzgan-gangers van het eerste uur en hun families. \u2018Als we daar niks doen, zitten de terroristen straks in onze voortuin.\u2019<\/b><\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

Juli 2006. Evan Wensink (21) rommelt in zijn plunje. Het is vrijdagmiddagmiddag en hij staat in de smalle gang van zijn ouderlijk huis in het Gelderse Aalten. Zijn uitrusting: een helm en een obstvest, waarin patroonhouders en rantsoen bewaard worden. In de hoek een camelbag, een forse drinkzak met waterslang. Over vier dagen vertrekt Evan, soldaat bij de pantserinfanterie, voor minstens vier maanden naar Afghanistan. Hij maakt allerminst een gespannen indruk. \u2018Ik hoop,\u2019 zegt hij, terwijl hij een vlugge blik op zijn plunje werpt, \u2018dat ik flink beziggehouden word daar. En dat we een hoop plezier gaan beleven.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n

In de huiskamer zitten Evans ouders aan een houten eettafel. \u2018Evan is geknipt voor het leger,\u2019 zegt zijn moeder Evelien terwijl ze een boterham smeert. \u2018Als kind hield hij al van kamperen en survivallen.\u2019 De passie voor de krijgsmacht zit bij Evan in de familie. Zijn vader Gerjo, die in een fabriek werkt, vervulde met plezier de diensplicht. Evans beide overgrootvaders dienden ook. De een haalt nog regelmatig zijn dienstpaspoort van v\u00f3\u00f3r de Tweede Wereldoorlog te voorschijn. De ander is amateurtelegrafist en stemt nog steeds af op legerzenders. De jaarlijkse uitjes van de familie Wensink leiden steevast naar het legermuseum of de landmachtdagen. \u2018Kijk!\u2019 zegt Gerjo Wensink glunderend terwijl hij het legergroene mapje met de certificaten van zijn zoon laat zien. \u2018En hij is pas anderhalf jaar soldaat.\u2019<\/p>\n

Uienrats<\/b>
Evan vertelt over zijn be\u00ebdiging tot genist, een week geleden. De kazerne van Havelte, thuisbasis van zijn pantserbataljon, was tot de nok toe gevuld met militairen en hun familie. Uiteraard was de familie Wensink \u2013 vader, moeder, zus (14) en broertje (11) \u2013 ook van de partij. Eerst legden de soldaten de gelofte af. Daarna kregen ze uienrats te eten. \u2018Een stamppot van aardappelen, uien en in brandewijn gedrenkte rozijnen. Sommige militairen gruwen ervan.\u2019 Tot slot schonken vrouwen brandewijn uit houten tonnetjes, terwijl de militairen het traditionele Mineurslied inzetten, \u00e9\u00e9n voet op de grond, de ander op een stoel: \u2018Wij zijn de mineurs van het Nederlandse leger\/en onze naam is overal bekend\/Sodeju!\u2019<\/p>\n

Afgelopen zondag heeft Evan in de dorpskroeg afscheid genomen van iedereen in Aalten. Ook heeft hij met zijn ouders afgesproken dat ze slechts bij twee gelegenheden contact met hem opnemen via Defensie. E\u00e9n: als de uitslag bekend is van Eveliens onderzoek naar huidkanker \u2013 onlangs heeft ze een deel van haar ooglid laten verwijderen. Twee: als zijn overgrootmoeder, die aan het einde van haar Latijn is, komt te overlijden. \u2018Maar ik kom er niet voor terug. Mijn eenheid heeft mij straks nodig.\u2019<\/p>\n

In de zomer van 2006 behoorde Evan Wensink tot de allereerste lichting soldaten die naar Uruzgan vertrokken. Op vliegveld Eindhoven schudde hij de hand van minister Kamp tijdens de vertrekceremonie voor Nederlands gevaarlijkste missie sinds de Korea-oorlog. Vrij Nederland volgde Evan Wensink en zijn familie vanaf zijn vertrek in de zomer van 2006 tot nu. Naast de Wensinks volgden we ook twee andere militairen en hun thuisfront: Peter Hak, een jonge soldaat van reformatorische huize uit de Alblasserwaard, en Leo Potappel, een doorgewinterde officier met twee jonge kinderen van de Veluwe. Drie militairen bij verschillende legeronderdelen, met een verschillend achtergrond en in een verschillende levensfase. Hoe keken ze van tevoren aan tegen de omstreden missie? Wat doet een verblijf in een levensgevaarlijke Afghaanse provincie met een beroepsmilitair? En tenslotte: hoe slaat het thuisfront zich door de uitzending heen?<\/p>\n

Ontspanningshuizen<\/b>
\u2018Als ik straks wekenlang bloembollen moet eten,\u2019 zegt Leo Potappel met een uitgestreken gezicht, \u2018dan doe ik dat.\u2019<\/p>\n

