Interview \/ Femke Halsema<\/p>\n
Om te voorkomen dat zij hecht aan het pluche, houdt Femke Halsema zich voor dat elke politicus een passant is. Toch acht zij haar tijd nog niet gekomen. Den Haag speculeerde de afgelopen maanden over een vervroegd afscheid, na het zetelverlies bij de Tweede-Kamerverkiezingen. Critici stonden op in eigen kring die haar een gemiste kans in de kabinetsformatie verweten of haar koers aanvielen. Maar Halsema doet de verhalen over mogelijk aftreden als geroddel af, en zegt: \u2018Ook ik onderwerp mijn eigen aanwezigheid in de politiek bij tijd en wijle aan serieus onderzoek. En de tussentijdse conclusie luidt dat er nog veel te doen is. Na de verdediging van het individu wacht nog de verheldering van de positie van de gemeenschap tegenover de staat, het milieu krijgt eindelijk aandacht, geijkte tegenstellingen in de politiek wankelen. GroenLinks moet uit het dal klimmen waarin het in 2002 terechtkwam, na de moord op Pim Fortuyn. De kansen van mijn partij k\u00fannen keren, nu de politieke en culturele polarisatie wat vermindert. Last but not least, zeg ik onbescheiden: ik heb nog geen alternatief voor mezelf gezien.\u2019<\/p>\n
De partijcommissie die de verloren verkiezingen onderzocht, onder leiding van oudgediende Bram van Ojik, stak de loftrompet over Halsema, anders dan vergelijkbare commissies van PvdA en VVD in hun oordeel over Bos en Rutte. Van Ojik noemde haar het \u2018boegbeeld\u2019 van het politieke profiel van GroenLinks. Inderdaad lijkt de koers die Halsema heeft ingezet inmiddels stevig verankerd in de partij. Dat geldt ook voor nieuwe standpunten die nog niet zo lang geleden vloeken in de linkse kerk zouden zijn geweest, over sociale zekerheid, bedrijfsleven, defensie.<\/p>\n
Hoewel zij zelf terugschrikt voor de woorden \u2018links-liberaal\u2019, nadat een horde partijgangers over haar heen viel toen zij GroenLinks een keer zo typeerde, is dat in veel opzichten een passende kenschets van haar opvattingen. In haar denken staat vrijheid voorop en is gelijkheid een middel om die vrijheid te bevorderen, geen doel op zichzelf.<\/p>\n
Als de laatste der Mohikanen verdedigt zij de jaren zestig en zeventig tegen de verguizing. Het \u2018individualiseringsproject\u2019 van die jaren mag zijn excessen hebben gekend, dat neemt volgens haar niet weg dat het achterliggende ideaalbeeld van de vrij handelende en denkende burger nog altijd nastrevenswaardig is: \u2018De jaren zeventig hebben het leven beter gemaakt. De grote verworvenheid van die tijd zijn de homo-emancipatie en de gelijkberechtiging van man en vrouw.\u2019<\/p>\n
Halsema omarmt de nieuwe tegenstel\u00adling die Bart Snels, de directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, schetst, tussen partijen die de modernisering een warm hart toedragen en hun antimoderne tegenpolen. Partijen die in de klassieke links-rechtstegenstelling recht tegenover<\/p>\n
elkaar staan, zoals de SP, het CDA en de PVV van Wilders, bevinden zich dan in \u00e9\u00e9n kamp, dat van de antimoderne reactie. En GroenLinks en de SP, beide \u2018links\u2019, hebben vanuit dit perspectief bezien weinig met elkaar te schaften.<\/p>\n
