Profiel Niko Koffeman<\/p>\n
Er hangt een projectiescherm voor de kansel in de Apostolische kerk in Assen. De houten banken worden voor driekwart bezet door gelovig volk dat komt voor de lezing met lichtbeelden door Antoinette Hertsenberg. De TROS-coryfee presenteert zichzelf vanavond in een verrassende hoedanigheid. Ernstig legt ze uit wat het betekent om belijdend lidmaat van het orthodoxe kerkgenootschap der zevendedagsadventisten te zijn.<\/p>\n
\u2018Houd de sabat in ere, het is een heilige dag,\u2019 verschijnt als vierde van de tien geboden in zwarte letters op het scherm. De spreekster vertelt dat in haar religie \u00e1lles in de bijbel letterlijk worden opgevat. Aangezien God de wereld in zes dagen schiep en op de zevende dag rustte, dient de zaterdag te worden geheiligd \u2013 dus niet de zondag, zoals een onuitroeibaar misverstand wil. Van \u00e9\u00e9n dag per week niet werken knapt een mens op, betoogt Antoinette Hertsenberg. \u2018Als ik lees dat \u00e9\u00e9n miljoen Nederlanders antidepressiva slikt, dan vraag ik me af hoe dat komt. Ik denk dat we om wat vrolijker in het leven te staan die ene rustdag per week absoluut nodig hebben.\u2019<\/p>\n
Die zevende dag was trouwens nog een punt van onderhandeling toen de TROS haar twaalf jaar geleden vroeg om bij de televisie te komen werken. Als woordvoerster van de Dierenbescherming had ze bij Nova in een twistgesprek over het nut van de jacht zo\u2019n pittige indruk gemaakt, dat de \u2018grootste familie van Nederland\u2019 direct een bekwame presentatrice in haar herkende. Het kennismakingsgesprek verliep tot wederzijds genoegen, totdat de sollicitante vanwege haar geloofsovertuiging vroeg of in het contract de clausule kon worden opgenomen dat ze op zaterdagen niet beschikbaar was. \u2018De heren reageerden ontsteld. Wat ik vroeg, k\u00f3n domweg niet. \u201cDan ga ik n\u00fa naar huis en dan hoor ik het wel, dan is het misschien geen baan voor me,\u201d zei ik. Het hoofd personeelszaken kwam hollend achter me aan. Hij begreep er niets van. Duizenden mensen wilden dolgraag de baan die ik om principi\u00eble redenen dreigde te laten schieten. Enfin, de volgende dag bood de TROS excuses aan. Ik werd aangenomen en ging het consumentenprogramma Radar presenteren. Dat doe ik nog steeds.\u2019<\/p>\n
Zonder make-up en met bril ziet Antoi\u00adnette Hertsenberg er minder ravissant uit dan op de televisie. \u2018Een stuk liever,\u2019 vindt de grijze apostolist die zich na een muzikaal intermezzo achter de zaalmicrofoon posteert. Desgevraagd vertelt hij dat zevendedagsadventisten inderdaad overtuigd zijn van de terugkeer van Jezus op aarde: \u2018Zonder dat vooruitzicht zou ik erg somber worden van bijvoorbeeld een documentaire als die van Al Gore.\u2019 Aangezien het adventisme een \u2018heel gezond geloof\u2019 is, huldigen de adepten een ascetische levenswijze. Vegetari\u00ebrs zijn in deze kring net niet in de meerderheid, de meesten nuttigen geen alcohol en het is misschien aardig om te weten dat de \u2018anti-rokenbeweging in Nederland\u2019 voortkwam uit een clubje dat al in 1897 door adventisten werd gesticht.<\/p>\n
Vraag uit de zaal: \u2018Maar u weet toch dat Jezus aan wijn een zekere symboolfunctie toekende? Bij het heilig avondmaal werd zoete wijn geschonken. Hoe kunt u dan stellen dat\u2026\u2019<\/p>\n
\u2018Klopt!\u2019 interrumpeert Antoinette Hertsen\u00adberg. \u2018Ik heb niet gezegd dat het drinken van wijn onbijbels is. Ik drink zelf ook wel eens een glaasje. Evenmin beweer ik dat Jezus vegetari\u00ebr was. Hij at vis, deelde die zelfs uit. Maar er staan in de bijbel w\u00e9l veel waarschuwingen tegen alcohol en adviezen om gezond te leven. Laatst las ik over vijftigplussers die minder werken en uit verveling massaal aan de wijn gaan. Dan denk ik: wees daar maar liever voorzichtig mee.\u2019<\/p>\n
Hoe zit dat trouwens met die ophef rond Marianne Thieme? Het ochtendblad meldde dat de voorzitter van de Partij voor de Dieren in opspraak is omdat ze van de zevendedagsadventisten blijkt te zijn. \u2018Is het terecht om een persoon te bekritiseren vanwege zijn of haar geloof?\u2019 wil een man weten.<\/p>\n
\u2018Daar wordt ze op aangevallen door Maarten \u2019t Hart,\u2019 preciseert Antoinette Hertsenberg.<\/p>\n
Man: \u2018Het gaat me niet om dit specifieke geval, maar om de problematiek in zijn algemeenheid.\u2019<\/p>\n
Zij: \u2018Christenen maken ook wel eens verkeerde keuzen, ik beweer niet dat wij beter zijn. Ik weet w\u00e9l dat de Partij voor de Dieren een seculiere partij is. Als blijkt dat Marianne Thieme straks in de Tweede Kamer anders stemt dan in het partijprogramma werd beloofd, dan heb je een punt. Maar haar domweg aanvallen omdat ze een bepaald geloof aanhangt, is te kwader trouw. Toevallig gaat het nu om een zevendedagsadventiste, maar ik vind dit even erg als iemand verketteren omdat hij of zij joods is. Een jood mag w\u00e9l namens de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer?\u2019<\/p>\n
