Reportage \/ Vruchtbaarheidsbehandelingen ook voor vijftigjarigen?<\/p>\n
Op een woensdagavond zitten Carolien en Maarten aan de keukentafel van hun huis. Een hoogopgeleid stel, in een rustige woonwijk van een grote stad. Ze kunnen alleen praten als hun identiteit onherleidbaar is. Daarom zijn hun namen en een paar kleine feitjes van hun verhaal veranderd. Er staat nogal wat op het spel.<\/p>\n
Carolien en Maarten zijn in afwachting van een adoptiekind. Maar ze weten niet of ze er op tijd een krijgen aangeboden. Over een paar maanden wordt Carolien zesenveertig, en dan is ze volgens de wet te oud om nog te adopteren.<\/p>\n
Een paar weken geleden gebeurde er iets onverwachts. Hun gynaecoloog uit Tilburg belde, Rob Bots. Ze kenden hem van de vruchtbaarheidsbehandelingen die Carolien had ondergaan. Na twee ivf-pogingen hadden de artsen gezegd dat behandelen op haar leeftijd geen zin meer had. Voor een second opinion waren ze naar Rob Bots gegaan. Ook hij had gezegd dat behandelen verder geen zin had. Over eiceldonatie hebben ze het die dag ook gehad. Maar Maarten wou per se niet een eicel van een bekende. Hij moest er niet aan denken dat hij een kind had met Carolien waar een biologische moeder zich ook nog eens mee kon gaan bemoeien. En anonieme eiceldonatie mag niet in Nederland. \u2018Als de weerga voor adoptie gaan,\u2019 zei de gynaecoloog toen. \u2018Loslaten.\u2019 Dat hebben Carolien en Maarten gedaan.<\/p>\n
Maar opeens hing Rob Bots weer aan de lijn.<\/p>\n
Er was, zei hij, een mogelijkheid waar ze het die dag in de spreekkamer niet over gehad hebben. Een optie die heel weinig voorkomt, maar die weleens snel aan terrein zou kunnen winnen. Embryodonatie.<\/p>\n
Briefje thuis<\/p>\n
In de buurt van Den Bosch woonde een vrouw die twee kinderen heeft, een tweeling. Ze zijn verkregen door ivf. Nu vindt ze dat haar gezin \u2018voltooid\u2019 is.<\/p>\n
Tijdens haar vruchtbaarheidsbehandeling zijn vijf embryo\u2019s ontstaan. Twee zijn er teruggeplaatst, en die waren beide meteen raak, daarom heeft de vrouw een tweeling. De andere embryo\u2019s waren over en zijn ingevroren, voor als ze later nog een kind zou willen. Na twee jaar krijgen de eigenaren van zulke embryo\u2019s een briefje thuis. Het laboratorium wil dan weten wat ze met de embryo\u2019s moeten doen. Langer bewaren? Aan de wetenschap geven? Doneren? Of vernietigen?<\/p>\n
Bijna alle mensen kiezen voor de optie \u2018vernietigen\u2019.<\/p>\n
Maar een paar weken geleden belde deze vrouw naar het ziekenhuis. Ze had er moeite mee dat de embryo\u2019s vernietigd zouden worden. Ze zei: \u2018Ik wil er iemand gelukkig mee maken.\u2019<\/p>\n
Dat hebben de artsen niet eerder meegemaakt.<\/p>\n
De gynaecoloog van de vrouw, Carl Hamilton van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch, belde zijn collega in Tilburg, Rob Bots, en legde hem de vraag voor. Bots dacht meteen aan Carolien en Maarten. Ook als het om vruchtbaarheidsbehandeling gaat, geldt in Nederland een maximumleeftijd van vijfenveertig jaar. Bovendien geldt bij adoptie een strikte regel: wie in afwachting is van een kind, mag niet tegelijkertijd een vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan. Carolien en Maarten moeten dus kiezen. En ze hebben nog maar een paar maanden.<\/p>\n
Die zijn nu koortsachtig aan het nadenken.<\/p>\n
Alsof ze twintig is<\/p>\n
De gynaecologen besloten ook de publiciteit op te zoeken. Elk jaar blijven er in Nederland naar schatting vijftienhonderd embryo\u2019s over na vruchtbaarheidsbehandelingen. Embryo\u2019s, waarvoor hard gewerkt is om ze te laten ontstaan. Het merendeel daarvan wordt vernietigd. Dat is een ethisch probleem, zegt Carl Hamilton.<\/p>\n
