Interview \/ Gerrit Komrij over dwarsheid en taboes<\/p>\n
\u2018Laten we elkaar ontmoeten op de eerste verdieping van De Slegte,\u2019 stelde Gerrit Komrij telefonisch voor, \u2018bij de z\u00e9\u00e9r kostbare werken.\u2019 In dat filiaal, op de Antwerpse Wapper, wordt de schrijver, dichter, vertaler, essayist en bloemlezer vol egards begroet door het personeel. Hoe kan het anders: Komrij en boeken, da\u2019s al een gelukkige combinatie. Om maar te zwijgen over Komrij en oude boeken. \u2018Er ligt altijd wel iets bij dat de hebzucht aanwakkert,\u2019 verklaart hij op zachte, beheerst dramatische toon, die bij omstanders licht-conspiratief zou kunnen overkomen. \u2018De wereld van de boeken is een dierbare schaduwwereld die altijd voorhanden is.\u2019<\/p>\n
Daarna volgt een soort blaf, die zich staccato voortzet als we op weg zijn naar een gelegenheid waar we elkaar kunnen verstaan. Geen hoest, maar een geluid dat er kennelijk uit moet en waar hijzelf geen acht op slaat. Ik des te meer. Ook omdat Komrij zich heeft laten ontvallen dat hij voor onze ontmoeting nog bij de firma Kruidvat op zoek was naar \u2018allerhande medicamenten\u2019.<\/p>\n
Hij heeft het laat gemaakt de afgelopen nacht, en het is uitgesproken guur op straat. Maar Komrij slaat welgemoed zijstraat na zijstraat in, in een stad die hij op zijn duimpje blijkt te kennen. Jasje open, zomerbroek en dun hemd, de Portugese stijl, terwijl voorbijgangers zich in eskimoparka\u2019s voortbewegen. Avond na avond is hij in Vlaanderen op tournee met collega-schrijvers, voor het programma Saint Amour, georganiseerd door Behoud de Begeerte. Optreden na optreden. Eerst in de toerbus naar oorden als Dilbeek, stampvolle zalen plezieren, en dan terug naar hun tijdelijke thuishaven, het Antwerpse Hilton, waar een speciaal afgehuurde verdieping hun de gewenste privacy biedt. Nochtans weerklinkt, verhaalt Komrij, iedere nacht wel de roep om de spanning weg te drinken in doorrookte kroegen om en nabij het Hilton. Het is het leven van een popster, erkent hij. En nee, het vermoeit hem helemaal niet. De camaraderie met de bandleden Ilja Leonard Pfeijffer, Christiaan Weijts, Tommy Wieringa, Tom Lanoye en Saskia De Coster is groot. Sterker nog, hij overweegt een tournee samen met Lanoye.<\/p>\n
Eenmaal gezeten, verstomt het Pe- riodiek uitgestoten geluid direct \u2013 gelukkig geen reden tot zorg. \u2018Zo, dus jullie gaan je niet aan het Boekenweekthema houden,\u2019 reageert hij als ik hem vertel dat De Republiek der Letteren meer heil ziet in een lof der dwarsheid dan in een lof der zotheid. En ja, ik mag hem gerust een dwarse schrijver noemen. Dwars ziet hij als een temperament, de constante neiging je tegen of voor iets uit te spreken, ook als je weet dat je ongelijk hebt. Hij kan er ook niets aan doen dat hij daarmee behept is: \u2018Ik ben nu eenmaal een schrijver die een etmaal lang reageert op wat op mij afkomt. Kan ik het helpen dat ik direct weet wat mij aanstaat of juist niet en dat ik daar een mening over heb? Je neemt een standpunt in ten opzichte van een boek dat je gelezen hebt, iets uit de krant, een gebeurtenis, een politicus, een echt mens, zelfs een harlekijn. Mensen zien mij misschien wel als een azijnpisser die overal op tegen is, maar het ligt nu eenmaal in mijn aard om mijn mening te geven, zeker over iets dat mij mishaagt of ontstemt. Het draagt in belangrijke mate bij aan het menselijk geluk als je kunt aanvallen. Maar vlak de liefde ook niet uit, nee.\u2019<\/p>\n