De luitenant zit onwrikbaar in zijn vaste leunstoel aan het raam. Leo Potappel uit Elburg is de vleesgeworden militair: robuuste lichaamsbouw, alerte blik en een fikse snor. Als hij over zijn beroep spreekt \u2013 en dat is voortdurend het geval \u2013 krijgt zijn gezicht een uitdrukking die het midden houdt tussen vastberadenheid en opperste concentratie. Er rollen doorlopend ferme statements uit zijn mond. \u2018Op uitzending ga ik altijd als eerste weg en kom ik als laatste terug,\u2019 zegt hij bijvoorbeeld. Of: \u2018Geen water, geen veldpost, tien dagen stroomstoring \u2013 dat zijn dingen die kunnen gebeuren.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– \u2018Als we daar niks doen, dan zitten de terroristen straks in onze voortuin.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Al zevenentwintig jaar dient Leo Potappel (43) in het leger. Toen hij vijftien jaar en acht maanden oud was, werd hij aangenomen bij het Korps Mariniers. Daarna volgde een zwerftocht door de landmacht. Hij behaalde zijn officiersdiploma en diende een aantal jaren in Seedorf, Duitsland. Twee keer eerder ging hij op uitzending, naar Bosni\u00eb. In mei 2006, zes weken voor het begin van de missie, kreeg de logistiek officier van zijn meerdere te horen: \u2018Potappel, je gaat naar Uruzgan. Ben je er klaar voor?\u2019<\/p>\n

Natuurlijk is Leo Potappel er klaar voor. Hij is meteen begonnen met een grondige voorbereiding. Hij somt op: \u2018Ik zoek op het internet naar open source satellietkaarten. Ik breng voor mezelf de economische activiteit, de bevolkingspreiding en de begroeiing van de provincie in kaart. Ik wil het hele gebied in mijn hoofd hebben als ik daar straks arriveer. Ik kan je verzekeren: als ik nu gedropt zou worden midden in Uruzgan, dan zou ik de weg naar het kamp probleemloos terugvinden.\u2019<\/p>\n

De gedegen voorbereiding kost Leo Potappel wel wat uurtjes slaap, maar dat heeft hij er graag voor over. Hij gaat per slot van rekening iets belangwekkends doen in Uruzgan: \u2018Als we daar niks doen, dan zitten de terroristen straks in onze voortuin.\u2019<\/p>\n

Terwijl Leo zijn verhaal doet, knikt zijn vrouw Marieke Potappel (37) instemmend. Ze kent het militaire bedrijf. Ze werkt voor een organisatie die op missies \u2018ontspanningshuizen\u2019 bestiert waar militairen kunnen kaarten en een Nederlandse krant lezen. Ze is in Bosni\u00eb geweest, net als Leo. Toch zal Uruzgan anders zijn dan de vorige uitzendingen die het echtpaar draaide. Dit is Leo\u2019s gevaarlijkste klus ooit: bijna dagelijks staan er berichten in de krant over gevechten met opstandelingen. Gisteren nog vond er een raketaanval plaats op de NAVO-basis in Kandahar. Een paar weken eerder heeft de Taliban tijdelijk het district Chori veroverd, ten oosten van de Nederlandse legerbasis in Tarin Kowt.<\/p>\n

Maar bovenal hebben Leo en Marieke sinds enige tijd twee kleine kinderen. Boyd (3) gaat in september voor het eerst naar school. En of Meagan (acht maanden oud) haar vader straks bij thuiskomst nog herkent, is maar zeer de vraag. \u2018Ik ga goed contact onderhouden,\u2019 zegt Leo. \u2018Mijn ouwe heer zat vroeger op de grote vaart, dus ik weet precies hoe het voelt om niet genoemd te worden in een brief. Ik probeer mijn belevingen te vertalen naar die van een vierjarige. De hitte, het landschap, onze bezigheden.\u2019<\/p>\n

Afscheidsweekendje<\/b>
Arie en Laura Hak hebben zeven hoogblonde kinderen. Op een ochtend in juli zitten ze allemaal op plastic tuinstoelen in de zon. Locatie: de achtertuin van de ruime vrijstaande familiewoning midden in de Alblasserwaard. Peter, de oudste zoon, heeft kortgeknipt haar boven een spichtig, jongensachtig gezicht. Als soldaat tweede klasse bij de Luchtmobiele Brigade vertrekt hij over enkele weken met zijn eenheid op uitzending naar Uruzgan. Voor het eerst in zijn soldatenbestaan, want Peter (19) is nog geen jaar militair. Hij bladert door een boekje met foto\u2019s en teksten. \u2018Ver van huis, toch dichtbij\u2019, staat er op de kaft. Gemaakt door zijn vrienden, vertelt hij. Hij kreeg het cadeau tijdens een afscheidsweekendje op de Veluwe.<\/p>\n