Natuurlijk, zegt hij, is embryodonatie een kwestie waar goed over nagedacht moet worden. \u2018De wenselijkheid ervan moeten we bespreken. Maar nu ligt er een ander ethisch probleem: het vernietigen van embryo\u2019s. Daar wordt op grote schaal overheen gestapt.\u2019<\/p>\n
En dan is er ook nog de kwestie van de maximumleeftijd voor vruchtbaarheidsbehandelingen. Een kwart van de kinderen \u2013 drie\u00ebnveertigduizend \u2013 die jaarlijks in Nederland geboren wordt, heeft tegenwoordig een moeder van boven de vijfendertig. Er zijn er ook die er nog ouder aan beginnen: bijna zevenduizend vrouwen kregen in 2003 volgens het CBS hun eerste kind tussen hun veertigste en vierenveertigste. Dat zijn bijna allemaal vrouwen die hoger opgeleid zijn.<\/p>\n
Dit soort cijfers gaan vaak gepaard met een rijtje \u2018uitstelmotieven\u2019 die de vrouwen noemen, zoals onder meer in het onlangs verschenen rapport van de Raad voor Volksgezondheid: Uitstel van ouderschap: medisch of maatschappelijk probleem?. Vrouwen willen eerst een studie afmaken, carri\u00e8re maken, genieten van vrijheid. Of ze hebben het over \u2018loopbaanonderbreking\u2019, \u2018gebrek aan kinderopvang\u2019 of \u2018financi\u00eble redenen\u2019. Maar vaak is het: geen geschikte partner hebben, of twijfelen aan een relatie.<\/p>\n
Als dan rond haar veertigste alles in orde lijkt en ze aan kinderen wil beginnen, wordt het wel erg spannend. Twee \u00e0 drie procent kans per maand heeft ze dan nog. Volgens een ruwe schatting is een op de vijf vrouwen van halverwege de veertig in rijke landen kinderloos, of uit vrije wil, of omdat de kans zich niet voordeed, of omdat ze te laat was, zoals bij Carolien.<\/p>\n
Boven de drie\u00ebnveertig is er in Tilburg met ivf nog nooit een vrouw zwanger geraakt. Haar eivoorraad is dan grotendeels op, en de eicellen die er nog zijn, zijn van slechte kwaliteit. De kans dat die zich in het laboratorium laten bevruchten, is redelijk, maar de kans op innestelen nihil. Daarom behandelen ze zelden een vrouw boven die leeftijd.<\/p>\n
Maar er is een manier om die vrouw wel zwanger te krijgen. Alleen met haar eivoorraad is er een probleem, haar overige biologische functies blijven nog heel lang intact. Als ze eicellen krijgt van een jonge vrouw, zijn haar kansen dus weer alsof ze twintig is. Het is de laatste kans voor oudere vrouwen met een kinderwens.<\/p>\n
In Nederland is het moeilijk om aan eicellen te komen; commerci\u00eble eiceldonatie mag hier niet. In Belgi\u00eb, Spanje, Finland of Rusland is commerci\u00eble eiceldonatie wel toegestaan, maar dat kost veel geld. Meestal komt een vrouw in Nederland dus met een jongere zus, of een vriendin, die bereid is eicellen af te staan. Zij moet dan een hormonale behandeling ondergaan, de eicellen worden met een naald uit haar lichaam gehaald. En ze moet het niet erg vinden dat er een kind komt dat maar voor de helft genetisch van haar is.<\/p>\n
Die donoren zijn maar moeilijk te vinden. Daarom komt eiceldonatie relatief weinig voor in Nederland: nog geen honderd vrouwen per jaar raken ermee zwanger.<\/p>\n
Nu komt daar dus een nieuwe mogelijkheid bij: embryodonatie.<\/p>\n
Medisch gezien is dit veel eenvoudiger dan eiceldonatie. De embryo\u2019s zijn er al. De eigenaren hoeven alleen een handtekening onder een contract te zetten waarmee ze ze afstaan. En het heeft dezelfde voordelen als eiceldonatie: je kunt er op hoge leeftijd nog zwanger mee raken.<\/p>\n