Halsema: \u2018Wat bij de verkiezingen niet in ons voordeel heeft gewerkt, is dat Groen\u00adLinks houdt van de moderne samenleving en weigert daarvan afstand te doen. Het individualiseringsproject van de jaren zeventig is onvoltooid. Ik voel er niets voor me te laten meeslepen in het conservatieve sentiment van Joost Zwa\u00adgerman. In zijn boekje De schaamte voor links is hij, zoals zoveel anderen, enthousiast over het waarden- en normenverhaal van Bal\u00adken\u00aden\u00adde en oordeelt hij negatief over individualisering. Het is populair geworden om de individualisering verantwoordelijk te houden voor grote problemen van onze tijd: criminaliteit, asociaal gedrag, hedonisme, consumentisme. Ik verzet me daartegen. Essentieel is een onderscheid te maken tussen het individualiseringsproject in de jaren zestig en zeventig en wat ervan is geworden in de jaren tachtig. Individualisering was geen hedonisme. Het ging over iets anders. Over de emancipatie van het individu, wat Henk Hof\u00adland de dekolonisatie van de burger noemde, in combinatie met maatschappelijke verantwoordelijkheid en een toenemend sociaal engagement. Op een gemakkelijke manier uitte dat zich in sit-ins en dergelijke ludieke acties, maar ook in betrokkenheid met de milieubeweging of de Derde Wereld. De idee was dat dankzij zijn vrijwording het individu zichzelf kon ontplooien en een bredere horizon krijgen.<\/p>\n
Op het breukvlak van de jaren zeventig en tachtig, met het ontstaan van de massawerkloosheid, de uitzichtloosheid van het no-future\u00addenken en de opkomst van het neo\u00adliberalisme van Thatcher, Reagan en Lub\u00adbers, ging de individualisering helaas de combinatie met een cynisch mensbeeld aan. Daarin was het individu geen maatschappelijk betrokken persoon meer met een breed blikveld, maar een calculerende burger die lekker zichzelf was en goed voor zichzelf kon opkomen. Burgerschap was niet langer een positieve, hoopgevende notie.<\/p>\n
Het kernidee van het rechts-liberalisme van Reagan en Thatcher was dat iemand arm is door eigen schuld. Daarin verschilt het wezenlijk met het linkse liberalisme. Dat gaat er vanuit dat de burger niet als vanzelf vrij is bij zijn geboorte, maar onvrij, door achterstanden, sociaal-economische verschillen, verschillen in intellect. Daarom heeft de overheid de plicht die verschillen te verminderen. In het rechts liberalisme is ieder voor zichzelf verantwoordelijk, en daarmee basta. In dat opzicht is de zienswijze van Balkenende op eigen verantwoordelijkheid een voortzetting van het Reaganisme.\u2019<\/p>\n
Is dat niet een groteske vergelijking? Balkenende verdedigt waarden als solidariteit en medemenselijkheid, en tegelijkertijd doet hij een beroep op burgers als mondige wezens.<\/p>\n
\u2018Zijn benadering van eigen verantwoordelijkheid begint bij de kanslozen, de meest kwetsbare mensen. Dat getuigt van een klassiek, rechts-liberale opvatting van vrijheid. Iedereen wordt vrij geboren en blijft vrij als hij goed gebruik maakt van zijn eigen mogelijkheden. Zo niet, dan is hij een loser. Dat beroep van Balkenende op eigen verantwoordelijkheid gold nooit zozeer de rijkere Nederlanders, die profiteren van subsidieregelingen als de hypotheekrenteaftrek, als wel de mensen die eigenlijk hulp nodig hadden. Eigen verantwoordelijkheid is in de modernisering van de verzorgingsstaat nastrevenswaardig, zij het dat mensen in staat moeten zijn die verantwoordelijkheid te dragen. En dat kunnen ze pas als ze goed onderwijs hebben genoten, en kansen en mogelijkheden gekregen om zich te emanciperen.<\/p>\n
De verwording van individualisering tot een negatief, rechts project is funest geweest. Ten onrechte verklaren critici, ook van linkse huize, de jaren zeventig nu schuldig. Weliswaar is men toen in culturele oordelen wel eens doorgeschoten, over de toelaatbaarheid van pedofilie bijvoorbeeld, maar als ik een verklaring moet zoeken voor al die grote monden in plaats van mondigheid, voor asociaal gedrag, hedonisme, dan toch eerder bij dat cynische mensbeeld van de jaren tachtig.\u2019<\/p>\n