Een verontwaardigd gemompel golft door het godshuis.<\/p>\n
Man: \u2018Vergeet niet wie dit zegt. Maarten \u2019t Hart!\u2019<\/p>\n
\u2018Ja, ik snap best dat zijn uitval te maken heeft met zijn jeugdtrauma\u2019s. Daar mag hij best romans over schrijven, maar zodra hij zich uitspreekt over religie en politiek, reken ik hem af op zijn verstand.\u2019<\/p>\n
Glunderende echtgenoot<\/p>\n
Op de eerste rij glundert Niko Koffeman, sinds twaalf jaar echtgenoot van Hertsenberg, met wie hij drie kinderen heeft. De teint van zijn huid verraadt intensieve blootstelling aan de lentezon. Hij draagt een groen Levis-jack en is zoals gewoonlijk ongeschoren. De strijd voor het dier in verdrukking bracht Niko en Antoinette samen.<\/p>\n
Zij werkte als uitzendkracht bij de Anti-Vivisectie-Stichting in Den Haag, hij zat bij een reclamebureau met de Dieren\u00adbescherming als klant. Hij tipte haar over een vacature als projectleider biotechnologie bij de Dierenbescherming. Zij solliciteerde \u2013 en werd aangenomen. Later, bij haar overstap naar de TROS, bedacht hij voor het consumentenprogramma dat ze op maandagavond presenteert de titel Radar. Elke dinsdagavond is ze bij de TROS te zien als presentatrice van Opgelicht, en ook daarin herkennen intimi de hand van Koffeman, die al op jonge leeftijd gefascineerd was door oplichters en hun trucs.<\/p>\n
Antoinette Hertsenberg was van huis uit katholiek, viel van haar geloof, maar ging weer de bijbel lezen toen ze na het overlijden van haar vader het leven zonder religie te kaal vond. \u2018In die tijd kwam ik de man tegen met wie ik later getrouwd ben,\u2019 vertelde ze jaren geleden aan Opzij. Seks v\u00f3\u00f3r het huwelijk was uit den boze. \u2018Hij was zevendedagsadventist en ik raakte met hem daarover in gesprek. Ik ben me in die richting gaan verdiepen en herkende me in wat ik las en hoorde.\u2019<\/p>\n
Het geestelijk leven van de TROS-presentatrice kwam op dezelfde manier tot bloei als dat van voorzitter Marianne Thieme van de dierenpartij: die was van huis uit \u00f3\u00f3k katholiek en raakte, toen ze spiritueel zoekende was, \u00f3\u00f3k met Koffeman in gesprek over het geloof. Ze vond het onbegrijpelijk dat een dierenbeschermer als hij lid van een kerk kon zijn. Hij vertelde dat de adventskerk juist w\u00e9l heel erg voor bedreigde diersoorten opkomt. De politica ging praten met een dominee en liet zich begin 2006 bij het kerkgenootschap dopen.<\/p>\n
Behalve in religieus opzicht had Koffeman ook op het maatschappelijke vlak veel voor haar betekend. Zoals hij zijn Antoinette had geholpen om eerst bij de Dierenbescherming, daarna bij de TROS te komen, zo bezorgde hij nu Marianne een politieke carri\u00e8re. De Partij voor de Dieren was al sinds 1992 een idee van Koffeman. Hij zal weldra ook namens die partij toetreden tot de Eerste Kamer.<\/p>\n
Af en toe sprak hij er destijds over met geestverwanten, maar zolang het maatschappelijk draagvlak ontbrak, bleef dit een van zijn vele spectaculaire plannen die hij als een exquise wijn op smaak liet komen door ze nog even op de plank te laten liggen. Niko Koffeman was net zo lekker op dreef als strateeg van de Socialistische Partij. Al was hij er de man niet naar om zich te beperken tot het berijden van slechts \u00e9\u00e9n stokpaardje.<\/p>\n
Zo dook zijn naam op in verband met de beoogde diervriendelijke omroep N\u00fatopia, waaruit na fusie met De Nieuwe Omroep de door hem voorgezeten Hilversumse kabouterzuil Llink ontstond. Hij was het brein achter de geflopte vegetarische glossy Sla!. Hij bedacht de vegetarische hotdog (\u2018veggie-dog\u2019), was mede-initiatiefnemer van de Vegapolis (een collectieve zorgverzekering voor niet-vleeseters), haalt het nieuws als woordvoerder van de Faunabescherming en voert actie voor een betere wereld in het algemeen en tegen misstanden betreffende het dier in het bijzonder.<\/p>\n
De koninklijke drijfjacht die wilde zwijnen op zijn geliefde Veluwe het leven zuur maakt, was een langdurige obsessie van hem. De actieradius van deze gedreven communicatie-adviseur doet denken aan een jongleur die met gemak tien ballen in de lucht houdt.<\/p>\n
Wortels op Urk<\/p>\n