Nu dat steeds meer voorkomt, gaan er stemmen op om de maximumleeftijd voor vruchtbaarheidsbehandelingen te verhogen van vijfenveertig naar vijftig jaar. In augustus vorig jaar verscheen er een verhaal in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van drie Utrechtse gynaecologen en een ethicus. Zij pleitten ervoor die leeftijd, zoals vastgelegd in het Planningsbesluit IVF, te verhogen naar vijftig. Hamilton was als lid van de Gezondheidsraadcommissie betrokken bij de totstandkoming van dat besluit. Dat stamt uit 1995 en is daarna nooit herzien. \u2018We hebben de leeftijd toen voorlopig vastgesteld op vijfenveertig,\u2019 zegt Hamilton. \u2018Daarbij hebben we aangetekend dat er verder onderzoek nodig is. Als dat gunstig uit zou pakken, zou de leeftijd omhoog kunnen. Het gebeurt nu op redelijk grote schaal en er zijn geen verrassingen boven komen drijven. Ik vind het dus tijd om die leeftijd bij te stellen.\u2019<\/p>\n
Beschermwaardigheid<\/p>\n
Marcel Peeters is hoofd van het ivf-laboratorium van het St Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg. Hij is de bewaarder van de ingevroren embryo\u2019s. Embryo\u2019s invriezen gebeurt sinds 1991 in Tilburg op grote schaal. Niet alleen de embryo\u2019s van hun eigen pati\u00ebnten liggen hier, ook die van andere ziekenhuizen in de regio, waaronder het Jeroen Bosch. Het is een van dertien ivf-laboratoria in Nederland. Jaarlijks worden hier ruim duizend ivf-behandelingen uitgevoerd.<\/p>\n
De vrouw krijgt daarbij eerst hormonen om in de cyclus niet \u00e9\u00e9n maar meer eiblaasjes te stimuleren. Dan worden de eicellen uit de eierstokken van de vrouw gehaald, met een naald door de vaginawand heen. De gemiddelde oogst eicellen per keer is negen. Ze worden naar het lab gebracht, in een schaaltje gelegd, met een paar druppels zaad erbij. De eicellen worden zo bevrucht, als het goed gaat.<\/p>\n
Dat is een embryo.<\/p>\n
Na een dag of drie heeft het embryo acht cellen, en is nog niet met het blote oog zichtbaar. De mooiste wordt eruit gehaald en teruggeplaatst in de vrouw.<\/p>\n
Soms worden er twee teruggeplaatst, als de kwaliteit van de embryo\u2019s niet zo heel goed lijkt; daarom krijgen relatief veel ivf-stellen een tweeling.<\/p>\n
De rest van de embryo\u2019s wordt, als ze zich verder goed ontwikkelen, ingevroren, voor als de vrouw niet in \u00e9\u00e9n keer zwanger raakt. Als ze wel zwanger raakt, wil ze twee jaar later misschien nog een kind. Ook dan kan ze beginnen met deze embryo\u2019s.<\/p>\n
In Tilburg wordt het merendeel van de cryo\u2019s, zoals de ingevroren embryo\u2019s worden genoemd, binnen een paar maanden opgebruikt door mensen die een mislukte ivf- of icsi-poging achter de rug hebben. Als ze niet meteen worden opgebruikt, dan is dat meestal omdat de vrouw inmiddels zwanger is geraakt. Dan krijgen de pati\u00ebnten na twee jaar een briefje, het moment waarop de meeste mensen toe zijn aan een tweede zwangerschap. Die worden dan meestal ook opgebruikt.<\/p>\n
Marcel Peeters schat dat er in zijn lab zo elk jaar honderd embryo\u2019s overblijven. Er zijn dertien ivf-laboratoria in heel Nederland. Jaarlijks moeten dat er dus zo\u2019n vijftienhonderd embryo\u2019s zijn. Die worden dus allemaal vernietigd, hoewel Peeters het liever anders noemt: \u2018We laten ze te gronde gaan.\u2019<\/p>\n
Vernietigen, zegt hij, impliceert dat hij een bijzondere handeling verricht. \u2018Ontdooien en ze gewoon even laten staan, dat is alles. Voor embryo\u2019s moet je heel goed zorgen. Daar moet koolzuurspanning op, de pH moet goed zijn, et cetera. Als je niks doet, alleen ontdooit, dan is in een mum van tijd zo\u2019n celletje gedegenereerd.\u2019<\/p>\n
Heel soms is de man overleden, en wil een vrouw het embryo alsnog teruggeplaatst. Of ze zijn uit elkaar, en de vrouw wil alsnog een kind van haar ex, zoals in de zaak die onlangs in Straatsburg diende. De rechter oordeelde dat de man niet ongewenst vader mocht worden. Dat komt allemaal razend zelden voor.<\/p>\n
