Beschouwing \/ Yukio Mishima: geen woord over seks<\/p>\n
Seks is een behoefte, en zoals we weten zijn behoeftes er om bevredigd te worden. Er is een drang, een spanning, en daar moet je dan iets mee doen. Je klampt je aan een ander lichaam vast, je drukt je mond erop, je onderlichaam er tegenaan, en als het goed gaat, ben je die spanning dan even kwijt. Voor onze seksuele bevrediging zijn er weinig belemmeringen meer, we kunnen tot op zekere hoogte doen en laten wat we willen. Maar die vrijheid maakt ons er eens te meer verantwoordelijk voor: we moeten onze bevrediging adequaat organiseren en falen als we niet geregeld seks hebben. Zit de klad erin, dan gebruiken we hulpmiddelen als handboeien en ondergoed met gaten om het geslachtsverkeer weer op peil te krijgen. Of we regelen een bijslaap; vreemdgaan zou volgens damesbladen ook de echtelijke seks stimuleren. Nuchterheid heerst tegenwoordig alom in de slaapkamer.<\/p>\n
Maar is die zakelijke, consumptieve houding re\u00ebel, of is zij ideologisch en verhult zij wat het seksuele verlangen werkelijk inhoudt? Is zij een zoveelste poging om iets groots en ontwrichtends en beangstigends te bedwingen en te reguleren?<\/p>\n
Die vraag naar de ware aard van seksualiteit dringt zich op bij het lezen van de novelle Een zeeman door de zee verstoten van de Japanse schrijver Yukio Mishima. Hij schreef het in 1963, zeven jaar voor zijn zelfmoord. Uitgeverij Meulenhoff gaf het onlangs opnieuw uit in de serie Modern Klassiek. Een zeeman door de zee verstoten is een romantisch boek en lijkt hopeloos uit de tijd. Uitgezonderd een weke kus worden er geen seksuele handelingen of fantasie\u00ebn in beschreven. Mishima staat ook niet bekend als een erotische schrijver. Meestal wordt hij neergezet als de Japanse schrijver die tegenover de westerse levensstijl een terugkeer naar authentieke Japanse waarden propageerde en zelf het goede voorbeeld gaf door op 45-jarige leeftijd, na een menigte joelende soldaten te hebben toegesproken, als een samoerai met een sabel zijn buik open te rijten.<\/p>\n
Van afkeer van het Westen getuigt ook Een zeeman door de zee verstoten. Maar als de novelle iets laat zien, dan is het dat Mishima\u2019s hang naar Japanse waarden en zijn idealisering van het \u2018buiten de samenleving staan\u2019 samenvallen met een donker seksueel verlangen. Het hele boek is van dat verlangen doortrokken. Elke beschrijving wordt erdoor gedragen, elke sc\u00e8ne speculeert erop. Het is daarom terecht dat Willem Melchior in zijn nawoord ingaat op Mishima\u2019s van doodsdrift doordesemde homoseksualiteit.<\/p>\n
Veelzeggend is het begin van de novelle. De dertienjarige jongen No\u00adboru ontdekt een gaatje in een ingebouwde kast in zijn kamer. Door dat gaatje kan hij de slaapkamer van zijn moeder zien. Het is zoveel als een seksueel ontwaken: hij kruipt in die kast en de slaapkamer van zijn moeder doet zich als nieuw en onbekend aan hem voor. Vrouwelijkheid straalt uit elke hoek, er hangt een waas van parfum, op de sofa liggen kousen van ragfijn nylon, haastig neergeworpen. Maar als hij die kamer binnentreedt, is alles weer saai en alledaags. Een kamer voor standjes en troost, zenuwcentrum van zijn opvoeding.<\/p>\n
Hij raakt gehecht aan de kast. Voor hem wordt de kast een machtsmiddel. Zijn ontluikende seksualiteit verbindt zich er met de opstand tegen zijn moeder. Haar slaapkamer is de orde, de kast en het gluurgaatje het afwijzen van die orde. Alleen als hij boos op haar is, bespiedt hij haar en ziet haar naakt, haar borsten, haar roze tepels, de zwarte driehoek van haar schaamhaar. Aangenaam kan het in dat kroezige struikgewas niet zijn, hij vermoedt daar een leegte, zoals hij het hele leven als leeg en dood ervaart. De dood schiet wortel als je geboren wordt, en er staat je niets anders te doen dan die plant water te geven, dag na dag. Daarom is hij er fier op dat zijn vader is gestorven toen hij acht was \u2013 de dood loopt al een tijdje kameraadschappelijk met hem op.<\/p>\n
Van vaders moeten hij en zijn vrienden niets hebben. Vaders zijn machines die leugens produceren. Ze zadelen je op met hun ambities, wrok en minderwaardigheidsgevoelens. Ze belichamen aanpassing en capitulatie, en zullen niet rusten voordat ze ook jou je vrijheid hebben afgenomen. Volwassen worden is per definitie verlies van vrijheid, fatale bezoedeling. Dat heeft veel te maken met de strakke Japanse samenleving. Volwassenheid impliceert in Japan een veel rigoureuzere sociale conformering dan in het Westen. Het nastreven van \u2018de eeuwige jeugd\u2019 is daar geen optie. Jeugd en dood zijn er innig verbonden, jeugd wordt vergeleken met kersenbloesem en dankt zijn schoonheid aan zijn vergankelijkheid. Noboru en zijn vrienden zijn van de vergankelijkheid van hun jeugd doordrongen. Voor hen is volwassen worden het einde van alles, ze wijzen de gehele wereld af, alleen de zee beschouwen ze tot op zekere hoogte als \u2018aanvaardbaar\u2019.<\/p>\n
