Reportage \/ Chinese les in Nederland<\/p>\n
\u2018Wie denkt dat het Mandarijn de meest gesproken taal ter wereld is?\u2019 Juf Yang Hua, een piepklein Chinees meisje in strakke jeans, met hip kapsel en leesbrilletje, kijkt vragend het Amsterdamse klaslokaal in. Vijftien volwassenen staren haar bedremmeld aan. Onwennig. Een halfuur eerder verzamelden ze zich in het Barlaeus Gymnasium voor hun eerste Chinese les. In de stille naschoolse gangen schuifelden ze geduldig langs een kleine tafel. Een gevarieerd gezelschap: meisjes in kekke laarsjes, besnorde mannen met bierbuiken, een tiener in trainingsbroek, twee Chinees ogende vriendinnen, een Marokkaanse jongen en een lange man in krijtstreeppak die, dossiers nog onder de arm, wat ongemakkelijk ronddwaalde: \u2018Kan ik hier niet met kaart betalen?\u2019<\/p>\n
Inmiddels hebben de kersverse cursisten plaatsgenomen in de iets te krappe schoolbankjes. Onder hun neus de rode lesmap en het lesboek, inclusief cd-rom. Op het schoolbord een wirwar van sierlijke streepjes: de naam van de juf. Voor wie het lezen kan. \u2018Kom op, wie denkt dat het Mandarijn de meest gesproken taal ter wereld is?\u2019 probeert ze nogmaals. De cursisten aarzelen. Je zult maar de plank misslaan, tijdens zo\u2019n eerste les. Uiteindelijk gaan amper drie handen de lucht in. Juf Yang is verbouwereerd: \u2018Wat denken jullie dan? Spaans? Nee, nat\u00fa\u00farlijk is het Mandarijn de meest gesproken wereldtaal!\u2019<\/p>\n
Bijna negenhonderd miljoen sprekers; daar kan geen andere taal tegenop. Het Engels haalt niet eens de helft van dat aantal. In China werd in 1932 het Mandarijn, de taal die van oudsher in de omgeving van Peking werd gesproken, wettelijk vastgelegd als landstaal. Ook in Singapore en Taiwan is het Mandarijn de offici\u00eble taal. Taalkundigen onderscheiden in China zeven dialectgroepen die onderling heel verschillend zijn. Zo is het Kantonees, dat voornamelijk in de Zuidelijke delen van China gesproken wordt, voor een Chinees uit Peking nagenoeg onverstaanbaar.<\/p>\n
\u2018Zongghuo\u2019 noemen de Chinezen hun land, wat zoveel betekent als: het rijk van het midden van de wereld. En sinds kort is ook de rest van de wereld er nieuwsgierig naar. Dat de Chinese economie booming is, weten we allang, maar blijkbaar vertaalt zich dat nu pas in een fascinatie voor de taal. Chinese les is een wereldwijde hype. Met verrassende uitwassen: in een land als Chili besteedt de gemiddelde cursist er maandelijks een slordige tweehonderdvijftig euro aan. Ook in Nederland groeit de vraag naar Chinese les: van studie aan de universiteit tot avondcursus in het buurtcentrum. In elke Nederlandse provincie kun je tegenwoordig terecht voor een cursus Mandarijn. Waren er in 2001 amper vierendertig inschrijvingen voor de studierichting Chinees aan de Universiteit van Leiden, vorig jaar waren het er ineens honderdvijfendertig. 2007 is nu al uitgeroepen tot: \u2018het jaar van de grote doorbraak\u2019.<\/p>\n
Er was al eens eerder een Chinese taalhype in Nederland. In de jaren tachtig stroomden de inschrijvingen voor de Teleac-cursus Ni Hao binnen. Na de bloedig onderdrukte opstand op het Plein van de Hemelse Vrede daalde de vraag echter dramatisch. \u2018Je moet je wel met een taal en een cultuur kunnen identificeren,\u2019 verklaart Yvonne Willemsen. In 1996 richtte zij als eerste niet-Chinese Nederlander een Chinese school op: een daad van verzet. Yvonne: \u2018De Chinese gemeenschap is bijzonder gesloten. Daar kom je als Nederlandse niet zomaar tussen. Er is zelfs een woord dat Kantonnezen speciaal voor Nederlanders gebruiken: h\u00e9 lan gu\u00e1i (spreek uit: \u2018chelaankwaai\u2019), wat zoveel betekent als: Hollandse spoken.\u2019<\/p>\n