Meestal willen de mensen de embryo\u2019s niet terug, omdat hun gezin is voltooid, of omdat ze uit elkaar zijn. \u2018We hoeven ze niet meer,\u2019 schrijven ze dan. Peeters kan zich daar wel eens over opwinden. \u2018We hebben jarenlang voor die embryo\u2019s gezorgd, vanuit een filosofie van beschermwaardigheid. En dan krijgen we zo\u2019n briefje, soms handgeschreven op een velletje uit een multomap: gooi ze maar weg. Dan denk ik wel eens: God, waar zijn we mee bezig.\u2019<\/p>\n
Zesduizend jaar<\/p>\n
Op deze vrijdagmiddag neemt Marcel Peeters plaats achter de microscoop. Hij wacht op de schaaltjes die analiste Angelique Marcelissen uit de incubator haalt. Invriezen is heel moeilijk, legt hij uit. \u2018We halen het water zoveel mogelijk eruit, maar dat lukt nooit helemaal. Water wordt ijs en die ijskristallen zetten uit. Dat maakt gaten in de embryo\u2019s. Dan gaan ze kapot.\u2019 Het lab gebruikt daarom een soort antivries, cryopreservant, maar dat helpt maar gedeeltelijk. Bijna een kwart overleeft het invriesproces niet.<\/p>\n
D\u00e1\u00e1rna moeten de ontdooide embryo\u2019s zich nog innestelen. Dat gaat ook minder goed bij cryo\u2019s. Vandaar dat cryoterugplaatsingen in Tilburg een zwangerschapskans van iets minder dan twintig procent opleveren, iets lager dan bij ivf. Maar als een vrouw eenmaal zwanger is en de embryo\u2019s door de natuurlijke selectie heen zijn, kan de vrouw opgelucht ademhalen. Vanaf dat moment heeft ze een normale zwangerschap, met normale risico\u2019s.<\/p>\n
Die kansen zijn de afgelopen jaren flink omhoog gegaan, van ongeveer tien naar iets minder dan twintig procent. Dat komt doordat het vriesproces met kleine stapjes is verbeterd. Marcelissen doet de twee embryo\u2019s die nu voor haar liggen, samen in \u00e9\u00e9n rietje. Per twee \u00e0 drie, soms ook maar \u00e9\u00e9n, worden ze nu in rietjes gedaan, porties waarin ze ook ontdooid worden. Daarvan plaatst Tilburg de beste terug.<\/p>\n
Marcelissen legt het rietje in een doosje van piepschuim en loopt ermee door de gang langs het lab. Tot ze voor een grote schuifdeur staat. Dit is de cryoruimte. Een kleine spoelkeuken, met een keukenblokje, op de grond vele stikstofvaten en op het aanrecht een apparaat dat hysterisch piept.<\/p>\n
Hier, in die bolle vaten op de grond, liggen de embryo\u2019s waarover Carolien en Maarten koortsachtig aan het nadenken zijn.<\/p>\n
Marcelissen schuift het rietje in het piepende apparaat waar het in twintig minuten voorvriest. Ze zet een wekkertje en gebruikt de resterende tijd om de stikstofvaten bij te vullen. Ze beschermt zich daarbij met een plastic scherm, want kokende stikstof is gevaarlijk.<\/p>\n
De wekker gaat. Ze haalt het rietje uit het vriesapparaat en brengt het even in contact met een ijskoud pincet. Langzaam zal het nu naar min honderddertig graden zakken, de temperatuur waarop het leven stilligt. Daarna gaan de cryo\u2019s naar de vaten met vloeibare stikstof van min honderdzesennegentig graden. \u2018Theoretisch,\u2019 zal Marcel Peeters later uitleggen, \u2018kun je ze zo zesduizend jaar bewaren.\u2019 Alleen de achtergrondradioactiviteit gaat door, die beschadigt het materiaal. Het reparatiemechanisme van het menselijk dna ligt op min honderddertig graden ook stil. Daarom zegt Peeters \u2018theoretisch\u2019, want na zesduizend jaar zal de schade zo groot zijn dat het materiaal niet meer bruikbaar is.<\/p>\n
Rootsreis<\/p>\n
Carolien en Maarten leerden elkaar kennen toen Carolien negenendertig was. Na een jaar stopten ze met de pil. Ze wisten dat ze laat waren, maar ach, er zijn wel vreemdere dingen gebeurd dan een vrouw van veertig die zwanger raakt.<\/p>\n
