Interview Ronald Plasterk<\/p>\n
Wie op bezoek komt bij minister Plasterk, wordt meteen op de foto gezet. Door de minister zelf. \u2018Kun je even op dat krukje gaan zitten?\u2019 vraagt Plasterk dan, terwijl hij in een hoek van zijn werkkamer op het ministerie plaatsneemt achter zijn klassieke Hasselblad-camera. De dia\u2019s van alle eerdere bezoekers heeft hij in stroken tegen het raam geplakt. \u2018Over vier jaar hangt de hele ruit vol,\u2019 grinnikt hij. \u2018Al ben ik wel bang dat ze straks verbleken in de zon. Daar moet ik nog iets op verzinnen.\u2019<\/p>\n
Sinds vier maanden is Ronald Plasterk, voormalig ontwikkelingsbioloog, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij zijn aantreden werd hij verwelkomd als libertijns tegenwicht in een kabinet vol geharnaste mannenbroeders. Sindsdien gaat er geen dag voorbij of Plasterk verschijnt ergens in de media: gezeten op een reuzenstoel bij de opening van het Oerol-festival, biologieles gevend aan een vmbo-klas, soepel babbelend in de studio van Pauw & Witteman. Overal waar zijn tengere gestalte verschijnt, getooid met zwarte hoed, willen mensen hem de hand schudden. Plasterk is zo te zien de populairste minister van het kabinet.<\/p>\n
Ronald Plasterk heeft zich een duidelijk doel gesteld: hij wil het onderwijs teruggeven aan de leraren. Ze moeten verlost worden van wat hij de \u2018kleilaag\u2019 noemt: de almaar uitdijende kaste van managers die de docenten de afgelopen jaren steeds meer buitenspel heeft gezet. \u2018Dertig jaar geleden waren de leraren de baas op school,\u2019 zegt hij. \u2018Tegenwoordig worden ze als pionnen heen en weer geschoven door een managementteam, dat ook nog eens twee keer zoveel verdient. Dat valt niet meer uit te leggen. Daar moeten we vanaf.\u2019<\/p>\n
In het veld wordt zijn missie met gemengde gevoelens ontvangen. De leraren zijn blij: eindelijk weer een minister die het voor ze opneemt. Maar de bestuurders voelen zich bedreigd, en beginnen zich te roeren. De managers vinden dat ze ten onrechte de schuld krijgen van alle ellende. En de vakbonden voelen zich geschoffeerd omdat Plasterk eerst wekenlang alleen met de leraren ging praten. De minister zelf doet de groeiende kritiek steevast af als \u2018herrieschopperij\u2019 en \u2018flauwekul\u2019. Het wachten is op een eerste grote aanvaring.<\/p>\n
Vier maanden geleden is Ronald Plasterk van de ene op de andere dag een totaal nieuw leven in gestapt. Van de rust van het laboratorium naar de hectiek van het Binnenhof. Daar heeft hij flink aan moeten wennen: de vergaderingen, werkbezoeken, Kamerdebatten, premi\u00e8res en prijsuitreikingen buitelen over elkaar heen. En \u2019s avonds laat bij thuiskomst staan nog twee loodgieterstassen met ambtelijke stukken op hem te wachten. Zijn grootste ergernis tot nu toe: de aanhoudende competentiestrijd in de Haagse politiek, ook in de ministerraad. \u2018Ik ben verbaasd over de gretigheid waarmee collega\u2019s roepen: dit beleidsterrein is van mij. Ik heb bijvoorbeeld de lerarenopleidingen aan staatssecretaris Van Bijsterveld overgedragen, omdat zij daarom vroeg en ik het een redelijk verzoek vond. Toen waren er meteen mensen die riepen: jongen, waarom heb je dat weggegeven? Maar zo wil ik helemaal niet in het leven staan. Ten diepste geloof ik dat je niet alles meteen hoeft af te rekenen. Ik heb me voorgenomen om me in de politiek zo natuurlijk mogelijk te blijven gedragen.\u2019<\/p>\n
U zit als athe\u00efstische vrijdenker in een kabinet met overtuigde gereformeerden. Hoe gaat dat, in de praktijk?<\/p>\n