Toen Yvonne haar kinderen probeerde in te schrijven voor Chinese les op een Chinese school, werden ze geweigerd. Yvonne: \u2018Je reinste discriminatie! Een vriendin die er werkte, was het met me eens, maar kende geen alternatieven. Toen zei ze: \u201cTenzij jij voor die alternatieven zorgt, natuurlijk.\u201d Dat ben ik gaan doen.\u2019 In een gebouw dat vroeger een internaat was voor schipperskinderen, krijgt Nijmegen en omstreken nu Chinese les. Onder het genot van Chinese thee in een Hema-mok.<\/p>\n
Vijftigduizend karakters<\/p>\n
De flitsende folders en websites liegen er niet om. Ze beloven: \u2018Een persoonlijke, praktische en actieve aanpak zodat we voor ieder individu het maximale eruit halen.\u2019 Of: \u2018Een effectieve, op de praktijk gerichte leermethode voor zakelijk gebruik.\u2019 Met name de zakenwereld loopt massaal warm voor het Mandarijn. Zoals Ronald (52, eerste les), directeur van een bedrijf in bedden en matrassen, die voor de zaak regelmatig naar het Oosten reist. Samen met zijn zoon, ook werkzaam in het bedrijf, en zijn compagnon komt hij bij de Chinese School Amsterdam de taal leren. Omdat het toch lastig communiceren is als je geen woord begrijpt. \u2018En niemand spreekt er Engels,\u2019 gromt hij. \u2018In de restaurants niet, in de taxi\u2019s niet!\u2019<\/p>\n
Henk (50, vierde les) is projectleider voor een bedrijf in de autosfeer: \u2018Ik wilde niet langer als een ignoramus bij de Chinezen zitten. Als je de taal beheerst, verbeteren ook je sociale vaardigheden.\u2019 Hij volgt Chinese les in Nijmegen. In zijn groep zit ook Aafke (26, vierde les) managementassistente bij een internationale onderneming in diepvriesproducten. Zij besloot op eigen houtje de cursus te doen: \u2018Soms ontvang ik een mail waar een karakter tussen zit dat ik herken uit de les. Dan denk ik: ha! Die is van mij. Dat streepje k\u00e9n ik!\u2019<\/p>\n
Xander (31), directeur van een bedrijf in elektrische fietsen en aandrijfsystemen, is met twee jaar Chinese les een gevorderde: \u2018China bekleedt in onderhandelingen een machtspositie. Sommige producten kun je alleen daar kopen. Dan denk ik: het zou stom zijn je niet in de taal en de cultuur te verdiepen. Hoe meer je weet, hoe sterker je staat.\u2019 Christian (39, anderhalf jaar Chinese les) is jurist voor een computerbedrijf. Hij wil de taal uiteindelijk zo goed beheersen dat hij tijdens onderhandelingen kan volgen wat de tegenpartij onderling bespreekt. Ook Marc (41, twee jaar Chinese les), directeur van een groot bedrijf in computergerelateerde producten, wil tijdens onderhandelingen meer informatie uit de andere partij kunnen halen: \u2018Het is toch een uitwedstrijd en dan ben je qua zakendoen in het nadeel, je kunt maar beter goed voorbereid zijn!\u2019<\/p>\n