Alleen: er gebeurde niets. Ze gingen al snel naar de gynaecoloog, die twee ivf-pogingen deed, maar het was al te laat. Carolien reageerde niet op de hormonen zoals de artsen gehoopt hadden. De oogst van eitjes was te mager. Voor een second opinion gingen ze naar Rob Bots in Tilburg. Hij spoelde haar eileiders door, wat de vruchtbaarheid gedurende enkele maanden soms iets kan verhogen, maar verder zei hij: \u2018Niet meer vrijen op commando. Loslaten.\u2019<\/p>\n
Carolien was inmiddels drie\u00ebnveertig.<\/p>\n
Ze hebben de adoptieprocedure met succes doorlopen, maar er is hun nog geen kind toegewezen. Ze kunnen niets anders doen dan wachten, terwijl de klok tikt. En toen belde Rob Bots.<\/p>\n
\u2018Mijn eerste reactie was: wat ontzettend gaaf,\u2019 zegt Carolien. \u2018Ik was dagenlang euforisch. Ik zag alleen de problemen die je n\u00ed\u00e9t had, in vergelijking met adoptie. G\u00e9\u00e9n getraumatiseerd kind. G\u00e9\u00e9n hechtingsproblemen, zoals dat op de cursus heette. G\u00e9\u00e9n kind met bagage. Daarna kwam ik met beide benen op de grond. Dan begint dat enorme denkproces in je hoofd. Daar zitten we nu middenin.\u2019<\/p>\n
Met eiceldonatie, zeggen ze, hadden ze geen enkel probleem gehad, als de donor onbekend zou blijven. Ze heeft nu spijt, zegt ze, dat ze die optie een paar jaar geleden niet dieper heeft uitgezocht. Dan is maar \u00e9\u00e9n van de genetische ouders een vreemde. Carolien kon zich erbij neerleggen dat ze daar niets over zouden weten, ook al mag dat niet in Nederland. Bij een heel embryo vinden ze het wel erg moeilijk worden, zegt Carolien. \u2018Ik moet echt iets meer over de afkomst ervan weten voor ik kan beslissen. Dat gaat echt niet over kleur ogen of zo, maar je wilt niet een kind van alles en iedereen.\u2019<\/p>\n
Bij gewone adoptie is dat ook zo, zegt Maarten. \u2018Dan weet je ook niet wat voor kind je krijgt.\u2019 Maar er is wel door de instanties naar dat kind gekeken. Zo\u2019n soort screening zou Carolien ook van het embryo wel willen hebben. \u2018Als de arts zou zeggen: jullie passen bij elkaar, is het al goed. Nu weet ik nog niks.\u2019<\/p>\n
Carolien zou de donoren graag eerst willen ontmoeten, Maarten liever niet. \u2018Wat als ze je niet aanspreken? Of als ze ons niet goed genoeg vinden? Wat dan?\u2019<\/p>\n
Hij vindt het genoeg als het ergens geregistreerd staat, voor later. In Nederland is dat zelfs verplicht. Zaad- en eiceldonoren moeten zich sinds 2004 registreren bij de stichting Donorgegevens. Als het kind zestien wordt, kan het die gegevens opvragen. Ze willen beiden dat het kind een \u2018rootsreis\u2019 kan maken, later, als het daar behoefte aan heeft. \u2018Mensen willen weten waar ze vandaan komen,\u2019 zegt Carolien. \u2018Misschien moet je het niet doen als je zo\u2019n kind niks kan vertellen. Ik vind het heel ver gaan.\u2019<\/p>\n
Ze gebruiken het woord \u2018ego\u00efstisch\u2019 veel vanavond. Een adoptiekind, zo redeneren ze, bestaat al. Een ander heeft het wat aangedaan, verlaten, zij vangen dat kind op. De vragen en problemen die het heeft, zijn niet veroorzaakt door de nieuwe ouders. Bij embryodonatie, vinden ze, kiezen ze uitsluitend voor zichzelf. Zij willen kinderen. Maar aan de andere kant, zeggen Carolien en Maarten ook, zouden ze een kind een heel leuk leven kunnen bieden. En ach, als zij dit embryo niet nemen, dan doet misschien een ander het wel.<\/p>\n
Of toch niet?<\/p>\n
\u2018Je ziet,\u2019 zegt Carolien, \u2018we zijn er nog niet uit.\u2019<\/p>\n
Donor door het lint<\/p>\n
\u2018Medisch gezien is embryodonatie niets ingewikkelds of nieuws,\u2019 zegt Jeanine Bernards. \u2018Alleen ethisch is het bijzonder.\u2019<\/p>\n