Niko Koffeman werd in 1958 geboren in Maassluis, de stad waar Maarten \u2019t Hart ooit op de vlucht sloeg voor zevendedagsadventisten die in razernij ontstaken toen hij in hun straat op zaterdag brood wilde bezorgen. Volgens Iza\u00e4k van der Knaap, gepensioneerd na twintig jaar CDA-wethouderschap, valt de rechtlijnigheid van het geslacht Koffeman in zijn woonplaats Maassluis te herleiden tot een stamboom met wortels op het eiland Urk. Van der Knaap is sinds een halve eeuw bevriend met Niko Koffeman senior, oom en naamgenoot van de jonge Niko. \u2018De jonge Niko heeft dat narrige van zijn opa, die in de jaren twintig hier in Maassluis een afdeling oprichtte van de Christen Democratische Unie, een splinterpartij van christen-pacifisten.\u2019 Piet Koffeman, vader van de jonge Niko, gaf les aan de middelbare detailhandelsschool in Vlaardingen. \u2018Piet was ook een heel fanatieke zevendedagsadventist. Hij kon goed met po\u00ebzie omgaan, hij schreef gedichten waar je tranen van in de ogen kreeg. De Koffemannen staan in Maassluis bekend als echte actiemannen. Als het aankomt op actie, dan geven ze de maat van de muziek aan.\u2019<\/p>\n
Als vwo-leerling aan de scholengemeenschap Westland-Zuid in Vlaardingen maakte hij allerminst een geheim van de afwijkende standpunten die hem door het geloof werden ingegeven. \u2018Dat was heel verfrissend, een klasgenoot die wist te vertellen dat de wereld zesduizend jaar oud is en die precies kon uitleggen w\u00e1\u00e1rom,\u2019 zegt Ronald Mol die tientallen jaren met hem bevriend was. \u2018Je kon vreselijk met hem lachen. Hij is onvoorstelbaar intelligent, een van de scherpzinnigste geesten die ik ken. Aan het begin van het zesde schooljaar zei Niko dat hij ons ging verlaten. We begrepen er niets van. Hij moest toch net als wij zijn diploma halen? \u201cO,\u201d antwoordde hij laconiek, \u201cdat diploma heb ik al.\u201d Bleek dat hij in de vakantie staatsexamen had gedaan. Een jaar eerder dan de rest van de klas draaide hij er tussenuit om aan de universiteit te gaan studeren.\u2019<\/p>\n
Toch duurde het langer dan de gemiddelde studieduur eer hij zich doctorandus in de bedrijfseconomie (met als bijvak reclamewetenschappen) mocht noemen. Vanwege het tekort aan leraren, konden economiestudenten na hun kandidaats meteen voor de klas gaan. Koffeman gaf zeven jaar les aan de Christelijke Scholengemeenschap Beneden Maas in Vlaardingen en slaagde er als begenadigd verhalenverteller in om economie te verheffen tot een interessanter vak dan de meeste debiteuren en crediteuren beseffen. Daarnaast maakte hij overuren als activist in de milieu-, vredes- en dierenrechtenbeweging. Hij bedacht een \u2018kettingactie tegen de kettingreactie\u2019: kettingbrieven, waarbij niet het geld niet naar de deelnemers ging, maar er tonnen in de kas van charitatieve instellingen vloeiden. Een ander specialisme van Koffeman betrof het bedenken van slagzinnen waar toen nog wedstrijden voor werden uitgeschreven. Naar eigen zeggen won hij op die manier in totaal elf auto\u2019s en incasseerde hij alleen al naar de Malediven vier keer een vakantiereis. Wat hij ook aanpakte, het succes leek hem aan te kleven.<\/p>\n
Vlotte babbel<\/p>\n
Reclameman Huub Lammersen ging samen met de vers afgestudeerde Koffeman aan de slag bij het Haagse bureau NPO. Vervolgens werkten ze zes jaar bij het bureau HVR om ten slotte de krachten te bundelen in een gezamenlijke onderneming. \u2018We gingen heel intensief met elkaar om, maar uitsluitend zakelijk. Vreemd genoeg ben ik nooit bij hem thuis geweest,\u2019 zegt Lammersen. Hij bewonderde zijn collega om diens vlotte babbel, creativiteit, een overwegend zonnig humeur en ontzettend veel flair. Slimme Niko had altijd en overal zijn antwoord klaar. Toen hem gevraagd werd hoe hij als doorgewinterde milieuknakker het bezit van vijf auto\u2019s (waaronder drie klassiekers) kon verantwoorden, flapte hij eruit dat hij op die manier juist een bijdrage aan schonere lucht leverde. Hij kon immers maar in \u00e9\u00e9n wagen tegelijk rijden. Zolang zijn vier andere auto\u2019s in de garage bleven staan, betekende dat minder blik op de weg. Omdat hij er verstand van had importeerde hij, toen hij als jonge econoom krap bij kas zat, tweedehandsauto\u2019s die hij inkocht bij Splendid Cars in het Belgische Brasschaat.<\/p>\n
In het gesprek kwam hij uiterst zelfverzekerd over. Lammersen herinnert zich een priemende wijsvinger van Koffeman in combinatie met diens gevleugelde uitspraak: \u2018Weet jij wat jij moet zeggen\u2026 jij moet zeggen dat\u2026\u2019 Dat was geen toon die bij de cli\u00ebnt\u00e8le van het reclamebureau aansloeg. \u2018Joh, je denkt toch niet dat ik een mongool ben?\u2019 onderbrak de voorzitter van een Raad van Bestuur hem ooit. \u2018Ik leid een beursgenoteerd bedrijf en jij denkt mij te kunnen vertellen wat ik wel en niet moet zeggen.\u2019<\/p>\n