Was hij altijd al dwars, of heeft hij dat gecultiveerd? \u2018Als eenzaam kind, een nakomertje, heb ik al vroeg geleerd om overal het mijne van te vinden. Bijna op alles was ik tegen. Dat krijg je er niet makkelijk uit.\u2019<\/p>\n
De huidige Nederlandse literatuur, uitzonderingen daargelaten, treft hem niet als bijzonder dwars. Na een jaarlang reputaties tegen het licht te hebben gehouden in zijn rubriek in Vrij Nederland, had hij het wel gezien. \u2018Je kunt wel bezig blijven met al die boeken die zich als roman voordoen.\u2019 Hij buldert van het lachen als ik hem vertel over de bezorgde lezers die aan de lijn hingen als hij weer eens geschreven had dat hij het boek in kwestie niet uitgelezen, of zelfs niet gelezen had. Maar verbazen doet het hem niet: \u2018Inzicht in retorica is kennelijk te veel gevraagd. Logisch, want wie geeft er in ons arme vaderland nog wat om de taal en de literatuur? Politici lezen niet, de literatuurgeschiedenis is met het grofvuil meegegeven.\u2019<\/p>\n
Wat dat jaar recenseren h\u00e9m vooral bracht, is een versterkt besef hoezeer hij hangt aan wat hij noemt \u2018de ouderwetse idee\u00ebnroman\u2019 \u2013 tegenwoordig een zeldzaam genre. Of hij met die harde oordelen vijanden heeft gemaakt, ach. \u2018Het is helemaal niet moeilijk om vijanden te maken. Mensen zijn zo gevoelig, ze hebben zulke lange tenen. Maar zijn het wel de vijanden die je verkiest? Of zijn het eigenlijk je vrienden en zijn ze een beetje van slag doordat je ze als schietschijf gebruikt hebt?\u2019<\/p>\n
Komrij interviewen is uitgesproken plezierig, maar hem vastnagelen op een Onwrikbaar Standpunt, zoals dat in politieke interviews gebruikelijk is, is lastig. Hij formuleert prachtig, in flonkerende volzinnen, doorspekt met gemeenzame uitdrukkingen, maar in een bijzin van een bijzin, of een nagekomen mededeling, half ingeslikt, neemt hij nogal eens een standpunt in dat tegengesteld is aan dat waarmee hij inzette. Hogere verdwijnkunst, onvoorstelbaar elegant, waarover hij opmerkt: \u2018Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is.\u2019 Ook is het de vraag wanneer, in welk deel van de woordenstroom, je hem moet geloven. In weerwil van zijn eruditie, scherpe gedachten en scherpe pen bestaat hij het bijvoorbeeld om te zeggen: \u2018De reikwijdte van mijn innerlijk leven strekt niet verder dan dat van een vogeltje. Maar het is niet slim om dat aan de grote klok te hangen. Voor je het weet, gaan de mensen maar rare dingen van je denken.\u2019 Even later: \u2018Ik wil graag als domoor gezien worden, want om domoren loopt niemand met een boog heen. Al die geleerdheid bezwaart mij wel eens. Boeken kunnen troost bieden, maar soms wil je ze ook wel eens een goeie schop geven en het volle leven in gaan.\u2019 Inderdaad, dwars.<\/p>\n
We besluiten, om het concreet te houden, te spreken over taboes. Verleden jaar publiceerde Komrij een standaardwerk over een taboeonderwerp: Komrij\u2019s kakofonie oftewel encyclopedie van de stront. Zelf beschouwt hij stront, zeker stront gezien als metafoor, helemaal niet als taboe en betreurt hij het dat zo\u2019n onderwerp, betekenisvol voor inzicht in de menselijke conditie, in de taboesfeer zit. Persoonlijk beschouwt hij alleen geweld als absoluut taboe, vertelt hij. \u2018Dan loop je ergens en dan kun je een hengst krijgen omdat je kop iemand niet aanstaat.\u2019 Waar dan? \u2018In de vrije voetbalcompetitie, waarin ik mij soms begeef.\u2019<\/p>\n
Op andere taboes komt hij niet zo een, twee, drie. Dan komen we immers op het terrein van de maatschappelijke conventies en afspraken, wat kun je daarover zeggen?<\/p>\n
