Beschouwing \/ Hofland duikt in de tsunami van gelul<\/p>\n
Het bedrog zet al direct in, zelfs nog voor de roman begint, bij de voor in Cicero Consultants opgenomen lijst met ander werk van de levende legende H.J.A. Hofland. Op die pagina, waarop in bescheiden letters een imposant oeuvre vermeld staat, brengt de auteur onderscheid aan tussen de volgende genres: essays en columns; proza; proza onder pseudoniem S. Montag; romans; kinderboek. Een heldere indeling, maar de invulling ervan blijkt geen waarborg voor respectabiliteit. Hoflands nieuwste, Cicero Consultants, wordt op de flaptekst benoemd als \u2018tegenhanger\u2019 van zijn eerdere roman De Alibicentrale (1990). Dat laatste boek is in Hoflands testimonium opgenomen in de rubriek \u2018romans\u2019, een keuze waar alles voor te zeggen lijkt. Tenminste, tot ik het boek uit mijn kast plukte en de auteursnaam las: S. Montag. Niet H.J.A. Hofland. De Alibicentrale houdt zich dus schuil in de verkeerde rubriek. Illegaal.<\/p>\n
Iemand zou nu kunnen tegenwerpen: er zijn belangrijker kwesties. En: heeft Hofland zich niet gewoon vergist, of zijn romans netjes bijeengeharkt, los van het pseudoniem? Dat weerspreek ik dan direct: dit ragfijne staaltje literaire geschiedvervalsing toont waarop we beducht moeten zijn bij de schrijver Hofland. Te meer daar zo\u2019n streek uitstekend past bij het thema dat Cicero Consultants en De Alibicentrale verknoopt: liegen en bedriegen.<\/p>\n
Ook in het genre tonen beide romans overeenkomst: het zijn sociale komedies, satires op het moderne (zaken)leven, amorele parabels met zo\u2019n hoge dosis actie dat ze af en toe aan jongensboeken, van het Adriaan en Olivier-slag, of strips doen denken. De lezer krijgt geen letter tijd zich te vervelen bij Hofland.<\/p>\n
Geenszins wil ik de suggestie wekken dat Hofland zich schuldig maakt aan autoplagiaat. Maar een tegenhanger van De Alibicentrale is Cicero Consultants ook niet. Eerder is het een reprise van een idee, dat thans in een andere constellatie in stelling wordt gebracht: in de ontluikende eenentwintigste eeuw, een aanmerkelijk grimmiger tijdsgewricht dan de decadente jaren negentig.<\/p>\n
In De Alibicentrale \u2013 een sprookje voor bedriegers ontstaat het idee om geld te slaan uit de verstrekking van alibi\u2019s toepasselijk genoeg op een caf\u00e9terras. De yuppie Kapee verzint een alibi voor een vriend, neemt zelfs even zijn plaats in en ziet daar vervolgens het idee voor een bloeiende nieuwe bedrijfstak in. De eerste stap is dan snel gezet: het plaatsen van een advertentie in de krant, waarin \u2018De Alibicentrale\u2019 haar diensten aanbiedt. De meer filosofische omkleding ontstaat in de loop van het verhaal als het bedrijf zich al inspant voor een gefortuneerde cli\u00ebnte die haar man om de tuin wil leiden: \u2018Van kindsbeen af krijgen we voorgeschreven dat we maar \u00e9\u00e9n identiteit mogen hebben, terwijl we er gemakkelijk meer dan \u00e9\u00e9n zouden kunnen hebben, ook binnen de grenzen van de wet. De meeste mensen hebben genoeg energie en geestelijke krachten voor twee of drie identiteiten. (\u2026) Meer identiteiten voor allen, ieder naar zijn vermogen en krachtens zijn behoeften.\u2019 Het streven van de Alibicentrale is godgelijk, verklaart Kapee in al zijn overmoed, de Schepper doet het hem niet na. \u2018Wij zijn een existentieel reisbureau.\u2019 Kapee begeeft zich aldus op het werkterrein buiten de grenzen van goed en kwaad voor de lol en uit wat hij noemt \u2018waarheidsliefde\u2019.<\/p>\n
Vergeleken met het project dat in Cicero Consultants volvoerd wordt, doet het bedrijfsmatige experiment in De Alibicentrale nog amateuristisch aan, te zeer afhankelijk van drieste improvisaties, verkleedpartijen tussen de schuifdeuren, en gelegenheidskarate om assertieve klerenkasten af te schrikken. Geen wonder dat Kapee dan ook sneeft; in het spel tussen bedrieger en bedrogene trekt hij aan het kortste eind. Hij moet het afleggen tegen de blinde woede van de echtgenoot van zijn cli\u00ebnte. Oerkracht wint het uiteindelijk van beschaving, zoals geweld van hersenen.<\/p>\n
Ook in \u2018Cicero Consultants\u2019 wordt het idee voor een bedrijf (\u2018een consultancy\u2019) op een terras geboren, dat van het chique Amstel Hotel. Jacob Daader, consultant in het saneren van noodlijdende bedrijven, legt het uit aan zijn vriend Roen Trapstra, hotshot uit de reclamewereld. Cynische pummels met poen en kwaad in de zin: \u2018Cicero Consultants. Dat gaat de prothesen voor grote redenaars maken. I have a dream. Wollt Ihr den totalen Krieg! Dat soort teksten is nergens te koop. En de verdachtmakingen waartegen geen jurist iets kan doen, doorziekende insinuaties, kwaliteitslaster, afbraakhype. Alles waarmee je je vijand sloopt. Het verbale doodschoppen. Daar word je beroemd mee. Gevreesd. Hoe gevreesder, hoe beroemder. Dankzij Cicero. De bodybuilding, de viagra van de retoriek.\u2019<\/p>\n