Huub Lammersen was kwaad toen hij ontdekte hoe Koffeman een klus waar de Dierenbescherming mee naar een ander bureau wilde, doorschoof naar zijn oude schoolvriend Ronald Mol. De organisatie besteedde het maken van het tijdschrift Dier uit aan externe bladenmakers. Lammersen: \u2018Vanuit zijn reclame-adviesfunctie wist Niko dat die competitie er aankwam. Hij heeft toen Ronald aangeraden om zich in te schrijven voor een bedrag dat lager uitkwam dan de goedkoopste offerte. Dat is gelukt. Toen Ronald dat blad mocht gaan maken, vond Niko dat hij recht had op commissie. Hoezo commissie? Niko verdiende op dat moment een vorstelijk salaris bij HVR.\u2019<\/p>\n
Mol erkent dat het \u2018in grote lijnen\u2019 zo gegaan is als Lammersen zegt, al formuleert hij het iets diplomatieker. \u2018Niko tilde ons als adviseur van de Dierenbescherming in de competitie om Dier te gaan maken,\u2019 zegt Ronald Mol. \u2018Ik denk dat wij die competitie mede door de inzet van Niko gewonnen hebben. Daar is hij voor gehonoreerd. Ja, dat kun je eten van twee walletjes noemen. Ik geef toe dat die betaling van mijn kant geen schoonheidsprijs verdient.\u2019<\/p>\n
Volgens Koffeman ging het \u2018iets anders\u2019. In 1994 besloten hij en zijn twee collega\u2019s tot intensieve samenwerking. Reclamebureau Mol & Partners te Vlaardingen werd daartoe omgedoopt in Koffeman, Lammersen, Mol & Partners. \u2018Omdat ik me had ingezet voor Mol het blad Dier te gaan maken, voelde ik er weinig voor om bij onze toetreding tot zijn vennootschap goodwill te gaan betalen voor een klant waar ik me voor had ingespannen,\u2019 zegt Koffeman. Het zou dus niet om steekpenningen gaan, maar om een bedrag dat in mindering werd gebracht op wat hij moest betalen om medefirmant te mogen worden.<\/p>\n
Klanten<\/p>\n
Tot de klantenkring van het nieuwe bureau behoorden zowel \u2018deelaccounts\u2019 van kapitalistische bolwerken als Robeco, Nutricia en de KLM, als het aaibare idealisme van Kritisch Faunabeheer, Bont voor Dieren en de Dierenbescherming. Koffeman beleefde ontegenzeggelijk het meeste plezier aan klanten uit de nonprofitsector.<\/p>\n
\u2018Daar liep onze samenwerking binnen een halfjaar op stuk,\u2019 herinnert Ronald Mol zich. \u2018Tegenover onze opdrachtgever KLM was het weinig kies om voor Kritisch Faunabeheer een parodie op de toen beroemde KLM-campagne met de zwanen te maken, voorzien van de tekst: \u201cElk jaar storten er vijfduizend neer.\u201d Hij zat bij ons op het bureau ook posters te bedenken tegen genetische manipulatie door Nutricia, een andere klant van ons. Die zou bezig zijn om uit koeien moedermelk te ontwikkelen. We hebben daar enorme bonje over gekregen. Wie in de reclame werkt, moet accepteren dat het onmogelijk is om twee heren te dienen.\u2019<\/p>\n
Het uitkopen van Koffeman betekende een forse aderlating voor de jonge onderneming. \u2018Hij kreeg een half miljoen gulden mee,\u2019 herinneren Mol en Lammertsen zich. \u2018Welnee,\u2019 zegt Koffeman, \u2018dat was niet meer dan honderdvijfentwintigduizend gulden.\u2019<\/p>\n
Eenmansbureau<\/p>\n
Koffeman ging verder als directeur van het eenmansbureau voor communicatie-advies Ad\/Venture BV, dat hij onmiddellijk nadat hij in 1994 voor zichzelf begon liet inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Toen hij een jaar later met zijn echtgenote een verbouwde boerderij in Vierhouten betrok, was dat het sein voor een nieuwe zakelijke constructie. Ad\/Venture BV ging samen met AH-Erlebnis, de vennootschap waarin Antoinette Hertsenberg haar zakelijke belangen veilig stelde. De simultaan opgerichte holding Commpassion BV hield zich voortaan onledig met \u2018het verzorgen van advies, presentatie en realisatie op het gebied van media, public relations, communicatietrainingen, programma-ontwikkeling, congressen en symposia, mediaplaatsingen, persconferenties, representatie, mediabenadering, actiemarketing, fondsenwerving, lobby, strategie en conceptontwikkeling, alsmede het verrichten van al datgene dat raakvlakken heeft met communicatie en media in de ruimste zin van het woord.\u2019<\/p>\n
\u2018Zo\u2019n taaie als Niko vindt je er niet veel,\u2019 weet Iza\u00e4k van der Knaap, wethouder in ruste. \u2018Ik heb hem in mijn kantoor op het gemeentehuis wel eens moeten herinneren aan de broederlijke naastenliefde waarover in de bijbel geschreven staat. Actievoeren is iets anders dan een bedrijf kapot maken.\u2019<\/p>\n
\u2018Niko wist zijn argumenten altijd goed te rangschikken binnen het thema waar hij op dat moment vol van was,\u2019 vindt Jan Storm, een andere ex-wethouder uit Maassluis. Hij was van D66, dat toen nog progressieve importantie uitstraalde. Onderzoek had Maassluis ontmaskerd als gemeente met de meeste bodemvervuiling van Nederland. \u2018Koffeman en ik stonden doorgaans aan dezelfde kant van de streep,\u2019 zegt Storm. \u2018Ik was wel blij met actieve burgers die op de bres sprongen voor het milieu.\u2019<\/p>\n