Niettemin stemt hij toe om kort te reageren op de door Marcel Maassen en Frans Oosterwijk verzamelde maatschappelijke taboes in hun studie Taboe \u2013 100 gevoelens waar Nederlanders zich voor schamen.<\/p>\n
Honderd reacties zitten er niet in: Gerrit Komrij blijkt de grootste liberaal die er rondloopt. Veel taboes vindt hij onzinnig. Typerende reactie bij het taboe Een relatie waarin de man een kop kleiner is dan de vrouw: \u2018Wat moet ik daar nou op zeggen?\u2019<\/p>\n
Een selectie, op de wijze van roept-u-maar:<\/p>\n
Een partner die bidt in het openbaar: \u2018Ik vind het zot, maar geen taboe.\u2019<\/p>\n
Geen partner kunnen krijgen: \u2018Er zijn ook mensen die geen partner w\u00edllen krijgen. Je hebt toch het recht om alleen te leven? Maar dat kunnen krijgen duidt op zielige personen. Ik k\u00e9n ze, de happy singles.\u2019<\/p>\n
Nog nooit seks hebben gehad: \u2018Onmogelijk. Dat kan toch niet? Je leert zo nog eens wat.\u2019<\/p>\n
Eenzaam zijn: \u2018Verschrikkelijk en onvermijdelijk, maar geen taboe.\u2019<\/p>\n
Afkomstig zijn uit een achterstandsmilieu: \u2018Ben ik zelf.\u2019<\/p>\n
Last hebben van aambeien: \u2018Je mag er last van hebben, maar je moet er niet over zeuren.\u2019<\/p>\n
Dik zijn: \u2018Ja, jaaah, ligt er maar aan hoe dik. De grens ligt bij mij toch wel bij tachtig kilo. Dat is toch waar: dikke mensen zijn gezellig om mee te drinken, maar minder gezellig in bed.\u2019<\/p>\n
Zwart geld bezitten: \u2018Onzin. Alle dingen die met financi\u00ebn of met seksuele moraal te maken hebben, dat moeten ze zelf weten.\u2019<\/p>\n
Batterijen bij het gewone huisvuil gooien: \u2018Moet vooral veel gebeuren.\u2019<\/p>\n
Tegen een collega iets negatiefs zeggen over zijn of haar lichamelijke verzorging: \u2018Kan niet genoeg gebeuren dat je zegt: je stinkt uit je mond. Daar zijn mensen veel te vriendelijk in.\u2019<\/p>\n
Zeggen dat je een cadeau niet leuk vindt: \u2018Als je een ongevraagd cadeau van een etter krijgt, dan zeg je dat je het niet leuk vindt. Maar als iemand die je dierbaar is met een cadeau aankomt dat je al hebt, zeg je het niet.\u2019<\/p>\n
Communistische idealen hebben: \u2018Zeer taboe. Zelf wel eens bevliegingen gehad, maar daar bleef het bij.\u2019<\/p>\n
Een bontjas bezitten: \u2018Bontjassen zijn erg, maar mensen die daar een peuk op uitdrukken zijn nog erger.\u2019<\/p>\n
Adoptie door homoparen willen verbieden: \u2018Geen taboe. Charles en mij is het helaas nooit gelukt, het wordt je volstrekt onmogelijk gemaakt. Je moet er zoveel vernederende dingen voor ondergaan dat geen verstandig mens doorzet.\u2019<\/p>\n
Onder behandeling zijn van een psychiater: \u2018Is dat een taboe? Ik heb nog altijd de indruk dat therapie chic is en dat ik veel geld heb uitgespaard.\u2019<\/p>\n
In huilen uitbarsten op het werk: \u2018Staat er bij waarom?\u2019<\/p>\n
De islam een achterlijke godsdienst vinden: \u2018Z\u00f3 gesteld vind ik dat taboe. De islam is niet achterlijker dan het christendom. Indirect vind ik het dus wel een achterlijke godsdienst, maar daar kan die arme islam niks aan doen. Er zijn ook zov\u00e9\u00e9l van die idioten.\u2019<\/p>\n
Overmatige lichaamsbeharing: \u2018Nee, dat vind ik niet leuk. Ik wil zelf niet met een halve aap in bed liggen. Maar als iemand daarmee toegerust is, dan moet hij dat toch zelf weten?\u2019<\/p>\n
Koopziek zijn: \u2018Ik ben het zelf. Meestal richt het zich op die goederen die zich toevallig in de winkel bevinden waar ik ben. In het Hilton waar ik logeer, bevindt zich een binnendoorgang naar het winkelcentrum. Daar is een Kruidvat en \u2019s ochtends vroeg, op kousenvoeten, neem ik stiekem die binnendoorgang. Altijd ligt daar wel iets dat ik wil hebben.\u2019<\/p>\n