\u2018De meest uitgesproken gelovige in het kabinet is in mijn ervaring niet Ab Klink, Piet Hein Donner of Andr\u00e9 Rouvoet, maar Ernst Hirsch Ballin. Die is op latere leeftijd katholiek geworden, en is zeer bij het geloof betrokken. Ik ga met hem en anderen in het kabinet graag het gesprek aan over geloof en politiek. Kennelijk wordt dat gewaardeerd. Andr\u00e9 Rouvoet zei laatst: je begint wel heel erg populair te worden bij mijn achterban, ik begin me zorgen te maken! De tegenstellingen zijn ook niet zo scherp als wel gedacht wordt. Je hebt in het kabinet echt niet aan de ene kant de Verlichting, en aan de andere kant inktzwarte dogmatiek. Opvattingen ontwikkelen zich, ook bij het CDA en de ChristenUnie. Ik ben nu met Andr\u00e9 Rouvoet en Ernst Hirsch Ballin aan het praten over lesbische \u201cmee-moeders\u201d. Als die nu het pasgeboren kind van hun partner willen erkennen, moeten ze het adopteren. We gaan nu wettelijk regelen dat ze, net als vaders, gewoon naar het gemeentehuis kunnen fietsen. Daar komen we samen heel goed uit. Rouvoet en Hirsch Ballin zeggen echt niet: ho ho, we zijn eigenlijk tegen het homohuwelijk! Het is zelfs niet zo dat ze het schoorvoetend accepteren, nee, ze zeggen gewoon: die afslag hebben we genomen.\u2019<\/p>\n
De PvdA heeft wel aardig wat moeten slikken. Wat vindt u er bijvoorbeeld van dat er geen onderzoek naar Irak komt?<\/p>\n
\u2018Daar had ik zwaar de pest over in. Het was goed geweest als er ook nog was uitgezocht wie er zich waar onderuit heeft proberen te draaien. Er is in het regeerakkoord w\u00e9l vastgelegd dat zulke missies voortaan alleen plaats kunnen vinden met een adequaat volkenrechtelijk mandaat. Daarmee is impliciet erkend dat dat mandaat er niet was toen Nederland de inval in Irak politiek steunde. Waarschijnlijk denken ze daar bij het CDA heel anders over. Maar zo staat het in het regeerakkoord. Daar zullen we mee verder moeten.\u2019<\/p>\n
Ronald Plasterk (1957) groeide op in een Haagse volkswijk. Als slimste jongetje in de klas moest hij op straat geen moeilijke woorden gebruiken, \u2018anders kreeg ik een klap voor mijn kop\u2019. Zijn klasgenoten gingen naar de lts of de huishoudschool, hij naar het gymnasium. Zijn vader, zoon van een joodse chirurg en een katholieke patrici\u00ebrsdochter in Berlijn, was kort voor de oorlog door zijn ouders naar Nederland gestuurd, waar hij door een pleeggezin werd opgevangen. Vader Plasterk had geen geld om te studeren, ging als laborant bij Philips aan de slag, en werkte zich uiteindelijk op tot directeur van een wetenschappelijke uitgeverij.<\/p>\n
\u2018Ik groeide op tussen de arbeiderskinderen in een portiekwoning, maar kwam zelf uit een intellectueel milieu,\u2019 zegt Plasterk. \u2018Dat was een wonderlijk contrast. Ik merkte dat vooral als mijn grootmoeder op bezoek kwam. Ze was een deftige, Duitse dame. Mijn grootouders hebben de oorlog overleefd omdat ze een zogenaamd \u201cgeprivilegeerd menghuwelijk\u201d hadden. Hij was joods maar helemaal niet gelovig, zij was katholiek, en ze voedden de kinderen katholiek op. Daardoor werden ze relatief met rust gelaten door de nazi\u2019s. Als mijn grootmoeder over de oorlog vertelde had ze het niet over Auschwitz, maar sprak ze met grote verontwaardiging over de sociale degradatie die ze had moeten meemaken. Ze was een trotse vrouw. Toen mijn grootvader een keer was opgepakt omdat hij een joodse buurman had geholpen zijn koffers te pakken, is mijn grootmoeder boos naar de gevangenis gestapt met haar blonde Marlene Dietrich-hoofd. Ze zei: \u201cIk heb die koffers gepakt. Als je iemand wil opsluiten, moet je mij hebben!\u201d Ze hebben mijn grootvader meteen vrijgelaten. Met zulke verhalen ben ik opgegroeid.\u2019<\/p>\n