Bernards is fertiliteitsarts in Tilburg en gespecialiseerd in eiceldonatie. Als Carolien en Maarten straks besluiten de embryo\u2019s te willen, komen ze als eerste bij haar terecht. Zodra ze ja zeggen, wachten ze tot de volgende eisprong van Carolien. Vanaf dat moment tellen ze de dagen dat het embryo oud is. Als het na vijf dagen is ingevroren, en daarna nog een nacht ontdooit, wordt de dag van de terugplaatsing vastgesteld op dag zes. De dag ervoor worden de embryo\u2019s ontdooid en kijkt Marcel Peeters nog een nacht of deze het celdelen weer oppakken. Als dat goed gaat, kiezen ze het mooiste embryo uit en brengen het met een slap slangetje bij Carolien naar binnen. De natuur doet de rest.<\/p>\n
De kans die Carolien heeft om in \u00e9\u00e9n keer zwanger te raken, is ongeveer twintig procent, evenveel als de maandelijkse kans van een vrouw van in de twintig. Ze heeft geen verhoogde kans op een kind met het syndroom van Down, wat normaal voor oudere moeders geldt. Er is ook geen verhoogde kans op andere afwijkingen. Dat zijn allemaal risico\u2019s die gelden voor genetisch materiaal van oudere vrouwen. Nu is dat materiaal jong.<\/p>\n
Carolien loopt wel iets meer risico op een miskraam en op complicaties tijdens haar zwangerschap. De kans op een keizersnede en zwangerschapsvergiftiging is groter. Ook moet ze wel in goede conditie zijn, de hoeveelheid bloed van een vrouw neemt met de helft toe als ze zwanger is. Het hart moet dat aankunnen. Er is een uitspraak die luidt: als een vrouw nog een marathon kan lopen, kan ze ook een zwangerschap aan.<\/p>\n
Dat het genetisch materiaal bij embryodonatie van een vreemde is, doet vermoeden dat de acceptatie door het lichaam moeilijk zou kunnen zijn. Maar ook dat lijkt niet het geval. Bij draagmoederschap is het niet moeilijker een vrouw zwanger te krijgen dan bij gewone ivf. En bij eiceldonatie ook niet.<\/p>\n
Maar hoe zit het met het geestelijk welzijn van beide partijen?<\/p>\n
In Nederland kennen de stellen elkaar meestal als er sprake is van eiceldonatie. Die pati\u00ebnten van Bernards ondergaan eerst een procedure. Ze krijgen een gesprek, worden gescreend. Weten ze waar ze aan beginnen? Hoe reageren ze op stress? En dan nog is niet zeker hoe ze zullen reageren. \u2018Ik heb mee\u00adgemaakt dat de paren goed gescreend waren,\u2019 vertelt Bernards. \u2018Maar toen de acceptor zwanger raakte, ging de donor alsnog vreselijk door het lint. Dat eindigde in een miskraam, en gelukkig maar, want ik weet niet hoe dat op de lange termijn was gegaan.\u2019<\/p>\n
Je kan gewoon niet voorspellen, zegt Bernards, hoe de betrokkenen zullen reageren als het erop aan komt. \u2018Dat is een grote black box.\u2019<\/p>\n
Ze ziet wel een aantal voordelen van embryodonatie ten opzichte van zowel adoptie als eiceldonatie. Eicellen kun je nu nog niet goed invriezen, dus er moet altijd iemand bereid zijn om ter plekke een hormoonbehandeling te ondergaan en de cyclus af te stemmen op de ontvangende partij. Een vrouw die toch al ivf ondergaat en bereid is tijdens de behandeling een paar eicellen af te staan, dat is bijna onmogelijk te timen. \u2018Ik zou ze dat ook niet aanraden, eicellen splitsen. Het is psychologisch niet te verteren als de ander wel zwanger is en zij niet.\u2019<\/p>\n
Juridisch is embryodonatie een stuk eenvoudiger dan adoptie. De donorouders hoeven alleen het formulier te ondertekenen waarin ze afstand doen van de embryo\u2019s. De vrouw die het kind baart, is vervolgens vanzelf de moeder. De vader is de man met wie ze getrouwd is.<\/p>\n
\u2018Een mooiere vorm van adoptie bestaat gewoon niet,\u2019 zegt Bernards. \u2018Je krijgt een kind van een ander in de vroegste vorm. En het is geweldig om zelf de zwangerschap mee te maken. Dat zorgt meteen voor een enorme binding en hechting.\u2019<\/p>\n