Geen effectiever voorbereiding dan het beheersen van de taal, zou je denken. Juf Yang start de cursus met goed nieuws: de grammatica van het Mandarijn is kinderlijk eenvoudig. Er bestaan geen werkwoordsvervoegingen, geslachten of naamvallen en nauwelijks uitzonderingen op de basisregels. Die eenvoud gaat helaas niet op voor de circa vijftigduizend Chinese karakters die elk op een specifieke manier geschreven horen te worden. Van die karakters worden er slechts zevenduizend regelmatig gebruikt; niemand kent ze allemaal. De gemiddelde Chinees kent er circa vierduizend, hoger opgeleiden ongeveer achtduizend. Om een Chinese krant te kunnen lezen, moet je minstens vijfentwintighonderd karakters beheersen. Als de Amsterdamse cursisten de drie delen van dit lesjaar met succes afronden, zullen ze er een schamele vierhonderd kennen.<\/p>\n
Maar: hoop gloort! De afgelopen decennia voltrekt zich in China langzaam maar zeker een ware taalrevolutie. De Chinese overheid voerde sinds de jaren vijftig een aantal vereenvoudigingen in het Chinese karakterschrift door. De meest gebruikte karakters kregen een makkelijker schrijfwijze. Belangrijkste reden voor deze kunstgreep was het schrikbarend hoge aantal Chinese analfabeten. Door het schrift eenvoudiger te maken, hoopte de overheid het analfabetisme aan te pakken. Daarnaast werd gewerkt aan een alternatieve Latijnse schrijfwijze voor de Chinese karakters: het Hanyu pinyin. Wetenschappers aan de universiteit van Oxford zochten in samenwerking met de universiteit van Beijing naar de meest logische vertaling naar het Latijnse schrift. Met succes. Even werd zelfs door de Chinese overheid overwogen om het Pinyin als offici\u00eble schrijfwijze in te voeren. De vele Chinese homoniemen, die in het Pinyin allemaal op identieke wijze geschreven worden, verhinderden dat.<\/p>\n
Vooralsnog. Want de impact van beide vereenvoudigde schrijfwijzen is enorm: steeds minder jonge mensen kennen nog de \u2018ouderwetse\u2019 complexe karakters. De meeste kinderboekjes gebruiken naast de vereenvoudigde Chinese karakters ook het Pinyin en, nog veel invloedrijker: er wordt steeds meer in het Pinyin gechat en gemaild. De traditionele karakters lijken in de schaduw van het Pinyin hun functie te hebben verloren. Vele Chinezen kunnen ze nog wel lezen, maar niet schrijven.<\/p>\n
Toch wordt er in het Nijmeegse klasje enthousiast geoefend op de Chinese karakters. Omdat het zo leuk is. In met zand gevulde deksels van kartonnen Blokker-dozen krassen de cursisten met Chinese eetstokjes hun karakters. Dan is het tijd voor het serieuze werk: conversatie. Chinees is een toontaal. Of, zoals juf Yvonne het uitdrukt: \u2018Je spreekt geen Chinees, je zingt het.\u2019 Eenzelfde lettergreep kan op vier, soms vijf verschillende tonen worden uitgesproken en draagt steeds een andere betekenis. Zo kan het woordje \u2018ai\u2019 zowel \u2018beminnen\u2019 als \u2018rouwen\u2019 betekenen. Maar ook \u2018kanker\u2019 en \u2018klein\u2019. Dat maakt Chinees spreken een uiterst precaire onderneming. Iets waar jurist Christian ervaring mee heeft: \u2018Ik dacht in een Chinese supermarkt keurig te vragen waar de thee stond en de verkoopster komt aan met een fles sojasaus. Tja, dan denk je: ik doe iets niet goed.\u2019<\/p>\n
Directeur Marc vertelt over de vrouwen in Taiwan die grappen dat buitenlandse zakenmannen het onderscheid niet kunnen maken tussen \u2018mag ik je wat vragen\u2019 (ging wen) en \u2018mag ik je zoenen\u2019 (gin wen). Hij lacht: \u2018Daar moet je toch voorzichtig mee zijn!\u2019 Daarom wordt in de Nijmeegse klas hard op de tonen geoefend. Yvonne: \u2018Aafke, hoe zou je zeggen: kun je naar Henks huis komen?\u2019 \u2018Poeh,\u2019 zucht Aafke. \u2018Nee, dat is gelijk het antwoord,\u2019 schatert An, de acupuncturiste die met Chinese les haar kennis van drukpunten hoopt te verdiepen.<\/p>\n