Vader Arie Hak, eigenaar van een accountancybureau, is een welvarend ogende man van midden veertig. \u2018Rationeel gesproken,\u2019 zegt hij, \u2018vind ik het goed dat Peter aan terreurbestrijding gaat doen in Afghanistan. Maar ik ben natuurlijk ook een vader en hoop dat hij behouden thuiskomt. Dat stemt mij soms emotioneel.\u2019<\/p>\n

Gelukkig hebben Arie en Laura en hun zeven kinderen een belangrijk steun in de rug: God. Ze zijn lid van de Gereformeerde Gemeente. \u2018Wij geloven dat God de leiding heeft in ons leven,\u2019 verduidelijkt Arie Hak. \u2018Alles komt van Hem.\u2019 Elke avond ploft in huize Hak het Reformatorisch Dagblad op de mat, en er wordt consequent op de SGP gestemd. Er is geen televisie (\u2018Ik heb liever dat mijn kinderen een werkje beetpakken dan dat ze met chips en bier achter de tv hangen\u2019), de dochters des huizes dragen lange rokken. En als in het dorp een discotent staat, zul je de familie Hak daar niet aantreffen.<\/p>\n

Reformatorisch protestanten, zegt Arie Hak, zijn gezagsgetrouwe lui. En absoluut geen pacifisten. \u2018De overheid heeft het zwaard gekregen van God, en dat is niet tevergeefs. Als dat zwaard gehanteerd moet worden, dan worden wij geacht daaraan mee te werken. Kijk, in principe willen we natuurlijk vrede brengen. Maar als de overheid ons opdraagt om te vechten, dan doen we dat.\u2019<\/p>\n

Terwijl zijn vader spreekt, rookt Peter een shagje en tuurt over de weilanden van de Alblasserwaard. Over zijn aanstaande vertrek maakt hij zich niet zo druk. Hij vindt het vooral heel spannend. Op missie gaan, daarvoor is hij toch soldaat geworden? Peter was ontzettend blij toen hij driekwart jaar geleden werd aangenomen bij de Luchtmobiele Brigade, want het leger is het enige dat hem boeit. Na zijn mavo-diploma deed hij van alles en nog wat: hij werkte in de rietdekking en op een staalfabriek, volgde een mbo-opleiding in Rotterdam. Erg lang hield hij het allemaal niet vol. \u2018Peter heeft een korte spanningsboog,\u2019 zegt Laura Hak. \u2018Hij moet geprikkeld worden. Het moet spannend zijn.\u2019<\/p>\n

Beretrots<\/b>
Oktober 2006. \u2018Natuurlijk is het niet fijn als Evan straks terugkomt in een body bag,\u2019 zegt Evelien Wensink met Achterhoekse nonchalance. \u2018Maar laten we daar maar niet van uitgaan.\u2019<\/p>\n

De familie Wensink zit om de houten tafel in de woonkamer. In het kleine rijtjeshuis heerst een dierenkakofonie: twee ruwharige jack russels dollen onder de tafel, een reusachtige papegaai brengt gegil voort dat door merg en been gaat.<\/p>\n

De zoon des huizes is nu twee maanden weg. Om de week gaat er een pakketje naar Afghanistan. \u2018Evan heeft van tevoren gevraagd of we alsjeblieft veel post kunnen sturen. Die jongens in Uruzgan kwijlen echt als ze een brief krijgen.\u2019 De familie vertelt over het afscheid op de kazerne in Schaarsbergen, twee maanden terug. Omdat minister Kamp de troepen op vliegveld Eindhoven kwam toespreken, was een legertje persvoorlichters uitgerukt om de militairen instructies te geven. \u2018De jongens zaten al in de bus, klaar voor vertrek. En toen moesten we twintig minuten wachten met uitzwaaien,\u2019 zegt Gerjo verontwaardigd, \u2018totdat de voorlichter was uitgepraat. Dan krijg je het zwaar.\u2019 Evans kleine broertje zette het op een huilen. Gelukkig kregen de Wensinks bij thuiskomst een sms\u2019je van Evan. Hij had met minister Kamp gepraat! \u2019s Avonds zagen ze hem op het acht uur-journaal. Ze waren beretrots.<\/p>\n

Evelien en Gerjo hebben zich beiden aangesloten bij de Thuisfrontafdeling (TFA), het aanspreekpunt voor familieleden van Uruzgan-gangers. Ze organiseren samenkomsten, zoals de midterm familiedag. \u2018We willen bij de uitzending betrokken zijn en onze ervaringen met andere families delen,\u2019 zegt Evelien Wensink. \u2018Zij op missie, wij op missie. Ik heb De vliegeraar van Khaled Hosseini gelezen en vind het goed dat onze zoon Afghaanse burgers gaat helpen.\u2019<\/p>\n