Bij rozenkwekerij Van der Meijs waren ze minder blij met de bemoeienis van de actieve burger Koffeman. In 1988 begon het bedrijf met nachtelijke verlichting in de kassen; daar waren toen nog geen regels voor. Drie jaar later moest het bedrijf een nieuwe hinderwetvergunning aanvragen omdat de termijn voor de lopende vergunning was verstreken. Als het buiten donker hoorde te zijn, wierpen de lampen van de rozenkwekers een oranje schijnsel op de Tooroplaan waar Koffeman woonde \u2013 en dat betekende het sein voor nieuwe actie.<\/p>\n
G\u00e9k werden de gebroeders Louis, Jos en Ren\u00e9 van der Meijs van de protestspandoeken waarmee de vanzelfsprekendheid van hun nering onverwacht ter discussie werd gesteld. \u2018Ineens circuleerden in Maassluis pamfletten over kinderen die door de kasverlichting \u2019s nachts gillend wakker werden en dan heksen op bezems zagen rondvliegen,\u2019 sneert Ren\u00e9 van der Meijs. Zijn broer Louis vult aan: \u2018Door die acties begon het uit de hand te lopen. Onze kasverlichting werd onderwerp voor hoorzittingen, gemeenteraadsvergaderingen, de Raad van State. We hebben alle voorzieningen getroffen die werden verlangd, maar uiteindelijk was alles weer te lang of te breed. We waren van plan om uit te breiden, maar de acties brachten ons bedrijf de doodsteek toe. Omdat er geen koper was te vinden, moesten we de boel slopen. Pure kapitaalvernietiging, bovendien kwamen dertig man op straat te staan. Mijn broers en ik konden weer vanaf nul beginnen.\u2019<\/p>\n
De ondergang van de rozenkwekerij geldt niet echt als een hoogtepunt in de activistische loopbaan van Niko Koffeman. Meer applaus oogstten zijn inspanningen voor het behoud van het Vlaardingse natuurgebied de Lickebaert, dat in 1992 bij Koninklijk Besluit werd aangewezen als toekomstige stortplaats voor vervuild bouw- en sloopafval. Zodra de naam Koffeman valt, schieten de Maassluise ex-wethouders Van der Knaap en Storm in dezelfde reflex. \u2018Lickebaert,\u2019 zeggen ze onafhankelijk van elkaar. \u2018Dat heeft hij heel slim aangepakt.\u2019 Het was z\u00edjn idee om de plannen voor een vuilnisbelt te doorkruisen door snel bomen te plaatsen in het gebied. Niet een paar, maar zestienduizend. In de afgelopen vijftien jaar bleek het protestbos definitief onverslaanbaar. Ronald Mol luisterde met gekromde tenen toe hoe zijn collega er steeds weer in slaagde ambtenaren van gemeente en provincie voor het blok te zetten. \u2018Hoe kan dit volksoproer nog gedimd worden?\u2019 vroeg de Vlaardingse burgemeester J. Stam zich vertwijfeld af. Waarop Koffeman zonder een spier te vertrekken antwoordde: \u2018Als u geen volksoproer wilt, dan moet u naar mij luisteren. Dan komt alles goed.\u2019<\/p>\n
In Vlaardingen en omstreken is actie voor het milieu zonder stadsgenoot Remi Poppe ondenkbaar. De SP-prominent van het eerste uur had natuurlijk ogenblikkelijk een comit\u00e9 opgericht om de bedreigde Lickebaert te redden. Niko Koffeman kende hij alleen van naam uit de krant, als ondertekenaar van ingezonden stukken. Het telefoontje waarin Poppe de briefschrijver vroeg om zich aan te sluiten bij het actiecomit\u00e9 legde de basis onder een samenwerking die vijftien jaar stand hield. Koffeman bleek de ideale strateeg voor de Socialistische Partij die vanaf 1977 vruchteloze pogingen had ondernomen om in het parlement te komen. Pas in 1994 lukte het om twee zetels te veroveren: \u00e9\u00e9n voor Jan Marijnissen en \u00e9\u00e9n voor Remi Poppe.<\/p>\n
Imagoprobleem<\/p>\n
Het imago-probleem waar de SP mee worstelde, kwam Koffeman bekend voor. Strijdbare woede over het vele onrecht in de wereld maakt geen gezellige indruk. Juist omdat hij als zevendedagsadventist idee\u00ebn verkondigde die \u00e1nders waren dan wat zijn klasgenoten vonden, wist hij hoe belangrijk het is om iedere zweem van sektarisme te vermijden. Bij de SP draaide alles om de boodschap; hoe de inhoud werd verpakt, was van ondergeschoven belang. Koffeman mag de boodschap graag kantelen zodat die vriendelijker overkomt zonder dat de strekking wezenlijk verandert. Wilde de SP de eersteklas treincoup\u00e9 afschaffen? N\u00e9\u00e9, adviseerde Koffeman, laat de NS de tweedeklascoup\u00e9 opheffen en iedereen tegen redelijke prijzen goeie zitplaatsen bieden. Volgens hetzelfde proc\u00e9d\u00e9 kreeg het Anti Bont Comit\u00e9 het klemmende advies om zichzelf op te heffen en verder te gaan als Bont voor Dieren. \u2018Voor\u2019 is altijd beter dan \u2018anti\u2019.<\/p>\n