De giebeligheid slaat verbijsterend snel toe als er gesproken moet worden. Yvonne doet een woord in de derde toon voor: ze glijdt met haar stem van boven naar beneden en weer terug: \u2018Weieieieieieieieiei!\u2019 De cursisten kijken angstig. \u2018Denk maar aan hoe wij \u201cmmmmm\u201d zeggen als we iets lekker vinden,\u2019 probeert Yvonne. E\u00e9n voor \u00e9\u00e9n wagen de cursisten een voorzichtige poging. Ze doen hun best, maar hun verschillende tonen zijn nauwelijks verschillend. Hoe moet dat straks in de supermarkt? \u2018Heel goed,\u2019 zegt de docent. Over naar het volgende hoofdstuk.<\/p>\n
Geen vragen stellen<\/p>\n
Het Mandarijn is lastig onder de knie te krijgen. De realiteit steekt dan ook schril af tegen de hoge verwachtingen van de gemiddelde cursist. De cursisten zullen na een jaar worstelen met de Chinese klanken en karakters niet in staat zijn om in China een gesprek te voeren of een Chinese krant te lezen. Een kort gesprekje lukt meestal pas na twee jaar studie. Een zakelijke dialoog is haalbaar na zo\u2019n vijf jaar, mits gecombineerd met een langdurig verblijf in China. Deze informatie is even slikken voor de gemiddelde enthousiasteling in de groep van juf Yang. \u2018Maar, ik wil zo graag die pr\u00e1chtige Chinese po\u00ebzie kunnen lezen!\u2019 protesteert Amelia, een wat oudere vrouw. Juf Yang trekt een bedenkelijk gezicht. \u2018De oude Chinese po\u00ebzie?\u2019 Fanatiek schudt ze haar hoofd: \u2018Die zult u nooit kunnen lezen.\u2019 \u2018Maar, juffrouw, hoe kan men een taal leren zonder de po\u00ebzie te kunnen lezen?\u2019 Yang Hua krabt even in haar hals en bijt op haar onderlip: \u2018Geen mening.\u2019 Terug naar het hoofdstuk. Teleurgesteld bladert Amelia het proza\u00efscher lesboek door.<\/p>\n
In China gaat het onderwijzen volgens een beproefde methode: stampen en geen vragen stellen. Het valt dan ook te betwijfelen of de Chinese taal zich laat aanleren in een Nederlands lesklimaat. In Nederland moet het vooral leuk blijven. De Nijmeegse Chinese School heeft om die reden zelfs een eigen lesmethode ontwikkeld. Geheel conform de wensen van de Nederlandse cursist, met als veelzeggende naam: PopCorn. Kort voor: populaire conversatie\u2019. De letter \u2018r\u2019 van PopCorn moet je even wegdenken want die spreken de Chinezen toch niet uit, aldus de logica van de grondleggers. Een lesmethode even luchtig en licht verteerbaar als de gelijknamige Amerikaanse snack. Chinees snacken. Het klinkt lekker, maar voor de taal gaat het helaas niet op.<\/p>\n
Daarbij komt de kwestie van de \u2018ijzeren wil\u2019, een eigenschap die elke student volgens de Chinese cultuur moet bezitten. De ijzeren wilskracht van de gemiddelde Nederlander heeft de neiging na een aantal lessen dramatisch af te nemen. \u2018Het is mijn ervaring dat cursisten Chinees uitzonderlijk spannende levens hebben,\u2019 vertelt Robert van Deijck, directeur van De Chinese School Amsterdam. \u2018Na enkele lessen komen cursisten bij me aan met werkbeslommeringen of belangrijke familiegebeurtenissen waardoor ze hun huiswerk niet kunnen maken of de les niet kunnen bijwonen.\u2019<\/p>\n