Evan belt iedere week, als de omstandigheden het toelaten. Of ze spreken hem via msn. Twee keer hebben ze contact opgenomen via de offici\u00eble weg. De eerste keer bij de uitslag van Eveliens onderzoek: ze moet een tweede operatie ondergaan aan haar oog. De tweede keer bij het overlijden van zijn overgrootmoeder. Ze is twee\u00ebnnegentig geworden. Via internet heeft Evan een groot rouwboeket laten sturen. Maar hij is er niet voor naar Nederland gekomen. \u2018Zijn eenheid heeft hem nodig.\u2019<\/p>\n

Een paar dagen na ons bezoek krijgt Evelien Wensink plotseling een telefoontje van haar zoon. Hij klinkt aangeslagen. \u2018Mamma,\u2019 zegt Evan, \u2018ik kom naar huis.\u2019 Dan valt de verbinding weg.<\/p>\n

Onhandig<\/b>
Overal in congrescentrum Papendal zijn kinderen: op de gang, bij de wc\u2019s, in de zalen. Hun ouders happen in kleffe broodjes kaas en maken onderling een praatje. Het is begin oktober, en voor de eerste lichting Uruzgan-gangers zit de helft van de missie er al weer op. Dus is er deze zondag een \u2018midterm thuisfrontdag\u2019 georganiseerd door Defensie. Negenhonderd dierbaren zijn bijeen gekomen op de Veluwe. Om bijgepraat te worden en ervaringen uit te wisselen. En vooral voor de live satellietverbinding die aan het einde van de dag tot stand zal worden gebracht met de basis in Tarin Kowt.<\/p>\n

Marieke Potappel en haar zoontje Boyd zijn er ook. Leo\u2019s afwezigheid is haar redelijk meegevallen, vertelt ze. Bellen is lastig, maar er gaan voortdurend kaartjes op en neer. Leo is weinig mededeelzaam over zijn bezigheden. Uit veiligheidsoverwegingen, zegt hij. Zijn collega\u2019s vertellen wel van alles over de telefoon, maar Leo neemt het zekere voor het onzekere. Begin september kreeg ze een e-mailtje van een maat van Leo: haar man zou de komende tijd niet bereikbaar zijn. Naderhand bleek Leo te hebben meegevochten in Operatie Medusa, een groot NAVO-offensief in de provincie Kandahar waarbij Canadese, Nederlandse en Deense NAVO-troepen honderden Taliban-strijders hadden gedood.<\/p>\n

Eigenlijk vindt Marieke het vooral onhandig dat Leo er niet is. \u2018Ik ben meer aan huis gebonden. Rond zes uur \u2019s avonds is het heftig, als ik de kinderen te eten moet geven. En ik slaap veel lichter \u2019s nachts. Boyd vraagt voortdurend naar zijn vader, maar doet het goed op school. Ik vertel de kinderen geen dramatische verhalen. Met zielig doen schieten we niets op.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n

\n
\n

– ‘Ik vertel de kinderen geen dramatische verhalen. Met zielig doen schieten we niets op.\u2019<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n

\n

Nee, Marieke Potappel is er de vrouw niet naar om haar gevoelens uitgebreid op tafel te leggen. Net als haar echtgenoot Leo. Maar onder de opgeruimdheid en nuchterheid van de Potappels gaan wel degelijk emoties schuil. \u2018Natuurlijk mist Leo zijn kinderen,\u2019 zegt Marieke. \u2018Dat merk ik aan de hoeveelheid kaarten die hij aan ze schrijft, en soms hoor ik het aan zijn stem over de telefoon.\u2019<\/p>\n

Ondertussen raakt Boyd steeds uitgelatener. Hij rent rondje na rondje door het congrescentrum, terwijl hij allerhande kreten slaakt. Aan het eind van de dag volgt een moment van kinderlijke extase. Vanuit de gang hoort Boyd plotseling het stemgeluid van zijn vader. Hij rent de grote zaal in. Op het reusachtige scherm is het hoofd van Leo Potappel verschenen. Live vanuit Tarin Kowt, via de satelliet. Hij knijpt met zijn ogen en grijnst. \u2018Dag Marieke, dag Boyd, dag Meagan,\u2019 zegt hij. \u2018Hier alles goed. Ik vermaak me prima…\u2019<\/p>\n

\u2018Pappa!\u2019 schreeuwt Boyd naar het scherm, \u2018wanneer kom je hierheen?\u2019<\/p>\n