Dat de SP zich in 1994 met de leus \u2018Stem tegen, stem SP\u2019 op de verkiezingen stortte, was een gevolg van de nul zetels die de partij op dat moment in de Tweede Kamer had. Voor het uitbrengen van een tegenstem heb je aan \u00e9\u00e9n zetel genoeg; dat is de enige belofte die een onbeduidende splinter tegenover de kiezer kan waarmaken, luidde de redenering. Logische consequentie was dat toen de fractie in 2002 inmiddels negen volksvertegenwoordigers telde, er een nieuwe slogan kwam: \u2018Stem v\u00f3\u00f3r, stem SP\u2019. Volgens Koffeman deed de partij er verstandig aan om de woorden \u2018anti\u2019 en \u2018tegen\u2019 zo min mogelijk te gebruiken: \u2018Kwestie van iets anders formuleren. Niet pleiten tegen de monarchie, maar voor een gekozen staatshoofd. Niet tegen rijkdom, maar voor eerlijk delen.\u2019<\/p>\n
In de jaren die aan de landelijke doorbraak vooraf gingen, pijnigden de Nieuwe Revu-redacteuren Bert Voskuil en Karel Glastra van Loon zich onbezoldigd de hersens over de vraag hoe de SP aan meer bekendheid kon worden geholpen. Het inhuren van de professionele reclamejongens Ronald Mol, Huub Lammersen en Niko Koffeman werd niet alom toegejuicht. Welke astronomische bedragen waren daar per uur mee gemoeid? Bovendien bestond er vrees voor gelikte campagnes die beter bij Unilever passen dan bij de enige, echte socialisten van Nederland. Het voorstel om in plaats van de kop van Marijnissen de afbeelding van een tomaat op het verkiezingsaffiche te zetten, stuitte aanvankelijk op weerstand en twijfel.<\/p>\n
\u2018Niko wekt graag de indruk dat hij de pionier was die de SP publicitair op de kaart zette, maar dat was teamwerk,\u2019 zegt Mol. Maar toen Koffeman zich na de breuk met zijn kantoorgenoten in 1994 als kleine zelfstandige vestigde, ging de SP als belangrijkste klant met hem mee. Hij verbaasde zich soms over wat hij als gebrek aan ambitie zag. Waarom werd in het campagneteam besmuikt gelachen toen hij zei het haalbaar noemde om de komende jaren het aantal zetels bij elke verkiezing te verdubbelen? Vijf zetels in 1998, tien zetels in 2002, twintig in 2006, veertig in 2010\u2026 Ze vonden hem te optimistisch, hij zou te hard van stapel lopen. Heel even overwoog Koffeman bij de SP op te stappen. \u2018Er heeft nog nooit een revolutie plaatsgevonden vanuit het idee dat het voorlopig genoeg was om een paar mensen te overtuigen,\u2019 zei hij.<\/p>\n
Toen de SP op 22 november vorig jaar \u2019s avonds in Amsterdam het verkiezingsrecord van vijfentwintig zetels aan het vieren was, keek Koffeman vanaf het balkon minzaam neer op het feestgedruis. De verslaggever van het partijorgaan de Tribune die hem daar aanklampte voor commentaar, noteerde dat de strateeg zich liever \u2018bescheiden op de achtergrond\u2019 hield. \u2018Maar waarom al die inspanningen voor de SP?\u2019 drong de Tribune aan. Ja, waarom? Koffeman vertelde dat hij ooit met Jan Marijnissen op bezoek ging bij Felix Rottenberg, die \u2018vertwijfeld uitriep\u2019 dat het toch niet zou gebeuren dat de SP groter ging worden dan de PvdA. \u2018Ooit zal dat w\u00e9l het geval zijn,\u2019 voorspelde Koffeman. \u2018Een beter Nederland voor hetzelfde geld is geen loze reclamekreet. Het wordt gedragen door zo ontzettend veel mensen.\u2019<\/p>\n
Pas achteraf bleek dat Niko Koffeman op de historische dag zelf geen SP stemde, maar dat hij een van de 179.988 Nederlanders was geweest die de Partij voor de Dieren aan twee zetels had geholpen. Twee weken eerder, op 9 november, was hij aangetreden als voorzitter van het wetenschappelijk bureau van de Partij voor de Dieren. Niettemin liet de finale breuk met de SP op zich wachten tot maandag 12 maart jongstleden, toen de Provinciale Statenverkiezingen voorbij waren. Kort daarop koos het congres van de dierenpartij hem als lijstaanvoerder voor de Eerste Kamer.<\/p>\n
Niet boos<\/p>\n
Ze waren niet boos bij de SP toen hij wegging, al vonden ze w\u00e9l dat hij met de verkeerde partij in zee ging. Ach, zijn zwak voor dieren was genoegzaam bekend en hij dook wel vaker op in verrassend gezelschap. Hij was nu eenmaal geen managementtype in driedelig grijs, maar een kleurrijke dierenadventist die met het bedenken van slagzinnen ooit elf auto\u2019s had gewonnen. Zijn nukken werden hem vergeven, zelfs zijn onhebbelijkheid om stelselmatig te laat te komen, ook nadat de partij hem een horloge cadeau deed dat hem aan de juiste tijd herinnerde.<\/p>\n
\u2018Niko is creatief en zeer intelligent, hoewel dat niet strookt met het geloof dat hij aanhangt,\u2019 vindt Remi Poppe. \u2018Ik kwam er in een betrekkelijk laat stadium achter dat hij bij de adventskerk zit. Ik was verbaasd, maar zijn religieuze overtuiging heeft nooit invloed op de SP gehad. De inhoud van ons partijprogramma bepaalden we zelf. Hij vertaalde dan onze uitgangspunten op ambachtelijke wijze in logo\u2019s en slogans. Dat deed hij knap, maar daar hoef je geen socialist voor te zijn.\u2019<\/p>\n