Ook Nijmegen spijbelt regelmatig of haakt onderweg af. Yvonne: \u2018Ongeveer zeventig procent van de cursisten haakt na een halfjaar af. Dat gebeurt niet alleen in Nijmegen; dat geldt voor alle opleidingen. De verklaring is eenvoudig: Chinese taalles is in feite perspectiefloos. In het begin is alles nog nieuw en interessant, maar na een paar maanden beginnen de cursisten te begrijpen dat het heel veel inspanning en tijd zal vergen om relatief weinig vooruit te komen. Je moet minstens drieduizend karakters kennen om een beetje te kunnen lezen. De leerlingen kennen er na een jaar honderdvijftig. Maar zelfs een collega van me die be\u00ebdigd Chinees Vertaler en Tolk is, had in China een woordenboek nodig.\u2019<\/p>\n
Vloeiend Chinees leren in de plaatselijke school is dus een illusie. Ja, je leert er wat rare klanken en krast een paar karakters in een zanderig doosdeksel, maar wat schiet je daarmee op? De wereldwijde hype van Chinese les blijkt bij nader inzien gestoeld op een groot misverstand en de ijverig Chinees studerende ondernemer is ten prooi gevallen aan overmoed. Immers: als het risico op fouten en misverstanden in het ingewikkelde Mandarijn zo groot is, waarom dat risico opzoeken? Als een jurist in een Chinese supermarkt nog niet het onderscheid tussen thee en sojasaus kan communiceren; waar doet hij het dan voor?<\/p>\n
Bovendien is en blijft het Engels de voertaal in de internationale zakenwereld en het Engels van de gemiddelde Chinees verbetert razendsnel. De Chinese televisie zendt dagelijks meerdere Engelse cursussen uit om de bevolking de taal te onderwijzen. Circa dertig miljoen niet-Chinezen volgen op dit moment Chinese les. Dat aantal verbleekt bij de naar schatting driehonderd miljoen Chinezen die op een of andere manier Engels hebben geleerd of aan het leren zijn. Chinees leren: het lijkt bij voorbaat een verloren strijd.<\/p>\n
Om het ijs te breken<\/p>\n
\u2018Toch vind ik het zelf belangrijk om me in hun taal en dus hun cultuur te verdiepen,\u2019 houdt directeur Marc vol. Zelf ervaart hij de kennis die hij tijdens zijn twee jaar Chinese les heeft opgedaan als bijzonder zinvol in het zakendoen. Marc: \u2018Chinezen houden van spelletjes. Het zijn strategen. Ze zullen tijdens onderhandelingen altijd hun pokerface opzetten. Emotie is niet toegestaan. De directheid die Nederlanders tijdens onderhandelingen aan de dag leggen; daar kunnen de Chinezen niks mee.\u2019 Door zich te verdiepen in de taal, hoopt hij sneller te kunnen inspelen op hun reacties. \u2018Het moeilijkst is het aflezen van emoties op de gezichten.\u2019 Hij aarzelt even, vervolgens voorzichtig: \u2018Zeker in het begin is het clich\u00e9 helaas waar: alle Chinezen lijken op elkaar.\u2019<\/p>\n
Terwijl het persoonlijke contact rond de onderhandeling voor een Chinees juist belangrijk is. Marc: \u2018Chinezen doen heel anders zaken dan Nederlanders. Voor een Chinees is het zakelijke persoonlijk. Intermenselijke relaties staan centraal. Het onderhandelen begint pas wanneer het contract getekend is. Dan ga je geduldig met elkaar praten over wat er precies moet gebeuren.\u2019 Dat is het moment waarop de Chinese les haar vruchten afwerpt: \u2018De Chinezen tonen zich flink gecharmeerd als tijdens die gesprekken door de tegenpartij een poging gedaan wordt tot het praten van hun taal. Het Chinees, hoe wankel ook, schept een persoonlijker band dan het Engels.\u2019<\/p>\n