\u2018… en over twee maanden ben ik weer thuis. Hou jullie taai!\u2019<\/p>\n

Ongrijpbare jongen<\/b>
Het voltallige blonde kroost van de familie Hak zit in de woonkamer bijeen. Op \u00e9\u00e9n na: Peter. Het gaat hem goed in Uruzgan, zegt de familie, hij heeft het naar zijn zin op missie. Althans, dat vertelt hij over de telefoon en via msn. Soms horen ze een hele tijd niets van hem, dan is hij buiten het kamp. Zo is hij er eind augustus met een paar pelotongenoten op uitgestuurd om de resten op te ruimen van de Nederlandse F16 die in de provincie Ghazni is neergestort. \u2018Brieven schrijven doet hij niet,\u2019 zegt Laura Hak. \u2018Maar dat hadden we ook niet echt van hem verwacht.\u2019<\/p>\n

De familie slaat zich er dapper doorheen. Ze houden zichzelf bezig. Zo wordt de tuin onderworpen aan een grondige renovatie, \u2018ter ontspanning\u2019. Ze proberen zich niet te veel aan te trekken van de oorlogsberichten uit Afghanistan, al zijn die niet mals: afgelopen week hebben Nederlandse F16\u2019s en Apaches nog luchtsteun verzorgd bij zware gevechten met Taliban-strijders in de Chora-vallei. Gelukkig krijgt de familie Hak veel bijstand vanuit de kerk. De dominee noemt Peter in zijn preek, en een hele stoet gemeenteleden heeft hem een kaartje gestuurd.<\/p>\n

Maar Arie en Laura Hak maken zich ook zorgen, zo blijkt. De reden? Ze twijfelen aan de onwrikbaarheid van Peters geloof. Ook voor zijn vertrek al. Peter is altijd een ongrijpbare jongen geweest. Natuurlijk, net als de andere kinderen ging hij op zondag \u2019s ochtends en \u2019s middags mee naar de kerk in Alblasserdam. Maar of het van harte ging? Laura Hak betwijfelt het. \u2018Peter praat nooit over het geloof,\u2019 zegt Laura Hak. \u2018Hij is gesloten. Weinig thuis, veel de hort op met vrienden. Over zijn gevoelsleven horen we weinig, terwijl we in dit gezin toch veel met elkaar delen.\u2019<\/p>\n

Het liefst zit Peter met zijn vrienden in een blokhut die ze een paar tuinen verderop in elkaar hebben getimmerd. Biertjes drinken. Lol maken. Maar over zinvolle dingen praten? Waarschijnlijk niet.<\/p>\n

Nu hij in Uruzgan zit, is er reden tot extra ongerustheid. \u2018Een militair kamp in Afghanistan is niet bepaald een omgeving waar je gemakkelijk samen kunt bidden,\u2019 zegt Arie Hak. \u2018Ze hebben het verschrikkelijk druk, en veel van die jongens geloven niet in God.\u2019 Ja, er lopen natuurlijk geestelijk verzorgers rond, en er is iedere zondag een oecumenische dienst. \u2018Maar ik vraag me af hoeveel dat voorstelt. Wij hebben graag degelijke kost, geen praatjes voor de vaak.\u2019<\/p>\n

Dat hun oudste zoon het geloof vaarwel zou zeggen en op eigen kracht verder zou moeten, is voor Arie en Laura een onverdraaglijke gedachte. \u2018Ik heb hem geschreven,\u2019 zegt Laura Hak, \u2018dat we voor hem bidden en dat we hopen dat hij God niet vergeten is. Daar heeft hij niet op geantwoord.\u2019<\/p>\n

Zelfmoord<\/b>
Januari 2007. Evan Wensink zit onderuitgezakt op de bank, gehuld in een capuchon\u00adtrui. Hij is terug in Aalten, maar nu \u00e9cht. In oktober was hij al anderhalve week thuis. Hij had zich nog zo voorgenomen om niet tussentijds huiswaarts te keren \u2013 de begrafenis van zijn overgrootmoeder liet hij aan zich voorbij gaan. Maar half oktober gebeurde er iets onverwachts en vreselijks: zijn groepscommandant pleegde zelfmoord. Het haalde alle kranten.<\/p>\n

Zijn sergeant was een vrolijke vent, vertelt Evan. Hij kende hem goed, want op patrouille zaten ze altijd naast elkaar in het pantservoertuig. \u2019s Avonds hadden ze nog flink gelachen samen. De volgende ochtend moest Evans peloton de wacht houden bij de hoofdpoort, maar de sergeant verscheen niet. Dat was vreemd, want hij was er altijd als eerste, gedoucht en met een ontbijt achter de kiezen. Ze zochten in de eetzaal. Ze zochten in zijn slaapcontainer. Ze zochten bij de douches. Geen spoor. \u2018Toen hebben ze een zoekactie opgezet in het hele kamp,\u2019 vertelt Evan. \u2018Wij bleven wachthouden bij de hoofdpoort. Op een gegeven moment kwam onze luitenant terugrijden en riep: \u201cWe gooien de poort dicht!\u201d Toen wisten we dat het mis was.\u2019 Ze hadden hem gevonden, in het pantservoertuig op de parkeerplaats. Hij had zich met zijn dienstwapen van het leven beroofd.<\/p>\n