Als immigrant probeerde de vader van Ronald Plasterk zich zijn leven lang zo veel mogelijk aan te passen. Dat drukte een stempel op het gezin. \u2018Als we op vakantie waren in Oostenrijk, zat hij in het caf\u00e9 met een Oostenrijks accent moppen te vertellen. Als puber vond ik dat ontzettend g\u00eanant. Later heb ik leren begrijpen waar die neiging vandaan kwam: je zal maar weggerukt worden uit een deftige Duitse familie en gedumpt worden op een kostschool in een land waar je de taal niet spreekt. Zelf heb ik die neiging om geen aanstoot te geven met de paplepel ingegoten gekregen. Je moet niet denken dat je meer bent dan de andere kinderen in de klas omdat je goed kan leren: dat besef is er door mijn ouders ingeramd. Toen ik naar het gymnasium ging, kwam ik voor het eerst van mijn leven mensen tegen die dachten dat ze beter waren omdat ze zeilboten hadden en op skivakantie gingen. Dat soort mensen, daar kan ik nog steeds niet tegen.\u2019<\/p>\n
In de jaren zestig raakten de ouders van Ronald Plasterk betrokken bij de oecumenische vernieuwingsbeweging in de katholieke kerk. Op zijn dertiende besloot de kleine Ronald dat God niet bestond. In de kerk mocht hij daar uitgebreid verslag van doen. Zijn ouders, van huis uit KVP-stemmers, kregen steeds meer sympathie voor de PPR van Bas de Gaay Fortman. Zelf werd Ronald Plasterk lid van de Partij van de Arbeid in 1977, toen hij biologie studeerde in Leiden. \u2018Ik had al veel langer het gevoel dat links mijn club was. Ik ben lid geworden van de PvdA uit verontwaardiging over de mislukte kabinetsformatie. De katholieken maakten toen het tweede kabinet-Den Uyl onmogelijk. Hoe je er ook op terugkijkt, het eerste kabinet-Den Uyl was een poging het land op een heel andere manier te besturen. Aan die linkse periode maakte Dries van Agt vrij bruusk een einde. Hij haalde in die tijd bij alle linkse mensen het bloed onder de nagels vandaan. Toen besloot ik dat ik de PvdA moest steunen.\u2019<\/p>\n
Als promovendus zat Ronald Plasterk begin jaren tachtig in de Leidse gemeenteraad. Enthousiast stortte hij zich in discussies over de kruisraketten, emancipatie, de Derde Wereld en het lot van de minima. Toch koos hij voor de wetenschap. Hij promoveerde cum laude in de genetica, werkte bij het Nederlands Kanker Instituut en werd directeur van het Hubrecht Laboratorium in Utrecht. In maart 2007, dertig jaar nadat hij lid was geworden van de PvdA, werd Ronald Plasterk benoemd tot minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Al een jaar voor de verkiezingen was hij gepolst door Wouter Bos. Maar hij wilde zich niet laten vastleggen. \u2018Ik heb altijd gedacht: het zal mij niet gebeuren dat ik minister wil worden en dat het dan niet doorgaat.\u2019<\/p>\n
Voor zijn collega\u2019s in de wetenschap kwam zijn overstap naar de politiek niet helemaal als een verrassing. Ronald is altijd op zoek is naar nieuwe uitdagingen, zeggen ze. In alles wat hij doet, wil hij het hoogst haalbare bereiken. Jarenlang was Plasterk bijvoorbeeld helemaal vol van hardlopen, tot hij de marathon van New York liep. Daarna had hij het er nooit meer over. Ook in de wetenschap heeft hij de top bereikt: baanbrekend onderzoek, wetenschappelijke prijzen, tientallen publicaties in internationale bladen, waarvan veertien in Science en Nature. Alleen de Nobelprijs ontbrak nog, zeggen zijn collega\u2019s, maar die ging een paar jaar geleden naar een ander in zijn vakgebied. Vervolgens moest Ronald Plasterk op zoek naar een nieuwe uitdaging: de