U legt een verband met de economische crisis van de jaren tachtig?<\/p>\n
\u2018De economische recessie kreeg, tezamen met het bezuinigingsbeleid van een aantal centrum-rechtse kabinetten, ook een culturele verschijning: het verlies aan hoop. Het vooruitgangsgeloof werd weggeslagen, het idee dat je kinderen het als vanzelf beter zouden hebben en opgroeien in een vredelievende samenleving. Dat maakte plaats voor een amalgaam aan bedreigingen, van drugs tot werkloosheid. Ik weet nog goed dat mijn vader ooit tegen mij zei: \u201cJij kan alles worden wat je wilt.\u2019\u2019 Dat geloof was helemaal weg. Mijn ouders waren goed in paniek toen ik van school kwam in de jaren van de massawerkloosheid. Ik was veertien in 1980. Mijn generatie is opgevoed voor een tijd die nooit meer is gekomen, zei generatiegenoot Eveline Tonkens ooit.<\/p>\n
Op het moment dat ik positief ben over de jaren zeventig, maak ik een scherp verwijt aan het handelen van links in de jaren daarna. In plaats van zijn emancipatieproject te herijken en te moderniseren, is links in de contramine gekropen en heeft het een buitengewoon zwartgallige anti-houding ingenomen: anti-kernwapens, anti-racistisch, anti-fascistisch, anti-dit, anti-dat. Er zullen best redenen voor zijn geweest, maar links moet vooral pro zijn, pro zijn eigen ideaal, niet anti. Dat waren de jaren van de politieke correctheid, waarin de Anne Frankstichting bijvoorbeeld niet meer bezig was met de herinnering aan Anne Frank en de Tweede Wereldoorlog, maar met een algemeen antiracismeproject, waarin zij iedereen veroordeelde die er gematigder of anders over dacht.\u2019<\/p>\n
Schetst u niet een te rooskleurig beeld van de jaren zeventig? Linkse partijen als de PSP, een van de voorlopers van GroenLinks, koesterden een volledig ge\u00efndividualiseerd mensbeeld, getuige hun kreet: \u2018Elk individu is er \u00e9\u00e9n en niet de helft van een paar.\u2019<\/p>\n
\u2018Ik vind het individu wel degelijk ook de helft van een paar, een deel van een gemeenschap. Maar anders dan Jan Marijnissen, die zegt: \u201cWat goed is voor de zwerm, is goed voor de bij,\u201d zeg ik: \u201cWat goed is voor de bij, is goed voor de zwerm.\u201d Het individu vormt zich weliswaar in gemeenschappen, en dat waardeer ik, maar het kan niet zo zijn dat een gemeenschap diens vrijheid dwingend begrenst. Een zeventienjarige Marokkaanse meid die door haar ouders of gemeenschap wordt beperkt in haar ontwikkeling moet vrij kunnen zijn, zonder haar gemeenschap te hoeven afstoten. Aan deze opvatting van vrijheid is in onze tijd nog altijd veel behoefte, zeker nu we een kabinet hebben dat de woorden individu en individualisering doelbewust overal uit zijn regeerakkoord heeft geschrapt. De overheid heeft een verantwoordelijkheid mensen in staat te stellen zich te ontplooien. Vrijheid is ongelijk verdeeld en daarom rust er een verplichting op de overheid om die ongelijke verdeling te veranderen. Dat is waar de VVD nooit aan toe komt.\u2019<\/p>\n
U spreekt over de individualisering als een \u2018project\u2019, de overheid heeft \u2018de plicht\u2019 verschillen te verminderen of de vrijheid te verdelen. Eerder zei u al eens met Joop den Uyl dat \u2018gelijkheid de weg naar vrijheid baant\u2019. We kennen uit de geschiedenis van het socialisme toch akelige voorbeelden van overheden die gelijkheid bevorderen en vrijheid verdelen.<\/p>\n