Met zijn voltallige groep reisde Evan de volgende dag naar Kandahar. De plaatsvervangend commandant had ge\u00ebist dat ze met zijn allen mee mochten op kistbegeleiding. Voordat alle verbindingen eruit gingen, kon hij nog net zijn moeder bereiken om te vertellen dat hij eraan kwam. Hij droeg de kist tijdens het militaire eerbetoon op het vliegveld van Kandahar. Bij de tussenlandingen op weg naar Nederland hielden hij en de anderen om de beurt de wacht bij het lichaam. Op zaterdagavond 14 oktober was Evan plotseling weer op Nederlandse bodem. \u2018In de auto naar huis was Evan nogal stil,\u2019 vertelt zijn moeder Evelien. Hij zat in zijn schervenvest met helm, verwonderd over de vele lichten die hij overal zag. Tot halfdrie \u2019s nachts hebben we in de woonkamer zitten praten.\u2019<\/p>\n

De dag erna bezocht Evan met zijn groep de familie van zijn commandant in Friesland. De kist stond in de garage, die was omgetoverd tot een soort aula. Zij mochten de weduwe als eerste condoleren. \u2018Ze kende al onze namen, ook al had ze sommigen van ons nooit ontmoet.\u2019 Ze zagen ook de kinderen van de overleden militair.<\/p>\n

Pas toen, vier dagen na zijn dood, hoorde Evan van de afscheidsbrief. \u2018De zelfmoord had niets met de situatie in Uruzgan of met ons te maken. Hij had de actie ruimschoots van tevoren gepland.\u2019<\/p>\n

Ongeluk komt nooit alleen. Op de middag na de zelfmoord moest Evan met een aantal andere genisten mee op patrouille. Het werk ging door, zelfmoord of geen zelfmoord. Ze belandden in een hinderlaag, z\u00f3 heftig dat ook dat het nieuws haalde. \u2018We reden in een colonne, iets ten noorden van Tarin Kowt. V\u00f3\u00f3r ons twee jeeps van het Afghaanse leger. Toen ging er een bermbom af. Drie Afghaanse militairen waren op slag dood. Vervolgens werden we beschoten vanuit de bosjes, ze vielen ons van alle kanten aan. Ze gebruikten zelfs raketgranaten. We moesten schieten voor ons leven. Ik weet zeker dat ik een paar opstandelingen geraakt heb. In ieder geval zag ik er een paar neergaan. \u2019s Avonds op de basis gierde de adrenaline nog steeds door mijn lichaam.\u2019 Alsof het allemaal nog niet genoeg was, werd het Nederlandse kamp die avond ook nog een beschoten met raketten.<\/p>\n

Na alle spanning en opwinding was het voor Evan even wennen toen hij terugkwam naar Nederland. Terwijl hij in Uruzgan zat, zijn zijn vrienden gesetteld. Ze zijn gaan samenwonen, een vriendin is zelfs zwanger. Zelf is hij ook veranderd. Rustiger geworden, volwassener. Naast hem zit zijn vriendin Wendy, die hij heeft ontmoet in de anderhalve week dat hij terug was voor de begrafenis van zijn commandant. \u2018Hij kijkt niet meer op van een tegenslagje,\u2019 zegt zijn moeder Evelien. \u2018En na vier maanden zonder alcohol hoeft hij ook niet zo nodig meer bier te drinken.\u2019<\/p>\n

Gezonde kleur<\/b>
\u2018De eerste paar dagen laat ik hem altijd maar even,\u2019 zegt Marieke Potappel. \u2018Op een gegeven moment begint hij vanzelf wel te vertellen.\u2019 Leo Potappel zit weer in zijn vaste leunstoel aan het raam. De luitenant lijkt niet veel veranderd, behalve dat hij een gezonde kleur heeft op het gelaat. Zijn thuiskomst in Elburg was sober, precies zoals hij het wilde. Geen drukte en tierelantijnen. \u2018Als er een spandoek had gehangen bij de deur, was ik doorgereden,\u2019 zegt hij zonder een greintje ironie. Bij binnenkomst begon hij vrijwel meteen in alle kastjes en laden te snuffelen. \u2018Dat is een vast ritueel,\u2019 zegt Marieke. \u2018Kijken of alles er nog ligt.\u2019 Meagan (inmiddels dertien maanden oud) herkende haar vader meteen, en Boyd liet vol trots horen hoe hij op de kleuterschool achteruit had leren tellen.<\/p>\n