De uren en de dagen die hij niet bij de SP declareerde, kwamen overwegend ten goede aan diervriendelijke organisaties en kerkelijke instellingen. Vier jaar geleden toerde hij met de conservatieve Amerikaanse predikant Samuele Bacchiocchi langs de kerken waar deze de kansel zou beklimmen. In de buurt van Elspeet wees Koffeman zijn prominente bezoeker op een boerderij die te koop stond. Een adventist die voor dit onroerend goed belangstelling toonde, zou zich volgens Koffeman hebben laten afschrikken door een uitzonderlijke bepaling in het koopcontract: hij moest beloven om de zondag voortaan als heilige dag te beschouwen. \u2018Ik had niet verwacht dat dit soort discriminatoire praktijken voorkomt in een liberaal land als Nederland, dat bekend staat om zijn seks en drugs,\u2019 noteerde de buitenlandse theoloog na thuiskomst op zijn website.<\/p>\n
Wakker Dier, Bont voor Dieren, de Fauna\u00adbescherming en de Partij voor de Dieren doen hun voordeel met de communicatieve vaardigheden van Koffeman. \u2018De kunst van reclame is om de aandacht vast te houden,\u2019 doceerde hij in 1998 aan de journalist die hem voor het Algemeen Dagblad kwam interviewen. \u2018Per dag worden gemiddeld vierduizend boodschappen op een mens afgevuurd, terwijl hij er maar tweehonderd kan verwerken. De rest stuit op een filter. Dat moet je omzeilen en dat kan door mensen net even op het verkeerde been te zetten. Beter nog is gratis publiciteit.\u2019<\/p>\n
Pim Fortuyn vestigde met zijn pesterig beleden voorliefde voor bont en zijn weerzin tegen een fokverbod voor nertsen de aandacht op zich van de georganiseerde dierenvrienden. Communicatieadviseur Koffeman bracht zijn klant Bont voor Dieren op het idee om een affiche te laten drukken met daarop de afbeelding van een kaalhoofdig fotomodel in een bontjas. Bijschrift: \u2018Meer haar dan hersens\u2019. Op 6 mei 2002, een paar uur na de moord op Fortuyn, trof Ronald Mol het plaatje nog aan op internet. \u2018Toen ik er een dag later weer naar op zoek ging, bleek het te zijn verwijderd,\u2019 zegt hij.<\/p>\n
Volkert van der G.<\/p>\n
De schrik zat er stevig in bij de georganiseerde krachten die overuren maken om elke vorm van dierenleed uit te bannen. Volkert van der G. was uit hun kring voortgekomen. De reconstructies die aantoonden dat Volkert in het verleden contact onderhield met brave clubs als Bont voor Dieren en Wakker Dier waren schadelijk voor \u2018de beweging\u2019. De afschuw over de moord op Fortuyn dreigde te worden afgewenteld op het dier in nood. Alle nette organisaties die zich met de materie bezighielden, zagen zich eens te meer gedwongen om te benadrukken hoezeer ze elke vorm van geweld veroordeelden.<\/p>\n
Om die reden waren ze niet blij met het ondergronds opererende Dieren\u00adbe\u00advrijdingsfront, laat staan zo\u2019n doorgedraaide Volkert van der G. Diens boezemvriend Sjoerd van de Wouw, mede-activist in de Vereniging Milieu Offensief, had part noch deel aan de moord op Fortuyn, maar zodra hij ergens opduikt, wekt dat achterdocht bij de buitenwacht. In oktober 2006 werd hij bestuurslid van Wakker Dier, waar Marianne Thieme tot eind vorig jaar directeur was. Toen Van der Wouw in het gebouw van de Tweede Kamer regelmatig rond de fractie van de Partij van de Dieren werd gesignaleerd, reageerde Marianne Thieme furieus op de conclusies die andere partijen uit zijn aanwezigheid trokken: \u2018Van der Wouw is helemaal geen crimineel en bovendien is hij geen fractiemedewerker. Mogelijk wordt hij dat wel in de toekomst.\u2019<\/p>\n
Het nerveuze politieke klimaat na de moord op Fortuyn bracht Lieke Keller, in 2002 directeur van Bont voor Dieren, ertoe geestverwant Niko Koffeman te herinneren aan zijn plannen voor een nieuwe politieke stroming. N\u00fa was het volgens haar tijd om die Partij voor de Dieren op te richten. Vond Niko ook. Er werd er vaart achter gezet. Binnen enkele maanden scoorde de nieuwe partij onder aanvoering van \u2018veggeterri\u00ebr\u2019 Marianne Thieme bij de verkiezingen in 2003 driekwart van het aantal stemmen dat voor een kamerzetel nodig is. Op de achtergrond figureerden de hardnekkige vergadertijgers, de denkers en de doeners die elkaar al zo vaak in het actiewezen ten behoeve van het bedreigde dier waren tegengekomen.<\/p>\n
Llink<\/p>\n