Homoseksuele gevoelens: \u2018Zwaar taboe! Brengt alleen maar last teweeg.\u2019 Dan, serieus: \u2018Het homohuwelijk is helaas nooit meer geweest dan een gunst, geen verworven recht. Een gunst die nu weer ingetrokken wordt. Het homohuwelijk is afgeschaft als huwelijksambtenaren niet meer verplicht zijn tot voltrekking.\u2019<\/p>\n
Gepest worden op het werk: \u2018Als het een zielepoot is of iemand die te klein is uitgevallen, is het sneu. Maar als het een etter is, mag je flink pesten.\u2019<\/p>\n
Ongelovigen minderwaardiger vinden dan gelovigen: \u2018Het omgekeerde, dat gelovigen minderwaardiger zijn dan ongelovigen, is even grote onzin.\u2019<\/p>\n
Al jaren geen seks meer hebben met je partner: \u2018Geen taboe als je tegen de honderd loopt. En het besef dat seks ook niet alles is op de wereld, moet toch toegestaan kunnen zijn.\u2019<\/p>\n
Sollicitanten weigeren omdat ze allochtoon zijn: \u2018Als er zich bij een pastoor een Marokkaantje komt melden die koorknaap wil worden, tja. Maar ik ken het probleem, discriminatie zou niet moeten.\u2019<\/p>\n
Het liefst van Nederland een dictatuur maken: \u2018Goed idee! De democratie is toch al zo aan alle kanten ontmanteld, dat een tijdje verlicht dictatorschap heilzaam kan zijn. Liefst met iemand die net zo in elkaar zit als ik. Ik zou me omringen met jaknikkers, anders heb je geen dictatuur.\u2019<\/p>\n
Je handen niet wassen na het poepen: \u2018Ik was gisteren op een toilet waar een bordje hing \u201cverplicht handen wassen\u201d. Hebben ze dan een handenwaspolitie die gaat kijken? Waar bemoeien de mensen zich mee? Laat ze hun handen wassen wanneer ze dat willen. En als iemand je zo\u2019n ongewassen hand geeft, dan hoef je dat toch niet te weten? Er zitten zoveel mensen in hun gat te krabben de hele dag.\u2019<\/p>\n
In je functie jezelf of anderen bevoordelen: \u2018Waar heb je anders een functie voor?\u2019<\/p>\n
Je partner dom vinden: \u2018Dat vindt bijna elke partner van zijn partner op een gegeven ogenblik van het partnerschap. Zelfs als hij of zij niet eens dom is, waarom zou je dat dan niet mogen vinden? Domheid is trouwens niet het ergst in een relatie. Dat is onverschilligheid.\u2019<\/p>\n
Niet in staat zijn je partner gelukkig te maken: \u2018Gelukkig is zo\u2019n ongelukkige term, ik kan daar niet mee uit te voeten. Alsof je de hele tijd met een doos bonbons moet klaarstaan of met een vrijpartij moet verrassen. Belangrijker lijkt het mij als je gezamenlijk tegen de buitenwereld stelling kunt nemen. Daarin kun je een lichte aanvechting tot geluk voelen. Verder heb je niets aan geluk.\u2019<\/p>\n
Vrouwen minderwaardiger vinden dan mannen: \u2018Dat concentratiekampwoord woord \u201cminderwaardig\u201d is onacceptabel: alsof ze vergast moeten worden. Vrouwen zijn voor mij geen Untermenschen, maar tegenpolen, ze dagen mij uit. Wel heb ik de neiging mij op vrouwen sneller af te reageren, omdat vrouwen in mijn leven eigenlijk altijd stoorzenders zijn geweest. Als er iets gebeurde dat net goed ging, of dreigde goed te gaan, dan kwam er een vrouw tussen en dan was het weer mis, daar kon je donder op zeggen. Maar dat eeuwige spel tussen tegenpolen heeft niets met minderwaardig te maken.\u2019<\/p>\n
Je partner vooral hebben gekozen om zijn of haar geld: \u2018Ik houd zielsveel van Charles, maar als ik de dag ervoor een miljardair was tegengekomen, weet ik niet wat ik gedaan had.\u2019<\/p>\n
Mensen begluren die de liefde bedrijven: \u2018Dat is h\u00e9\u00e9l aangenaam! Dat deed ik al als veertienjarige jongen in het kleedhokje in het gemeentezwembad.\u2019<\/p>\n