politiek. Zelf ontkent hij niet dat het zo is gelopen. \u2018Ik heb inderdaad iets manisch in me. Als ik iets doe, heb ik de neiging me er volledig in te storten. Laatst had ik in de Tweede Kamer het eerste Algemeen Overleg over architectuur. Ik ben verantwoordelijk voor het architectuurbeleid, maar de enige levende architect die ik ken, is Rem Koolhaas. Toen heb ik op een zondag de chauffeur gevraagd naar de boekwinkel te rijden. Daar heb ik een halve meter architectuurboeken gehaald. Ik dacht: het zal me toch niet gebeuren dat ik over iets moet beslissen waar ik niks van weet.\u2019<\/p>\n
Ooit werd Ronald Plasterk uit verontwaardiging lid van de Partij van de Arbeid. Dat is nog steeds wat hem drijft, zegt hij: woede over onrecht. \u2018Ik kan me echt kwaad maken over topsalarissen in het bedrijfsleven. Op een gegeven moment vind ik dat echt niet eerlijk meer. Hoeveel keer meer dan modaal moet je verdienen om te zeggen: daar doe ik het voor? Ik denk wel eens: sodemieter op! Wat wil je nou nog meer?\u2019 Dezelfde verontwaardiging maakte zich van Plasterk meester toen Geert Wilders bij de regeringsverklaring de aanval opende op de PvdA-bewindslieden Nebahat Albayrak en Ahmed Aboutaleb. \u2018Het was al een emotionele week. Ik was uit mijn gewone leven gerukt. En toen gebeurde er dit. Ik dacht: hebben we eindelijk een Marokkaanse en een Turkse Nederlander in de regering, worden ze als landverraders weggezet. Die zaterdagavond was er een dinertje voor alle PvdA-bewindslieden. Toen heb ik daar een emotionele speech over gehouden. Over zulke dingen kan ik me echt heel kwaad maken.\u2019<\/p>\n
Bij OCW is Plasterk de eerste PvdA-minister in bijna tien jaar. In het onderwijsveld heeft zijn partij, op zijn zachtst gezegd, niet bepaald een goed imago. De sociaal-democraten worden achtervolgd door het verwijt dat ze het vaderlandse onderwijs naar de bliksem hebben geholpen. PvdA-bewindslieden als Jo Ritzen, Jacques Wallage en Tineke Netelenbos voerden in de afgelopen vijfentwintig jaar een reeks omstreden stelselhervormingen door: de basisvorming, de tweede fase, het vmbo. Ondertussen veranderden de meeste middelbare scholen door middel van \u2018fusieprikkels\u2019 en schaalvergroting in anonieme leerfabrieken.<\/p>\n
Plasterk geeft toe dat de PvdA-onderwijsideologen met hun goede bedoelingen een hoop kapot hebben gemaakt. \u2018In de jaren zeventig zag de PvdA het onderwijs als instrument voor maatschappijhervorming. Nivellering, middenschool, dat soort dingen. Het idee dat het plakken van een band niet minder was dan kennis van de wiskunde. Dat idee heeft heel lang doorgewerkt in het beleid.\u2019 Tien jaar geleden deed Plasterks partijgenote Tineke Netelenbos bijvoorbeeld nog een poging de zelfstandige gymnasia af te schaffen. \u2018Daar was ik het toen hartgrondig mee oneens. Ik ben blij dat het haar niet is gelukt.\u2019<\/p>\n
Maar Plasterk benadrukt dat de PvdA niet de enige partij was die met onzalige idee\u00ebn over het onderwijs rondliep. \u2018Rechts Nederland gebruikt de PvdA altijd als kop van jut. Maar de andere partijen hebben ook boter op hun hoofd. Vergeet niet dat de PvdA in de afgelopen vijfentwintig jaar maar \u00e9\u00e9n minister heeft gehad op Onderwijs, Jo Ritzen. De kaalslag in het hoger onderwijs is voor deel toch echt te wijten aan Wim Deetman van het CDA. Onder Loek Hermans van de VVD hebben marktwerking en schaalvergroting veel schade aangericht in het hbo. De problemen in het onderwijs zijn het gevolg geweest van een brede beweging.\u2019 Inmiddels, zegt Plasterk, is het tij goddank aan het keren. \u2018Op allerlei plaatsen dringt nu het besef door dat we afmoeten van de grootschaligheid en de anonimiteit in het onderwijs. Van dat momentum wil ik gebruik maken.\u2019<\/p>\n
