Wetenschap<\/p>\n
\u2018We moeten even sla- lommen,\u2019 zegt Peter Tindemans, als hij de deur van zijn ruime werkkamer opent. De voormalige topambtenaar van het ministerie van Onderwijs doelt op de stapels boeken en papieren die verspreid op de vloer liggen. Ze baden in het zonlicht dat door de hoge ramen van Tindemans\u2019 huis aan een statige Haagse laan valt. In een hoek naast de bank ligt een stapel EU-documenten. De marges zijn volgekrabbeld met aantekeningen.<\/p>\n
Tindemans, van huis uit fysicus, leidde in opdracht van het Europees Parlement een onderzoek naar de haalbaarheid van een European Institute of Technology. Drie weken geleden leverde hij het rapport in.<\/p>\n
De scepsis bij de parlementari\u00ebrs is groot. Barroso wilde aanvankelijk met een bescheiden budget een topinstituut openen, een fysiek gebouw, ergens in Europa, en daar al het baanbrekende technologische onderzoek concentreren. Eind 2006 werd het plan aangepast: een virtueel centrum moest er komen, met een aantal onderzoekscentra verspreid over Europa, maar wel met de bevoegdheid om een eigen graad toe te kennen.<\/p>\n
Een van de beoogde doelen is het concentreren van talent: het EIT moet hofleverancier van Nobelprijswinnaars worden. Dat betekent ook dat het moet kunnen concurreren met de beste instituten in Amerika. Want daar begon het allemaal mee. Tindemans: \u2018Barroso had gehoord dat daar iets prachtigs stond in Amerika, en dat moest hij ook hebben.\u2019<\/p>\n
Tindemans maakt korte metten met de plannen. \u2018Europees MIT weer verworpen\u2019, kopte het Amerikaanse tijdschrift Science op zijn website, bij verschijning van het rapport. Maar de fysicus doet meer dan de plannen van de Commissie naar de prullenbak verwijzen: hij beschrijft ook een alternatief. Een aantal kleinere EIT\u2019s, toegespitst op een wetenschappelijk deelgebied, gelieerd aan een bestaande universiteit, zouden de concurrentiekracht van de Europese wetenschap kunnen vergroten.<\/p>\n
De plannen voor het EIT staan niet op zichzelf. Terwijl het parlement Tindemans\u2019 analyse bestudeert, brandt het debat over de European Research Area los. Het stuk dat de basis moet vormen voor de discussie over deze hoeksteen van de Lissabon-strategie, een ontwikkelingsplan om de Europese kenniseconomie op te stoten in de vaart der volkeren, is net gepubliceerd. De inzet is het cre\u00ebren van wat je een vrije markt voor de wetenschap zou kunnen noemen. Mobiliteit van kennis en wetenschappers zijn de sleutelwoorden. Het EIT wordt in het discussiestuk genoemd als een belangrijke bijdrage aan de realisatie van het ambitieuze plan.<\/p>\n
Denkt u dat deze voorstellen de plannen voor het EIT daadwerkelijk zullen be\u00efnvloeden?<\/p>\n
\u2018Wat ik hoor, is dat de commissie, Barroso voorop, zegt: het interesseert ons niet wat, als er maar iets komt. Barroso moet ergens zijn naamplaatje aan kunnen hangen. Dat biedt kansen, maar ook bedreigingen. In de ministerraad en het parlement kunnen nu mensen gaan opstaan die ons plan een goed idee vinden, en dan gaat de commissie daarin mee. Terwijl de commissiestaf, de ambtenaren, vaak de neiging hebben te denken: we hebben nu dit verhaal opgeschreven, we gaan niet over op een ander verhaal. Maar daarvoor hebben ze denk ik al te veel gezwalkt de afgelopen jaren. Van nog een verandering zullen ze niet wakker liggen. Toen we drie weken geleden in het parlement gingen praten, was er veel waardering voor onze analyse en ons voorstel om het anders te doen. De reactie was: eindelijk zegt iemand met argumenten dat de keizer geen kleren aanheeft.\u2019<\/p>\n
Hoe zou zo\u2019n instituut er volgens u uit moeten zien?<\/p>\n
\u2018Wat ons voor ogen staat, is een fysiek centrum dat je los van de bureaucratie van de universiteit kunt runnen, maar dat in alle opzichten ge\u00efntegreerd is met het functioneren van de universiteit. Alle voorbeelden \u2013 binnen en buiten Europa \u2013 laten zien dat de concentratie van talent op \u00e9\u00e9n locatie met goede omstandigheden en een goede infrastructuur, de manier is waarop je echt topmensen kweekt en toponderzoek kunt doen.\u2019<\/p>\n
Waarom kan dat dan niet in een groot, nieuw, Europees instituut?<\/p>\n