Noboru\u2019s moeder legt het aan met een zeeman. Even lijkt hij zich aan het gruwelbeeld van vaderschap te onttrekken. Hij draagt een zilte geur met zich mee. De geur van verre einders, verre oorden. Vanuit zijn kast ziet Noboru hoe zijn moeder en hij zich ontkleden. Hij heeft alleen oog voor de zeeman. Zijn spieren, zijn glinsterende zweet, de \u2018trotse tempeltoren\u2019 die onder de buik omhoog rijst. Dan loeit door het open raam een scheepshoorn, \u2018een kreet van grenzeloze, sombere, verlangende smart, pikzwart en glibberig als de rug van een walvis en geladen met de hartstochten van het getij, de herinneringen aan ontelbare reizen, aan vreugden en vernederingen: de zee schreeuwde haar ziel uit.\u2019<\/p>\n
Voor Noboru is dat een moment van waarheid. De scheepshoorn brengt samen wat leeg en zinloos uiteen lag. Nog een keer openbaart zich die \u2018alzijdige orde\u2019, als hij en zijn vrienden een poesje doden. Alleen met moord laat zich de leegte vullen, krijg je macht over het bestaan. Wie een poesje kan doden, kan uiteindelijk alles doen. Noboru ziet dat dan ook als zijn roeping: hij neemt zich voor alles te doen om de alzijdige orde tegen verstoringen te verdedigen. Daarmee is de toon gezet, het lot van de zeeman bepaald.<\/p>\n
De zeeman verschilt maar weinig van de jongen. Beiden schermen zich van de buitenwereld af. Zoals tegenwoordig de hikikomori \u2013 Japanse jongeren die zich opsluiten in hun kamer en alleen nog maar videospelletjes spelen om zich te onttrekken aan de samenleving. De zeeman is eenzelvig, houdt zich afzijdig van kameraden en vrouwen. Hij droomt van roem en gelooft dat er een bijzondere bestemming voor hem is weggelegd, \u2018een bestemming aan geen ander mens toegestaan\u2019. In de kroeg hangen, sentimentaliteit over vrouw en kinderen \u2013 het zou hem even banaal maken als andere zeelui. Maar alledaags worden is onvermijdelijk. Dat ervaart hij al tijdens de eerste avond met Noboru\u2019s moeder. Hij wil haar vertellen van zijn droom, van de zee die hem heeft doen verlangen naar een alles verterende liefde, maar hij prevelt slechts banaliteiten. Hij is hetzelfde als elke man en beseft dat roem niet voor hem is weggelegd.<\/p>\n
Ook Noboru ziet zijn zeeman verbleken. De geur van de wal begint om hem heen te hangen. De luchtjes van gebakken vis en onbeweeglijke meubels. Als de zeeman met zijn moeder gaat trouwen en het verfoeide vaderschap op zich neemt, vellen Noboru en zijn vrienden zijn vonnis. Ze nodigen de zeeman uit in hun schuilplaats, laten hem zeeverhalen vertellen en geven hem vergiftigde thee te drinken. Louter gewelddadig is de moord niet. Hun moord vloeit samen met zijn doodswens. Want de zeeman gaat op in zijn eigen verhalen en beseft wat hij met zijn huwelijk voorgoed achter zich heeft gelaten: zijn mannelijkheid, voor hem verbonden met verre landen en de dood. \u2018De Antillen: een poel van loomheid en droefgeestigheid, wemelend van roofvogels en papegaaien en, overal waar je maar keek, palmen. Keizerpalmen. Wijnpalmen. Oprijzend uit de pracht van de zee was de dood op hem neergestreken als een donkere donderwolk. Een visioen van de dood, nu voor eeuwig buiten zijn bereik, een majesteitelijke, roemrijke, hero\u00efsche dood, vervulde zijn brein met vervoering.\u2019<\/p>\n
Nee, geen woord over seks. Zoals ook over de piemel van de puber Noboru wordt gezwegen. Maar beschrijvingen van genitali\u00ebn en een behoeftig geslachtsverkeer zouden afbreuk doen aan de omvattendheid van dat duistere visioen. De dood, de zee, de tropen en het seksuele verlangen zijn voor de zeeman en Noboru \u00e9\u00e9n. Ze verzetten zich tegen een reductie van het seksuele verlangen tot een behoefte, ze komen in opstand tegen een regulering van de zinnen en het leven. Aan een getemd leven is voor een man geen eer te behalen. Daarom stellen zij zich buiten de samenleving: ze beseffen dat je je alleen aan de sociale normen kan onttrekken door je er radicaal buiten te stellen. Door jezelf op te sluiten in je kamer en je in je jeugd te begraven. Of door voor de dood te kiezen, zoals uiteindelijk ook Mishima\u2019s slotsom was.<\/p>\n
Romantisch? Pathetisch? Misschien ook waanzinnig? Of kunnen we de Japanse schrijver ergens onder die harde korst van onze calculaties en resultaatgerichtheid toch nog volgen?<\/p>\n
Yukio Mishima, \u2018Een zeeman door de zee verstoten\u2019, uitgeverij Meulenhoff, 160 pagina\u2019s, \u20ac 12,50<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De onlangs heruitgegeven novelle Een zeeman door de zee verstoten van Yukio Mishima laat zien dat Mishima\u2019s hang naar Japanse waarden en zijn idealisering van het \u2018buiten de samenleving staan\u2019 samenvallen met een donker seksueel verlangen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Edzard Mik","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117999"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117999"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117999\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Edzard Mik","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}