\u2018Begrijp me niet verkeerd. Die opmerking over gelijkheid die de weg naar vrijheid baant, heb ik gemaakt omdat links gelijkheid altijd als doel formuleert. Ik heb met die opmerking juist van die traditie afstand willen nemen. Vrijheid is het doel, niet gelijkheid. De overheid moet mensen bijstaan die buiten hun schuld achterstanden hebben opgelopen, om hen in staat te stellen hun eigen leven te leiden. Ik vind niet dat alles gelijk moet worden. En ik vind \u00f3\u00f3k dat daar waar mensen in Nederland te veel profiteren van hun vrijheid, de overheid die vrijheid aan banden moet leggen. Dan kun je denken aan inkomensnivellering, aan het principe dat de vervuiler betaalt, aan andere vormen van belasting. Of aan grenzen aan exhibitionistische zelfverrijking.<\/p>\n
Ook in het marxisme was vrijheid van de burgers een doel. Gelijkheid was meer het doel van het communisme. Het legde een muffe deken over iedereen heen. Bij de SP zie ik dat streven nog in sterke mate. Zij neigen snel naar collectivistische arrangementen om de verschillen tussen mensen weg te masseren. Daar is het mij niet om te doen, integendeel. Er is niets mis met verschillen in talent en intelligentie. Dat is wat de samenleving spannend maakt.<\/p>\n
Ik vroeg eens aan partijgenoot Marius Ern\u00adsting, een voormalige Kabouter uit Amster\u00addam, vrijzinnig, gereformeerd opgevoed, waarom hij destijds voor de CPN koos. Hij zei dat de CPN in de jaren tachtig een bevrijdingsbeweging was en weinig op had met het Oostblok. Ook Herman Meijer, oud-partijvoorzitter en katholiek, bekeerde zich tot de CPN. De moderniseringstendens in de CPN trok hen.\u2019<\/p>\n
De CPN een bevrijdingspartij? Nog luttele dagen voor de val van de Muur feliciteerde de CPN de DDR met haar prestaties. Tot het einde toe stond in de statuten van de CPN het artikel 13: \u2018De politieke eenheid en strenge discipline zijn de voorwaarden tot strijdbaarheid van de partij.\u2019<\/p>\n
\u2018Dat van die bevrijdingspartij is ook mijn herinnering niet echt. Ik haalde dat van Ernsting juist aan omdat ik me daarover heb verwonderd. De CPN staat ver van mij af. Dat is de bloedgroep die ik het minst begrijp, hoewel ik wel nieuwsgierig ben naar mensen uit de CPN die ik respecteer.\u2019<\/p>\n
U stelde net de CPN vanwege het collectivistische denken op \u00e9\u00e9n lijn met de SP. U rekent de partij tot de \u2018antimodernen\u2019, net als het CDA en Wilders. Hoe waardeert u de SP?<\/p>\n
\u2018De SP is de sociaal-democratie uit de jaren vijftig. Ik word er niet altijd vrolijk van. Ten eerste om het cultureel conservatisme. De uitspraak van Marijnissen over zijn weerzin tegen dubbele nationaliteiten verbaasde veel partijgenoten, en dat verbaasde mij weer. Het is een oud standpunt van Marijnissen, waarmee ik veel moeite heb. Net als met de barri\u00e8res die de SP tegen de Poolse loodgieter wil opwerpen. Ze willen de Polen gewoon niet hier. De SP heeft minder vertrouwen dan GroenLinks in het vermogen van mensen om voor zichzelf te zorgen. Ze willen daarom de staat meer bevoegdheden geven.\u2019<\/p>\n
Toch wilde u met de SP regeren. Als de nieuwe verhoudingen worden bepaald door de tegenstelling tussen modern en antimodern, waarom zette u dan al uw kaarten op een linkse coalitie?<\/p>\n
\u2018Dat hebt u me sinds de verkiezingen ook niet meer zo in die hevigheid horen doen. Het streven naar een linkse coalitie had te maken met het rechtse blok er tegenover, waarvan D66 ook lange tijd deel uitmaakte. De vanzelfsprekendheid van het linkse alternatief is minder groot, met de toetreding van PvdA tot een conservatief-christelijk<\/p>\n