Bernards vindt wel dat er nog veel vragen zijn over de gevolgen op de lange termijn voor alle partijen. Volgens de wet mogen de donoren niet helemaal anoniem blijven. Zowel zaad- als eiceldonoren moeten zich sinds 2004 registreren bij de Stichting Donorgegevens in Den Haag, zodat als het kind zestien is, het op zoek kan gaan naar de biologische ouders. Maar Bernards heeft liever dat Carolien en Maarten hun donoren ook echt ontmoeten voor ze dit avontuur aangaan. \u2018Als ze komen, zal ik advocaat van de duivel spelen. Ik zal ze laten zien dat het \u00e9cht kan gebeuren, dat mensen er last van krijgen.\u2019<\/p>\n
Embryo-adoptie<\/p>\n
Medisch is er dus geen enkel obstakel voor embryodonatie. Het zou ook niet voor het eerst zijn dat dit gebeurt. In Nederland is het een paar keer voorgekomen, als een vrouw \u00e9n geen eicellen had \u00e9n de man geen goed zaad. In de Verenigde Staten begint het een beetje te lopen, nu de techniek zo ver is dat de kansen op een zwangerschap even hoog zijn als bij ivf. De gynaecoloog uit Den Bosch, Carl Hamilton, vermoedt dat het daar een keer of veertig, vijftig is voorgekomen.<\/p>\n
Juridisch is het ook buitengewoon eenvoudig. In de Embryowet uit 2002 wordt embryodonatie uitdrukkelijk genoemd als optie. Toch lijkt het een beetje tussen de juridische wal en schip te vallen. Want nu is het wel erg makkelijk. De artsen volgen de procedure voor eiceldonatie: ze voeren een paar gesprekken, meer niet. Een gewone adoptieprocedure duurt zo\u2019n drie jaar. Een embryo doneren lijkt toch meer op adoptie dan op eiceldonatie. Met twee handtekeningen op \u00e9\u00e9n A4\u2019tje is het gebeurd.<\/p>\n
Jan Kremer, gynaecoloog en hoogleraar voortplantingsgeneeskunde in Nijmegen, laat weten dat de beroepsgroep NVOG daarom geen formeel standpunt heeft ten opzichte van embryodonatie. \u2018Het mag van de wet,\u2019 zegt hij.<\/p>\n
Kremer is voorzitter van de landelijke ivf-werkgroep van de NVOG. Ook heeft hij geen moeite met het verhogen van de maximale leeftijd van vijfenveertig. Hij vindt wel, net als zijn collega Hamilton, dat dit gepaard moet gaan met onderzoek naar de gevaren ervan en de langetermijnconsequenties. En hij vindt dat er in alle gevallen slechts \u00e9\u00e9n embryo teruggeplaatst moet worden. \u2018Een meerling geeft bij vrouwen van vijfenveertig echt te veel risico,\u2019 zegt hij. \u2018Bij eiceldonatie gaat het vaak om een ouder paar, dat zal ook gelden voor embryodonatie.\u2019 Hij noemt het liever \u2018embryo-adoptie\u2019. \u2018Je moet het vergelijken met de wetgeving in de hoek van adoptie, daar heeft het toch de meeste raakvlakken mee.\u2019<\/p>\n
De vijftienhonderd embryo\u2019s die jaarlijks in Nederland overschieten, zijn ook volgens de NVOG een ethisch probleem waarover nagedacht moet worden. \u2018Het is nogal wat om goede embryo\u2019s te vernietigen. Embryodonatie is een vergeten mogelijkheid.\u2019<\/p>\n
Belang van het kind<\/p>\n
De Stichting Adoptievoorzieningen laat weten er niets mee te doen. Wel wil het desgevraagd wat zeggen over de leeftijdsgrenzen voor adoptie. Voor adoptie geldt dat de ouders niet meer dan veertig jaar mogen schelen met hun adoptiekinderen; een vrouw boven de veertig mag dus nog wel adopteren, maar dan een kind dat wat ouder is. Is ze drie\u00ebnveertig, dan is het kind minimaal drie. Is ze vijfenveertig, dan is het kind minimaal vijf. Daarna mag het niet meer.<\/p>\n
Die grenzen, legt voorlichtster Sandra Visser uit, zijn er om het kind te beschermen. \u2018Vraag ze zelf hoe ze het zouden vinden,\u2019 zegt Visser. \u2018De eerste generatie adoptiekinderen is nu dertig, veertig. Ze zeggen dat ze geen uitzondering willen zijn, daarom is de leeftijd gelijkgesteld aan de leeftijd waarop vrouwen op biologische wijze kinderen kunnen krijgen.\u2019<\/p>\n
Bij het verhogen van de leeftijd voor eicel- en embryodonatie zouden deze kinderen ook een uitzondering kunnen gaan vormen.<\/p>\n