\u2018Dat kan wel. De commissie had best kunnen zeggen: we hebben drie miljard beschikbaar, in plaats van driehonderd miljoen, en we willen een nieuw centrum maken. Dan zeg ik: ok\u00e9, kans, competitie is nooit weg, doe het maar. Maar het idee dat je met driehonderd miljoen nieuw geld iets van 2,4 miljard kunt maken, is natuurlijk volkomen flauwekul.\u2019<\/p>\n
Wat zijn, behalve die slechte financi\u00eble basis, de bezwaren?<\/p>\n
\u2018Ons voorstel is ook aantrekkelijk voor bestaande instellingen en dat is een verschil met het commissievoorstel. Dat is in alle fases op veel verzet gestuit van de instituten. Je kunt zeggen dat dat inertie en traditie is en dat is voor een deel waar, maar instellingen als de universiteiten van Cambridge en Z\u00fcrich zijn niet tegen om het tegen zijn. Zij zeggen: het zou veel beter zijn als wij ons kunnen versterken. En daar hebben ze gelijk in, vind ik.\u2019<\/p>\n
In de door Tindemans voorgestelde constellatie worden de EIT\u2019s daarom door bestaande instituten opgericht. De Brusselse inmenging zou neerkomen op een subsidieverstrekking. Volgens de oud-topambtenaar is dat nu juist de bedoeling. Achter zijn analyse van het EIT-plan gaat een fundamentele overtuiging schuil: de Europese subsidiepot voor onderzoek moet anders worden beheerd. Het bestaande wetenschapsbeleid van de EU vindt hij te gefragmenteerd, te veel geld wordt over een te breed terrein, over te veel kleine projecten uitgesmeerd. De oplossing is eenvoudig: bundel de verschillende geldstromen, en laat het geld verdelen door mensen met verstand van zaken.<\/p>\n
Hoe zou die subsidie in de praktijk toegekend moeten worden?<\/p>\n
\u2018Je zou een flink deel van het geld dat in het bestaande kaderprogramma zit, aan de nieuw opgerichte European Research Council moeten geven. Dan kun je het veel simpeler uitgeven dan de commissie nu doet, met alle politieke bemoeienis. Je zou daarnaast kunnen kijken of je niet de rest van het kaderprogramma kunt toespitsen op een paar strategische terreinen, in plaats van op een heel breed gebied allerlei kleine projecten te financieren.\u2019<\/p>\n
Helpt die vereenvoudiging ook de toekomstige Nobelprijswinnaars bij elkaar te krijgen?<\/p>\n
\u2018Ja. Er zijn genoeg wetenschappers die geen projecten meer voor het kaderprogramma willen maken, omdat dat veel te bewerkelijk is. Die bereik je via de European Research Council, daar ben ik van overtuigd. Als er veel geld naar Karolinska gaat, of naar Utrecht, dan trekken mensen daar vanzelf naartoe.\u2019<\/p>\n
Betekent dat niet de doodsteek voor de omringende universiteiten?<\/p>\n
\u2018Het moet een proces zijn van differentiatie. Je moet leren van Amerika. Daar zijn ongeveer tweehonderd universiteiten waar echt onderzoek gebeurt, niet meer. In Europa heeft iedere universiteit de ambitie om onderzoek te doen. De Nederlandse overheid zou moeten zeggen: het is onwaarschijnlijk dat we dertien universiteiten in de wereldtop krijgen. Dan kun je proberen een aantal universiteiten een andere ambitie te laten krijgen. Waarom kiest Maastricht er niet voor om een heel goede undergraduate universiteit te zijn en te stoppen met al het toponderzoek? Dat is het soort discussie dat je zou moeten voeren.\u2019<\/p>\n
Aan het discussiestuk over de European Research Area is een online consultatie verbonden. Van 1 mei tot en met 31 augustus kan iedereen via http:\/\/ec.europa.eu\/research\/era\/consultation-era_en.html zijn mening geven over de toekomst van het Europese wetenschapsbeleid<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het is de droom van voorzitter Jos\u00e9 Manuel Barroso van de Europese Commissie: een European Institute of Technology (EIT), een nieuw topinstituut dat in 2009 van start moet gaan. Dr. Peter Tindemans onderzocht voor het Europees Parlement de haalbaarheid ervan. \u2018Het idee dat je met driehonderd miljoen euro nieuw geld iets van 2,4 miljard kunt maken, is volkomen flauwekul.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27,405],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Hidde van den Brink","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117503"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117503"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117503\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Hidde van den Brink","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}