Ouderen discrimineren: \u2018Taboe, sinds ik ouder ben geworden. Daarvoor deed ik het zelf. Ik vind dat de plicht van elke verstandige jongere.\u2019<\/p>\n
Collega\u2019s ongewenst intiem benaderen: \u2018Het ligt er maar aan hoe ver je gaat. Als je nou meteen op de gang al met je lul uit je broek loopt… Maar een tikje hier en daar, moet kunnen.\u2019<\/p>\n
Seksueel verlangen naar je eigen kind: \u2018Not done, al kan ik mij het voorstellen. Waarom is dat een taboe? Omdat iedereen dat gevoel kent als vader.\u2019<\/p>\n
Wel eens zelfmoord overwegen: \u2018Geen taboe. Ik ben altijd vrolijk, omdat ik van nature een lachebekje ben. Ik heb mij heel vroeg gerealiseerd dat ik er niet om gevraagd heb ter wereld te komen. Als ze me erom gevraagd hadden, had ik vriendelijk doch beleefd geweigerd. Zodra je door hebt dat je zelfmoord kunt plegen en je besluit dat je het niet doet, moet je ook niet gaan zeuren. Dan had je dat maar moeten doen. Ik probeer het zwart van de zonnigste kant te bekijken.\u2019<\/p>\n
Komrij evalueert de opgeworpen taboes: \u2018Het is een doorsnede van maatschappelijke knelpunten waar iedereen het over heeft. Typisch taboes van een dolgedraaide gemeenschap. Ik acht dit niet de grote taboes die bepalend zijn voor hoe je in het leven staat. Het gaat hier vooral om zaken die tot taboe verklaard worden alleen maar uit onweerstaanbare drang van de mens om zich met een ander te bemoeien. In Nederland is dat tot ziekelijke hoogten opgedreven.<\/p>\n
Dit overzicht met taboes bevat er niet eentje in de sfeer van hoe het is het je integriteit, je identiteit en je privacy te verliezen. Bijna niemand vindt dat blijkbaar meer erg. Maar dat ervaar ik als de grootste gruwel: dat mensen zich met mijn leven willen bemoeien, naar mij wijzen, mij aan alle controles willen onderwerpen die de dictatuur al bijna tot een re\u00ebel feit maakt. Je ziet al dat mensen aangetast worden in hun recht op eenzaamheid.<\/p>\n
Een mens heeft tenslotte recht op een cordon waar niemand doorheen breekt, op een eigen voordeur, en een dubbelloops geweer achter die voordeur \u2013 dat zie je in geen enkele van die taboes terug. Dus dat recht is afgeschaft. Zie je, nu weet ik zowaar nog een taboe te verzinnen waarvan ik hoop dat die in ere hersteld wordt.\u2019<\/p>\n
Tysger Boelens en Gerrit Komrij, \u2018Perplexicon. Het abc van de nonsens\u2019, Nijgh & Van Ditmar, 344 pagina\u2019s, \u20ac 29,90<\/p>\n
Gerrit Komrij, \u2018Komrij\u2019s kakofonie oftewel encyclopedie van de stront\u2019, De Bezige Bij, 328 pagina\u2019s, \u20ac 29,90<\/p>\n
Marcel Maassen en Frans Oosterwijk, \u2018Taboe \u2013 100 gevoelens waar Nederlanders zich voor schamen\u2019, Balans, 248 pagina\u2019s., \u20ac 15,\u2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zelf beschouwt hij eigenlijk alleen geweld als absoluut taboe. Niettemin wil schrijver Gerrit Komrij voor deze boekenweekspecial wel reageren op zesendertig maatschappelijke taboes. Hij blijkt de grootste liberaal die er rondloopt. \u2018Bontjassen zijn erg, maar mensen die daar een peuk op uitdrukken, zijn nog erger.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/118781"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=118781"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/118781\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=118781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=118781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=118781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}