Onlangs verrichte Plasterk de opening van een gefuseerde vmbo-school in Krommenie. Het was een feestelijke gebeurtenis. Samen met de leerlingen hing hij glazen bollen aan een boom, waarin ze hun toekomstdromen hadden verbeeld. Na een opgewekt praatje van de minister kreeg een Zaanse onderwijsbestuurder het woord. Die greep de gelegenheid aan voor een twintig minuten durende tirade tegen Plasterk. Over het anti-fusiebeleid van de minister, over de managers die overal de schuld van krijgen en de dreigende \u2018controlerazzia\u2019s\u2019 van de Onderwijsinspectie.<\/p>\n
Terwijl de leerlingen in de zaal verveeld om zich heen begonnen te kijken, hoorde Plasterk het betoog met groeiende wrevel aan. Na afloop was er van zijn gebruikelijke glimlach weinig meer te bespeuren. \u2018Stop zo\u2019n verhaal in een envelop en stuur het naar het ministerie,\u2019 voegde hij de man trillend van woede toe. \u2018Dan kunnen andere managers er naar kijken, zodat ik aan de leerlingen toekom.\u2019<\/p>\n
Plasterk, terugkijkend op het voorval: \u2018Ik ben misschien wel wat hard uitgevallen. Maar het optreden van deze manager, deze wandelende kleilaag, illustreert precies het probleem. In het onderwijs gaat het om dienstbaarheid aan leerlingen en leraren. Deze man krijgt een gebouw van tientallen miljoenen euro\u2019s. Maar wat doet hij bij de opening, die een feest moet zijn voor de leerlingen, leraren en ouders? Hij gaat een halfuur lang zijn grieven over het beleid lopen spuien.\u2019<\/p>\n
U roept hevige reacties op met uw kruistocht tegen de \u2018leemlagen\u2019 in het onderwijs. Laatst schreven bestuurders uit het basisonderwijs u een boze brief dat ze zich door u geschoffeerd voelden.<\/p>\n
\u2018Dat verwijt was echt flauwekul. Iedereen snapt dat ik met leemlagen niet de schooldirecteuren bedoel. Dat leiding geven nodig is, weet iedereen. Het gaat mij om de overbodige managementlagen in grote, gefuseerde scholengemeenschappen. Daar moeten we vanaf.\u2019<\/p>\n
Hoe gaat u dat aanpakken?<\/p>\n
\u2018Ik heb weinig directe zeggenschap over de scholen. Maar ik kan wel proberen verdere fusies tegen te gaan, om nog meer overbodige managementlagen te voorkomen. Tot voor kort werden fusies beloond met een financi\u00eble prikkel. Dat hebben we al afgeschaft. Ik ben nu ook aan het uitzoeken of ik een fusietoets kan invoeren. Een wet die voorschrijft dat scholen voor ze fuseren van mij een handtekening moeten krijgen. Voor het hbo heeft dat waarschijnlijk weinig zin, waar daar z\u00edjn de meeste instellingen al veel te groot geworden. Maar voor de rest van het onderwijs kan dat heel nuttig zijn. Daarnaast kan ik instellingen ook aanmoedigen te \u201contvlechten\u201d: te gaan werken in kleinere, zelfstandige eenheden, met minder managers.\u2019<\/p>\n
Hoe wilt u de positie van de leraren verbeteren?<\/p>\n
\u2018Ik wil het beroep aantrekkelijker maken door de carri\u00e8remogelijkheden te vergroten. Het moet voor tweedegraads leraren goedkoper worden een eerstegraadsopleiding te volgen. Daar gaan we meer geld in stoppen. En leraren moeten weer het gevoel krijgen dat zij bepalen wat er op school gebeurt, en niet het managementteam. Dat is ook een kwestie van management by speech: als ik er als minister op hamer dat leraren weer meer te zeggen moeten hebben, voelen ze zich gesteund door de politiek, en kunnen ze hun positie binnen de organisatie versterken.\u2019<\/p>\n