Hamilton vindt ook dat er naar het belang van het kind gekeken moet worden, maar kijkt er toch weer anders tegenaan. \u2018Het is niet schadelijk. De kinderen lijden niet. Het is vast leuker om jongere ouders te hebben, maar is dat nou echt zo belangrijk?\u2019<\/p>\n
Hij wil, zegt hij, niet de adoptiekinderen beconcurreren. \u2018Er blijven natuurlijk mensen die liever adopteren. Maar de embryo\u2019s zijn er.\u2019<\/p>\n
Er zullen altijd paren zijn die niet willen dat er straks kinderen rondlopen die genetisch van hen zijn, denkt hij, maar er is ongetwijfeld ook een aantal dat er geen bezwaar tegen heeft. \u2018We kunnen mensen nu de keuze geven: gaan ze reguliere adoptie doen en een kind uit een arm land helpen? Of gaan ze zelf dragen? Ik vind dat er een maatschappelijke discussie over moet ontstaan. In moderne tijden laat je die vraag over aan de mensen zelf, en niet aan een instantie.\u2019<\/p>\n
Carolien en Maarten hebben dus heel wat om over na te denken. Toch is embryodonatie voor hen niet zo vreemd. Over gewone adoptie denken ze al heel lang, ze hebben cursussen gevolgd en boeken gelezen. \u2018Ook dan krijg je een kind van een vreemde,\u2019 zegt Carolien. \u2018Alleen heb je bij embryo\u2019s niet de nadelen die je hebt bij gewone adoptie. Kinderen met bagage en andere problemen.\u2019<\/p>\n
Maar zodra ze de voordelen opsomt, komen ook de angsten naar boven. Het is, zegt ze, alsof ze al zwanger is. Z\u00f3 diep gaan ze. \u2018Bij een gewone zwangerschap neem je bepaalde risico\u2019s voor lief. Dan zijn ze logischer. Dan ga ik er gewoon voor. Nu pieker ik de hele dag. Ik heb daar nog nooit z\u00f3 veel over nagedacht. Zo dicht bij een zwangerschap ben ik nog nooit geweest.\u2019<\/p>\n
Haar grootste angst: \u2018Dat je gewoon echt niet weet wat eruit komt.\u2019<\/p>\n
Er is veel tijd nodig, verzucht Maarten, maar dat hebben ze nou juist niet. Konden ze maar eerst kijken of het met het embryo zou lukken, en d\u00e1n pas weer adoptie proberen. \u2018Die deadline is echt heel onwerkelijk,\u2019 zegt Carolien. \u2018Ik zou willen dat de wet minder strikt was. Maar ik moet er ook niet aan denken hier tot mijn vijftigste mee rond te lopen. Op een gegeven moment houdt het gewoon op. Je wordt ook sneller moe, je bent minder vitaal.\u2019<\/p>\n
Ze kijkt Maarten aan.<\/p>\n
\u2018Op 20 augustus ben je jarig,\u2019 zegt hij. \u2018Op 21 augustus weten we meer. Dan weten we of we een zeilboot moeten kopen.\u2019<\/p>\n
Barbara van Erp schreef het boek \u2018Vruchtbare dagen\u2019 dat in mei verschijnt bij Uitgeverij Balans in het fonds van Vrij Nederland. Van Erp volgde gedurende een jaar de behandeling van drie stellen in de fertiliteitskliniek van het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg. Meer informatie over het boek vindt u op www.vn.nl.<\/p>\n
Lezers van Vrij Nederland kunnen \u2018Vruchtbare dagen\u2019 nu alvast bestellen met een korting van 2 euro. Kijk daarvoor op www.vn.nl of bel (020) 551 87 01<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jaarlijks blijven er in Neder\u00adland na vruchtbaarheidsbehandelingen zo\u2019n vijftienhonderd embryo\u2019s over in de vriezer. Die worden vernietigd. Maar waarom zou je ze niet doneren aan oudere stellen met een kinderwens? Medisch en juridisch is dat eenvoudig, ethisch en psychologisch nog problematisch.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[1357],"acf":[],"author_name":"Barbara van Erp","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117843"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117843"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117843\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Barbara van Erp","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}