Dat is ook de beleving van directeur Xander die tijdens zijn zakenreizen grote delegaties van Chinese bedrijven toespreekt. Xander: \u2018Als je de bijeenkomst opent met een paar woorden Chinees, gaan ze meteen lachen. Dat schept een beter onderhandelingsklimaat. Daarbij komt dat Chinezen de gewoonte hebben uitgebreid te confereren. Het is uitermate vervelend als je daar helemaal buiten staat. Je zult nooit begrijpen wat ze onderling overleggen, maar na twee jaar Chinese les, herken je bepaalde woorden en kun je de reacties beter invoelen en plaatsen.\u2019<\/p>\n
Dat zijn kennis van het Mandarijn beperkt is, maakt voor Xander niet uit: \u2018Hoe goed je de taal ook spreekt, voor de Chinees blijf je altijd die Europeaan. Je blijft die ander. Waar het om gaat is de moeite die je er kennelijk hebt in gestoken. De poging weegt zwaarder dan een perfecte uitvoering. Ik leer geen Chinees om vloeiend de te taal te beheersen. Dat is sowieso een illusie. Ik leer Chinees om het ijs te breken. En met een beetje bravoure kun je je echt wel verstaanbaar maken!\u2019<\/p>\n
Chinees om het ijs te breken is mooi; vloeiend Chinees is nog mooier, vindt jurist Christian: \u2018Bedrijven onderscheiden zich altijd positief door Chinees te spreken, maar het blijft bijzonder lastig een redelijk niveau te halen.\u2019<\/p>\n
Zingwoordjes<\/p>\n
Nederlandse ondernemers die vloeiend Chinees spreken: ondanks het enthousiasme van de cursisten en de talrijke, al dan niet spitsvondige, lesmethoden, zit het er voorlopig niet in.<\/p>\n
Alle hoop is gevestigd op de Nederlandse zakentop in spe. Drie jaar geleden was het Koning Willem 1 College in Den Bosch de eerste Nederlandse middelbare school waar Chinees werd gegeven, onder het motto: \u2018Een jong mens dat Chinees spreekt, heeft grote voorsprong op de rest.\u2019 Yvonne staat er helemaal achter: \u2018Idealiter zou elke middelbare school Chinees moeten aanbieden in het lespakket. Het is de taal van de toekomst.\u2019<\/p>\n
Directeur Xander had meteen het vak Chinees gevolgd als die mogelijkheid er was geweest: \u2018De Chinese taal vereist doorzettingsvermogen. Hoe vroeger je begint, hoe verder je komt!\u2019<\/p>\n
Zakenman Marc vindt het maar onzin: \u2018Leer die kinderen eerst Engels, Frans en Spaans. Daar kunnen ze meteen iets mee. Chinees kan altijd later nog.\u2019<\/p>\n
De les eindigt, de mappen gaan dicht. De zanderige dekseltjes verdwijnen weer in de kast. Acupuncturiste An staat met jas en tas bij de deur te evalueren. Alsof ze even de vertaalslag moet maken naar het hier en nu. Naar de Nederlandse polder die niets van doen heeft met krulletters en zingwoordjes. Haar kortstondige overpeinzing brengt haar niet verder dan een vragende conclusie: \u2018Ik vind het toch allemaal wel handig, dit hier zo. Voor op een gegeven moment?\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Steeds meer mensen volgen les in het Mandarijn om zich verstaanbaar te kunnen maken in de opkomende supermacht China. De meesten beginnen optimistisch, maar al snel blijkt de taal veel moeilijker dan gedacht. \u2018De oude Chinese po\u00ebzie? Die zult u nooit kunnen lezen.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Sarah Meuleman","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117535"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117535"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117535\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Sarah Meuleman","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}