Uw voorgangers Loek Hermans en Maria van der Hoeven lieten zoveel mogelijk aan de scholen zelf over. Bent u bezig de teugels weer aan te trekken?<\/p>\n
\u2018In een aantal opzichten is het de laatste jaren inderdaad doorgeslagen. Onder het liberale laat-maar-waaienbeleid is er bijvoorbeeld de klad gekomen in de controle op de kwaliteit. Dat ga ik herstellen. We gaan met de scholen weer duidelijk afspreken wat kinderen moeten leren. En dat gaan we controleren. Nog een voorbeeld. Laatst stonden hier hbo-studenten op de stoep. Ze hadden zakken met klachten bij zich over het gebrek aan contacturen. Die heb ik allemaal laten natrekken door de inspectie. Een groot deel van die klachten bleek te kloppen. Bij een derde van de hbo-opleidingen krijgen de studenten minder dan tien uur per week les. Dat kan natuurlijk niet. Daar gaan we de opleidingen op aanspreken. En we gaan het voortijdig schoolverlaten aanpakken, onder andere door meer geld te stoppen in speciale teams die leerlingen achter de broek zitten. Daar is de afgelopen jaren te weinig aan gedaan.\u2019<\/p>\n
U heeft zich de laatste tijd regelmatig boos gemaakt over de topsalarissen in de publieke sector. Wat gaat u daaraan doen?<\/p>\n
\u2018Er zijn managers in het voortgezet onderwijs die twee keer zoveel verdienen als leraren. Dat kan toch niet? In het hoger onderwijs speelt die discussie ook. Laatst had ik een vergadering met de raden van toezicht van alle universiteiten. Een man van de TU Delft zei toen: \u201cWe m\u00f3\u00e9ten onze bestuurders wel marktconform betalen, anders krijgen we niet de beste mensen.\u201d Toen zei ik: \u201cVoor hoogleraren geldt precies hetzelfde. Daar wil je ook de beste mensen voor krijgen, maar die verdienen niet meer dan honderdduizend euro. Daar hoor ik jullie niet over.\u201d Al die marktargumenten vind ik flauwekul. Ik heb laatst even laten uitzoeken wat al die mensen in de colleges van bestuur eerder voor banen hebben gehad. Wat blijkt? Ze waren gemeentesecretaris, gedeputeerde of burgemeester van een provinciestad. Daar zitten helemaal geen toppers uit het internationale bedrijfsleven tussen. Ze zijn er \u00e1llemaal in salaris op vooruitgegaan. En dan zouden de salarissen omhoog moeten? Kom nou.\u2019<\/p>\n
Zou u de macht willen hebben om in individuele gevallen in te grijpen?<\/p>\n
\u2018Ja. Er wordt nu gestudeerd op een goed model om de salarissen in de publieke en semi-publieke sector te koppelen aan de Balkenende-norm: het salaris van de minister-president. Een van de regels zou comply or explain moeten worden: als je van de norm afwijkt, moet je uitleggen waarom. Wat mij betreft, moet de ministerraad daar ook in individuele gevallen het laatste woord over hebben.\u2019<\/p>\n
En dan is Ronald Plasterk nog minister van Cultuur. Vlak na zijn aantreden joeg hij de kunstwereld al in de gordijnen met de suggestie de goedkope plaatsen op het schellinkje weer in te voeren, en andere kaarten duurder te maken. Met zulke maatregelen zou vijftig miljoen euro te bezuinigen zijn. Inmiddels is dat van de baan. \u2018Ik heb goed geluisterd naar de kritiek. Ik heb me ervan laten overtuigen dat je niet zomaar vijftig miljoen kan weghalen door de kaartjes duurder te maken. Daarmee zou je grote schade aanrichten. Ik ben nog steeds voor meer prijsdifferentiatie, maar dat kan op meerdere manieren. Ik wil de kunstinstellingen aanmoedigen daar creatiever mee om te gaan.\u2019<\/p>\n