Bernd Timmerman, directeur van de Nederlandse Vegetari\u00ebrs Bond, stond bij de afgelopen verkiezingen op nummer drie van de kandidatenlijst van de Partij voor de Dieren. Hij heeft het druk zat en is er dus niks rouwig om dat een zetel in het parlement nipt aan hem voorbij ging. Eerder liet hij zich strikken als bestuurslid van de \u2018dierenomroep\u2019 N\u00fatopia, een ander bedenksel van Koffeman. Met zo\u2019n tienduizend leden kwam het initiatief niet voor zendtijd in aanmerking, maar gelukkig bestond er nog De Nieuwe Omroep (DNO), een initiatief van onder andere Aad van den Heuvel, met bijna vijftigduizend leden. Bij elkaar opgeteld was de achterban groot genoeg om te beginnen met Llink, die in het najaar van 2005 het eerste programma op de buis bracht. De samenstelling van de Raad van Toezicht van Llink stond in scheve verhouding tot de omvang van beide bloedgroepen: het kleine N\u00fatopia was met vier leden vertegenwoordigd, de vijf keer grotere DNO zat met drie afgevaardigden in de raad. Achteraf betreurde Walter Etty, een uit DNO afkomstige Llink-bestuurder, per open brief dat hij had \u2018laten gebeuren dat mensen met zeer nauwe banden aan een paar dierenbelangenorganisaties zowel in de Raad van Toezicht als de ledenraad een overheersende positie konden krijgen. Na\u00efviteit dus, gegroeid in de vier jaar van strijd met bureaucratische drempels om publieke omroep te worden.\u2019<\/p>\n
Llink-voorzitter Niko Koffeman wilde al een paar weken na zijn aantreden directeur Anna Visser (representante van de DNO-vleugel) ontslaan. De ruzie daarover liep z\u00f3 hoog op dat er niets anders op zat dan dat hij zelf aftrad. Er kwam een nieuwe Raad van Bestuur. Op papier bestaat N\u00fatopia nog steeds als vereniging. \u2018We hebben bestuurslid Marianne Thieme verzocht om dat N\u00fatopia zo snel mogelijk op te heffen,\u2019 zegt Erik Zwiers van Llink. Vegetari\u00ebr Bernd Timmerman houdt vol dat die zogenaamde richtingenstrijd bij Llink een bedenksel was van vleesetende hardliners. \u2018Zonder Niko was dat hele Llink er nooit gekomen.\u2019<\/p>\n
Sinds hij veertien jaar geleden als adjunct-directeur van de Dierenbescherming kennis met Koffeman maakte, wil Timmerman geen kwaad woord over zijn kompaan horen. Ze lopen elkaar frequent en in een groot aantal hoedanigheden tegen het lijf. \u2018Niko is briljant in het bedenken van idee\u00ebn, maar ik heb geen last van Niko-aanbidding,\u2019 zegt Timmerman. \u2018Als hij met tien idee\u00ebn komt, zijn daarvan misschien zes of zeven idee\u00ebn goed. Een of twee zijn geniaal, de rest is waardeloos. Dat vind ik een zeer hoog gemiddelde. Bij de meeste communicatiemensen is het een kwestie van dertien in een dozijn.\u2019<\/p>\n
Waar het de Partij voor de Dieren nog aan ontbreekt is voldoende kader voor het aandragen van frisse idee\u00ebn en alternatieve strategie\u00ebn, vindt Timmerman. De ophef over het adventisme van Niko Koffeman en Marianne Thieme lijkt hem onterecht. \u2018Als dat een probleem oplevert, dan zouden ook het CDA, de SGP en de ChristenUnie moeten opstappen uit de Tweede Kamer. De Partij voor de Dieren is geen verlengstuk van de zevendedagsadventisten.\u2019<\/p>\n
Toch zouden Maarten \u2019t Hart en andere bekende landgenoten die zich bij de Provinciale Statenverkiezingen als lijstduwers van de Partij voor de Dieren lieten strikken het prettig hebben gevonden om tijdig te zijn ge\u00efnformeerd over de religieuze banden die de partijtop onderhoudt. \u2018Ik heb helemaal niks op met die zevendedagsadventisten,\u2019 meldt \u2019t Hart. \u2018Laat iedereen die denkt dat dit een onschuldig kerkgenootschap is het boekje De daad bij het woord. Profiel van de zevendedagsadventisten lezen. Daarin noemt de grote baas Bruinsma zijn eigen sekte trots een geoliede organisatie. En dat is het ook. Ze hebben heel veel geld omdat de leden tien procent van hun jaarinkomen moeten afstaan. Het past ook helemaal in de strategie van dit genootschap om via een ogenschijnlijk idealistische partij in het parlement te infiltreren. Ik moet er niets van hebben.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Binnenkort treedt Niko Koffeman toe tot de Eerste Kamer namens de Partij voor de Dieren, de partij die hij zelf bedacht. Wie is Koffeman? De reclamejongen die met zijn gewiekste campagnes de SP groot maakte, de gedreven actievoerder voor natuur en milieu, of toch vooral de vrome zevendedagsadventist, die van Maarten \u2019t Hart de partij moet verlaten? \u2018Als u geen volksoproer wilt, dan moet u naar mij luisteren. Dan komt alles goed.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Rudie Kagie","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117679"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117679"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117679\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rudie Kagie","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}