Ook hier levert een geplaatste advertentie in de kwaliteitspers de gewenste klanten op. Maar anders dan in De Alibicentrale houden de initiatiefnemers van dit \u2018waarheidsbureau voor al uw toespraken\u2019 strakke regie bij alle doldwaze gevolgen. Ze zijn gek op geld, maar laten zich niet, zoals Kapee eerder, verblinden door de schone schijn van het slijk der aarde. De klant mag, als hij tevreden is, na gedane zaken bepalen wat het hem allemaal waard is geweest. Ook is Jacob niet te beroerd met behulp van een paar duizend eurootjes een hoer of kroegbazin zo ver te krijgen met de gewenste informatie aan te komen. Indachtig de inzichten dat zaken zaken zijn, geld moet rollen en het doel alle middelen heiligt.<\/p>\n
En dat gaat ver: de illegale video van een liberale politicus die juichend als een voetballer bij een doelschot in een bordeel zijn hoogtepunt bereikt, wordt bij een openbare bijeenkomst, nota bene ten aanschouwe van de heftige klaarkomer zelf, vertoond. Zogeheten \u2018bijvalsmanagers\u2019 \u2013 betaalde claqueurs \u2013 voorzien ieder publiek optreden van de gewenste adhesie of juist afkeuring door \u2018het publiek\u2019. Het is de triomf van de manipulatie, de drogreden, de Realpolitik, de kunst van het oorlogvoeren.<\/p>\n
Uiteraard gaan de menselijke, al te menselijke snoderi\u00ebn in Cicero Consultants vergezeld van legitimerende praat: \u2018In dit stuk is er niemand die niet liegt. Wen eraan.\u2019 Niets minder dan de waarheid wordt gediend: \u2018Weet je dat dit tegen alle regels van het vak is? Tegen de ethiek? Tegen de normen en waarden?\u2019<\/p>\n
\u2018Die regels ken ik. Maar die deugen niet.\u2019<\/p>\n
\u2018Waarom niet?\u2019<\/p>\n
\u2018Omdat daarmee de waarheid wordt verminkt.\u2019<\/p>\n
En: \u2018Cicero geeft de mensen de gestolen waarheid terug. (…) Cicero zuivert de samenleving. (…) Wij doen niets anders dan wat gelovige mensen denken dat God doet. Of Allah. Of Wodan. Noem ze op. De Consultants sturen het lot van de mensen.\u2019 Anders dan in De Alibicentrale wordt deze hubris niet bestraft. Jacob en zijn vrind trekken aan het langste eind, verheugen zich op de volksopstand die aan het eind van het verhaal is uitgebroken. Want dat is \u2018de geur van de waarheid\u2019. Het is verleidelijk om hier de stem van hun schepper Hofland in te beluisteren, die periodiek in zijn column in NRC Handelsblad de mogelijkheid oppert dat Nederland nu echt toe is aan een coup d\u2019\u00e9tat. Waarbij hij behulpzaam verwijst naar Curzio Malapartes boekje over de staatsgreep.<\/p>\n
Met hoeveel merkbaar plezier Cicero Consultants ook geschreven is, hoe onweerstaanbaar het ook is, wat beklijft, is de indruk dat het sluipenderwijs dient ter illustratie van een inktzwart wereldbeeld. Bood het oorspronkelijk als krantenrubriek geschreven De Alibicentrale nog het aanzicht van een leerschool voor Hoflands protagonisten, in Cicero Consultants wordt de oogst door hen behendig binnengehaald. Met een nuanceverschil: ging het in het eerste boek nog om het leren liegen, het tweede is doordrenkt van de wetenschap dat en hoe woorden misbruikt worden. Uiteraard zijn bovenstaande woorden ook van toepassing op Hofland zelf.<\/p>\n
\u2018Er wordt wat afgeluld!\u2019 luidt de eerste, wervende zin in de advertentie in Cicero Consultants. Het ligt voor de hand dat je je dan juist met serieuze, inhoudelijke taal gaat keren tegen zo\u2019n tsunami van gelul \u2013 de klassieke manier om valse argumenten te ontkrachten. Maar dat is buiten het cynisme van de literair begenadigde Hofland gerekend, die van de weeromstuit zijn personages voorziet van gewichtig klinkende, maar ontstellend inhoudsloze spreektaal. Bedrieglijke teksten die uit iedere vezel oneerbiedigheid wasemen.<\/p>\n
Taal dient gewantrouwd te worden, luidt de les. Maar er is een uitweg. Een mens kan tenminste nog van zijn observaties op aan. Dit soort fraaie Hofland-zinnen verraden een schuldeloos aandoende geest: \u2018Mensen op blote voeten komen dichter bij wat ze als kind zijn geweest.\u2019<\/p>\n
H.J.A. Hofland, \u2018Cicero Consultants. Een scenario\u2019, 159 pagina\u2019s, \u20ac 14,90<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In Cicero Consultants, de nieuwe roman van H.J.A. Hofland, zetten twee cynische zakenlui een bedrijfje op in \u2018verdachtmakingen waartegen geen jurist iets kan doen, doorziekende insinuaties, kwaliteitslaster, afbraakhype\u2019. Woorden zijn in deze tijd immers niet te vertrouwen, klinkt de boodschap van de begenadigde verteller.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Jeroen Vullings","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117495"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=117495"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/117495\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Jeroen Vullings","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=117495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=117495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=117495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}