Plasterk heeft net zijn Kunstenplan gelanceerd, waarin de culturele subsidies voor de komende vier jaar worden verdeeld. De voorgangers van Plasterk op Cultuur kregen bij het verdelen van de subsidiepot steevast de hele kunstwereld over zich heen. Gevolgd door de Tweede Kamer, die zich bemoeide met iedere volksdansgezelschap dat buiten de prijzen was gevallen. Deze keer gaat het allemaal anders: een belangrijk deel van de subsidie wordt niet langer verdeeld door de minister, maar door de cultuurfondsen. \u2018Ik krijg nu de hele tijd brieven van culturele instellingen die niet onder de fondsen willen vallen, omdat ze niet afhankelijk willen zijn van willekeur. Ik vind dat raar. Als je hoge kwaliteit levert, kun je er toch op vertrouwen dat je goed beoordeeld wordt? In de wetenschap heb je ook peer review. Daar kun je niet over onderhandelen, en je kan je vrienden in de Kamer er ook niet bij halen.\u2019<\/p>\n
Ronald Plasterk werd minister op een moment dat zijn partij in zwaar weer verkeert. Het partijbestuur stapte op. De commissie-Vreeman kraakte de verkiezingscampagne. Het wetenschappelijk bureau hekelde de besluiteloosheid van de partijtop. Allerwegen wordt getwijfeld aan het leiderschap van Wouter Bos. \u2018Ik onderschrijf de meeste aanbevelingen in het rapport wel, maar de kritiek op Wouter Bos niet. Ik vraag me ook af of het nou \u00e9cht zo\u2019n crisis is binnen de partij. Vooral de pers heeft het de hele tijd over een leiderschapscrisis.\u2019<\/p>\n
U kunt toch niet ontkennen dat er problemen zijn? Straks is de SP groter dan de PvdA.<\/p>\n
\u2018Het zou inderdaad kunnen dat de PvdA de tweede linkse partij wordt. In de peilingen is dat af en toe al zo. Dat is een zwart perspectief. Maar we hebben nog drie\u00ebnhalf jaar te gaan tot de volgende verkiezingen. We moeten ons niet gek laten maken. Het beste antwoord is: goed regeren.\u2019<\/p>\n
Wat heeft de PvdA de afgelopen jaren in de oppositie eigenlijk geleerd?<\/p>\n
Een lange stilte. \u2018Toen Wouter Bos partijleider werd, is mijn vrouw Els lid geworden van de PvdA. Ze was blij verrast over de hoeveelheid e-mailtjes en uitnodigingen die ze van de partij kreeg. De PvdA is in ieder geval geprofessionaliseerd.\u2019<\/p>\n
Weer stilte. \u2018Misschien is het volgende wel een goed antwoord: de neiging om de partij-organisatie dood te verklaren, die is gelukkig weg. Wouter Bos heeft ooit eens gezegd dat hij de PvdA het liefst zou willen opheffen. Zo\u2019n organisatie, dat vond hij maar verouderd. Felix Rottenberg had het ooit over \u201ckommaneukers\u201d en \u201cvergadertijgers\u201d in de partij. Die moesten als tollenaars de tempel uitgeranseld worden. Dat is hem aardig gelukt. Maar daar is weinig voor in de plaats gekomen. Vroeger ging je op vrijdagavond naar een partijvergadering, tegenwoordig word je uitgenodigd voor een focusgroepje.\u2019<\/p>\n
Plasterk spreekt het uit alsof het een vies woord is. \u2018Zo\u2019n focusgroepje heeft geen geheugen, geen continu\u00efteit en geen verantwoordingsplicht. Je hoeft elkaar niet te overtuigen en je hoeft niet te luisteren. Vergeleken met een partijvergadering waar democratische beslissingen worden genomen, is dat echt een verlies.\u2019<\/p>\n
Is de sociaal-democratie losgeraakt van haar wortels?<\/p>\n
\u2018Ja. Voor de kieslijst van de Tweede Kamer wordt een advertentie geplaatst, en vervolgens komen er allerlei mensen binnenfladderen zonder enige ervaring of geschiedenis in de partij. Er zit niet veel continu\u00efteit in, en al helemaal geen verbondenheid met de sociaal-democratische beweging. Toen Ruud Koole aantrad als partijvoorzitter, trof hij op het partijbureau medewerkers aan die het verschil tussen Troelstra en Thorbecke niet eens wisten. Dat is toch niet goed? Ik ben zelf een beetje een ouderwetse sociaal-democraat. We zijn de erfgenamen van de arbeidersbeweging, van de SDAP. Dat moet je koesteren, ook al is er veel veranderd.\u2019<\/p>\n