De terugreis uit Afghanistan was een hele onderneming, vertelt Leo Potappel. Van Tarin Kowt met een helikopter naar Kandahar. Van Kandahar per vliegtuig naar Kabul. Van Kabul naar Eindhoven, maar niet voordat ze een tussenstop hadden gemaakt op Kreta. Dat is een nieuw onderdeel van missies: op het Griekse eiland mogen de militairen een paar dagen stoom afblazen en worden ze onderworpen aan een debriefing door psychologen. Aanvankelijk vond Leo dat maar \u2018gezeur\u2019, maar de gesprekken vielen mee. \u2018Ik dacht ook dat we enorm zouden gaan zuipen, maar we waren zo uitgeput dat daar niets van terecht gekomen is.\u2019<\/p>\n

Leo Potappel blijkt verrassend spraakzaam over zijn tijd in Uruzgan. Hij pakt zijn laptop en laat de presentatie zien die hij enkele dagen geleden heeft gehouden op de kazerne in Ermelo, ten overstaan van vijfhonderd militairen. Er passeren foto\u2019s de revue van Operatie Medusa, het offensief in de provincie Kandahar waaraan Potappel in september deelnam. Inmiddels is de NAVO bezig met een vervolgoffensief op Medusa: operatie Baaz Tsuka. Opnieuw doen er Nederlandse gevechtseenheden mee. \u2018Zo\u2019n operatie gaat aan je vreten. Je gaat een dag weg, dan krijg je korte tijd om op het kamp te herstellen, en dan ga je weer door.\u2019<\/p>\n

We zien een foto van een straat in de stad Kandahar, propvol mensen, dieren en kraampjes. Het ziet er allemaal vredig uit. Maar schijn bedriegt. \u2018Dit was het meest benauwde moment van mijn missie. We zaten twintig minuten vast in die straat met ons voertuig. Er vinden daar regelmatig zelfmoordaanslagen plaats van Taliban-strijders, waarbij al vaak Canadese militairen zijn omkomen. We waren in opperste staat van alertheid, want er kon ieder moment iets gebeuren. Zie je de spanning op het gezicht van die militair?\u2019 Potappels presentatie kent een apocalyptisch einde: een foto toont het bloederige resultaat van een zelfmoordaanslag. \u2018DE DREIGING,\u2019 heeft Leo er veelbetekenend onder gezet.<\/p>\n

Langzamerhand wordt het duidelijk: de missie naar Afghanistan heeft de robuuste luitenant meer aangegrepen dan hij had verwacht. \u2018Uruzgan was heel anders dan mijn eerdere missies,\u2019 zegt Leo Potappel. \u2018Bosni\u00eb was niets hier bij vergeleken. Het was bloedheet: vijfenvijftig graden in de schaduw. De Afghanen waren hard en wantrouwig. Ik zal je zeggen: het gegil van kinderen die in een huis in elkaar worden gemept, went nooit.\u2019<\/p>\n

Zijn ervaringen deelt hij met niemand. Ja, af en toe mailt hij met de Australische militairen met wie hij er vaak op uit ging. Maar Marieke bespaart hij de meeste details. \u2018Ze kan dat toch niet in een context plaatsen.\u2019<\/p>\n

De reflexen van vier maanden Afghanistan zijn nog niet verdwenen. Een paar dagen na zijn thuiskomst bezocht Leo zijn vrouw op haar werk. Plotseling ging er een alarm af. Hij dook meteen onder een tafel. \u2018Het duurt wel een paar jaar voor je daar vanaf bent,\u2019 zegt Leo. \u2018Ik heb dat ook moeten leren,\u2019 zegt Marieke glimlachend. \u2018Een paar jaar geleden heb ik hem een keer laten schrikken. Toen heeft hij me bijna een blauw oog geslagen.\u2019<\/p>\n

Lichtgevende parachute<\/b>
De thuiskomst van Peter Hak was een nachtelijke exercitie. Op 21 december, om vier uur \u2019s ochtends, liep hij met zijn peloton de aankomsthal van vliegveld Eindhoven binnen. Zijn familie stond te wachten. Zelfs zijn jongste broertje Joost van elf, al moest die de volgende dag gewoon naar school. Bij het ouderlijk huis in de Alblasserwaard hadden zijn broertjes een lichtgevende parachute aan de dakgoot bevestigd, zodat het hele dorp wist dat Peter thuis was. De volgende dag moest hij meteen naar de blokhut, om verslag te doen van zijn Afghaanse avonturen.<\/p>\n

Begin januari \u2013 de tuin is inmiddels af \u2013 zit Peter op de bank in zijn ouderlijk huis. Hij heeft nog anderhalve week verlof. Droogjes beantwoordt hij vragen over zijn tijd in Uruzgan. Ja, hij heeft knetterhard gewerkt, zeven dagen per week (\u2018We hadden genoeg om handen\u2019). Nee, hij heeft geen vuurcontact gehad met de vijand (\u2018Eigenlijk wel jammer, had ik ook wel een keer mee willen maken\u2019). Zijn heftigste ervaring? Het bergen van de gecrashte F16 \u2013 inclusief het dode lichaam van de piloot. \u2018Wel een aparte ervaring.\u2019 Dan excuseert hij zich: hij moet een volleybalwedstrijd spelen.<\/p>\n

Als hij weg is, komt het gesprek al gauw op Peters religieuze standvastigheid. Arie en Laura Hak maken de balans op van vier maanden Afghanistan. Enerzijds heeft Peter, zoals verwacht, het geloof nauwelijks actief beleden. Druk, druk, druk, was zijn verhaal. \u2018Hij heeft er geen werk van gemaakt,\u2019 zegt Laura Hak. \u2018Natuurlijk kon hij \u2019s avonds een bijbeltje pakken of een geestelijk verzorger aanspreken. Hij heeft het gewoon niet gedaan.\u2019 Anderzijds heeft zijn religieuze inertie niet tot rebellie geleid. \u2018Bij thuiskomst was er geen enkele discussie. Peter ging uit zichzelf weer mee naar de kerk. En het medeleven vanuit de gemeente heeft hij zeer gewaardeerd.\u2019 In huize Hak overheerst de opluchting.<\/p>\n

Gebed zonder end<\/b>
Hoe kijken de drie militairen terug op hun uitzending? Peter Hak kijkt moeilijk als we hem vragen of hij in Uruzgan nuttig werk heeft verricht. \u2018Onze inspanningen hadden weinig zin. We kwamen nauwelijks aan opbouwen toe. Hadden we een hele dag gewerkt aan het opknappen van een politiepost, ging nog dezelfde nacht de fik erin.\u2019<\/p>\n

Toch heeft hij genoten van de spanning en het avontuur. Sinds Uruzgan voelt Peter Hak zich een echte soldaat. Als zijn contract straks afloopt, tekent hij graag nog een paar jaartjes bij. Sterker nog, hij zou het liefst bij het Korps Commando Troepen gaan. \u2018We kunnen goed begrijpen dat Peter dit wil,\u2019 zegt Arie Hak, \u2018maar voor ons betekent iedere volgende uitzending weer spanning en onzekerheid. Bovendien ben ik bang dat het met Afghanistan dezelfde kant opgaat als met Irak. Dan wordt het een gebed zonder end.\u2019<\/p>\n

Ook Evan Wensink is niet optimistisch over de toekomst van Afghanistan. \u2018Wat we daar deden, loont nauwelijks. Het komt nooit meer goed met dat land. Ik kreeg de indruk dat de Taliban alles en iedereen in hun greep hebben.\u2019<\/p>\n

Maar ook hij vond hij het geweldig op uitzending. \u2018Tijdens patrouilles sliepen we in de woestijn,\u2019 vertelt hij met glinsterende ogen. \u2018Het was pik- en pikdonker. Je hoorde het gehuil van wilde honden, elke paar minuten was er een vallende ster. Met een nachtkijker volgden we de schorpioenen in het zand. Schitterend.\u2019<\/p>\n

In november gaat Evan weer naar Tarin Kowt, met de vijfde rotatie. Hij wil in dienst blijven van de landmacht. En hij wil hogerop. \u2018Ik heb bijgetekend als soldaat tot juni 2008. Daarna wil ik naar de onderofficiersopleiding.\u2019<\/p>\n

Leo Potappel weet nog niet precies waar zijn volgende functie hem brengen zal. Maar het staat vast dat hij zijn zwerftocht door de landmacht voortzet. Naar Afghanistan hoeft de luitenant, in tegenstelling tot zijn twee jonge collega\u2019s, niet per se meer terug. \u2018Ik hoef het werk daar niet zo nodig af te maken,\u2019 zegt hij. En met een veelbetekenende blik: \u2018Ik ben benieuwd of onze aanwezigheid daar over een paar jaar nut heeft gehad.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ruim een jaar geleden besloot Nederland tot deelname aan de gevaarlijkste militaire missie sinds de Korea-oorlog: de uitzending naar Uruzgan. Vrij Nederland volgde drie Uruzgan-gangers van het eerste uur en hun families. \u2018Als we daar niks doen, zitten de terroristen straks in onze voortuin.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[47,71,193,69,519,2831],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Carolina Lo Galbo, Thijs Niemantsverdriet","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119011"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=119011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/119011\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Carolina Lo Galbo, Thijs Niemantsverdriet","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=119011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=119011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=119011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}