Het kabinet gaat binnenkort praten over de versoepeling van het ontslagrecht. Hoe legt een ouderwetse sociaal-democraat dat uit aan zijn achterban?<\/p>\n
\u2018De PvdA moet keihard achter een goede ontslagbescherming staan. Dat staat ook in het verkiezingsprogramma. In het coalitieakkoord is vastgelegd dat we erover gaan praten, dus daar ontkomen we niet aan. Maar het is lastig uit te leggen. Je kunt het land verdelen in mensen die ontslaan en mensen die bang zijn om ontslagen te worden. In het PvdA-kader zitten tegenwoordig vooral mensen die ontslaan. Maar onze kiezers zijn vooral mensen die ontslagen kunnen worden. PvdA-politici moeten zich voortdurend realiseren dat de achterban heel anders denkt over dit soort kwesties.\u2019<\/p>\n
Hoe kan de band tussen de partij en de volkse achterban worden hersteld?<\/p>\n
\u2018Het begint ermee dat je echt moet v\u00f3\u00e9len: dat zijn onze mensen. Niet alleen in verkiezingstijd, maar het hele jaar door. Je moet denken: de macht die we hebben, is een geleende fiets. Die is ons toevertrouwd door mensen die niet allemaal zulke flitsende vooruitzichten hebben. Dat moeten we onszelf en elkaar voortdurend voorhouden.\u2019<\/p>\n
U heeft tot nu toe in alles wat u deed de top willen bereiken. Stel dat u de komende jaren gevraagd wordt de PvdA te gaan leiden, wat doet u dan?<\/p>\n
\u2018Ik zie geen enkele aanleiding te speculeren over het vertrek van Wouter Bos. Hij is een hele goede partijleider, ik vind dat hij dat zeker moet blijven. En ik heb als minister van Onderwijs een hele mooie portefeuille, waar ik me helemaal in kan uitleven. Als het aan mij ligt, doe ik dat de komende acht jaar.\u2019<\/p>\n
RONALD PLASTERK<\/p>\n
1957 Geboren in Den Haag<\/p>\n
1969-1975 Gymnasium B, St Janscollege Den Haag<\/p>\n
1981 Doctoraal biologie (cum laude) in Leiden<\/p>\n
1982-1984 Gemeenteraadslid voor de PvdA in Leiden<\/p>\n
1984 Promotie (cum laude)<\/p>\n
1984 Postdoc California Institute of Technology<\/p>\n
1986 Onderzoeker in het MRC Cambridge<\/p>\n
1993-1997 Bijzonder hoogleraar moleculaire biologie aan de VU<\/p>\n
1993-2000 Werkzaam bij het Nederlands Kanker Instituut<\/p>\n
1995-1999 Columnist \u2018Intermediair\u2019<\/p>\n
1997-2000 Hoogleraar moleculaire genetica aan de UvA<\/p>\n
1999 Toekenning Spinoza-prijs<\/p>\n
1999-2007 Columnist \u2018de Volkskrant\u2019, commentator \u2018Buitenhof\u2019<\/p>\n
2000-2007 Hoogleraar ontwikkelingsgenetica aan de Universiteit Utrecht, directeur van het Hubrecht Laboratorium<\/p>\n
2006 Co-auteur verkiezingsprogramma PvdA<\/p>\n
2007 Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Minister Ronald Plasterk wil het onderwijs teruggeven aan de leraren. Na het liberale laat-maar-waaien beleid van de vorige kabinetten wil de PvdA\u2019er de teugels weer strak aantrekken. Interview met een vrijdenker die zich ontpopt tot ouderwetse sociaal-democraat. \u2018Bij die topsalarissen denk ik wel eens: sodemieter op, wat wil je nou nog meer?\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/116015"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=116015"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/116015\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer, Thijs Niemantsverdriet","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=116015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=116015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=116015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}