kabinet en de verdere bekering van de SP tot behoudzucht. Inhoudelijk en strategisch is een inzet op een linkse coalitie nu minder logisch.\u2019<\/p>\n
Uw voorganger Paul Rosenm\u00f6ller zette in 1998 nog in op regeringssamenwerking met het CDA. Ook vanwege zijn oordeel over de individualisering. \u2018GroenLinks ori\u00ebnteert zich eenzijdig op de autonomie van het<\/p>\n
individu,\u2019 kritiseerde hij als lijsttrekker de eigen partij.<\/p>\n
\u2018Ik kan het daarmee eens zijn.\u2019<\/p>\n
Raadselachtig.<\/p>\n
\u2018Nee, hoor. Ik geloof dat Paul wel instemt met de accentwijziging die ik heb aangebracht. De koers die ik vaar, is precies waarvoor GroenLinks is opgericht, krijg ik te horen van mannen van het eerste uur zoals Bas de Gaay Fortman. In ons beginselprogramma staan de begrippen vrijheid en solidariteit centraal, naast culturele openheid en duurzaamheid. De ene keer leggen we de nadruk op vrijheid, de andere keer op solidariteit, al naar gelang de omstandigheden. In Pauls tijd voerde Paars het vrijheidsstreven zo ver door dat zelfs de publieke sfeer, datgene wat vrij moet zijn van commercie en mededinging, aan de markt werd overgeleverd. Logisch dat Paul daaraan tegenwicht wilde bieden. Ten tijde van mijn aantreden, na 11 september en de moord op Pim Fortuyn, kwam dat andere ideaal van GroenLinks, de vrijzinnigheid, in het gedrang. De vrije zone van de burger is onder druk komen te staan van repressief overheidsingrijpen. De overheid is op een negatieve wijze aan het moraliseren. De burger maakt er een potje van, hij heeft geen manieren, is te hard voor de ander, zorgt niet voor de ander, en dat gaan wij, de staat, corrigeren. Dat maakt het waarden- en normenoffensief een negatief project. Moralisme is een manier om mensen klein te houden. Ten onrechte verwart Wouter Bos moraliseren nu met verheffen. Verheffing is mensen groot en vrij maken, door hen te vormen in kritisch burgerschap. En daar heeft dit kabinet een broertje dood aan.<\/p>\n
Het is zorgwekkend dat de overheid zich heeft teruggetrokken daar waar de maakbaarheid het grootst is, de ruimtelijke inrichting van ons land, en nu binnendringt in het domein waar de maakbaarheid het kleinst is, het gezinsleven.\u2019<\/p>\n
Het gevaar van oplossingen die van maakbaarheidsdenken getuigen, is dat elke<\/p>\n
keer dat iets misgaat de volgende stap op weg naar een verfijndere bureaucratie<\/p>\n
wordt gezet.<\/p>\n
\u2018Ga praten met iemand in de zorg, en je zult zien dat hij zit opgesloten in een afrekencultuur, waarin hij elke cent die hij uitgeeft moet verantwoorden. Hij is drie kwart van de dag bezig formulieren in te vullen. De staat wantrouwt hem ten diepste. Ondertussen hebben we in verreweg de meeste gevallen te maken met mensen die ooit met liefde aan hun vak begonnen, om kinderen te helpen. Die floreren juist bij vertrouwen in hun vakmatigheid en oordeelsvermogen, niet bij het harnas van permanent wantrouwen waarin de overheid hen heeft geduwd.<\/p>\n
Het maakbaarheidsfetisjisme heeft zich van links naar rechts verplaatst. Het heerst ook in het immigratiebeleid, waar de fictie heerst dat wij hier, in Nederland, met de aanscherping van een wetje invloed kunnen uitoefenen op de migratiestromen die door het uitbreken van een burgeroorlog duizend kilometer verderop ontstaan. Dat maakbaarheidsfetisjisme wijt ik vooral aan de toenemende invloed van het populisme. Politici moeten bereid zijn te zeggen dat ze niet alles kunnen oplossen.\u2019<\/p>\n
In het licht van de tegenstelling tussen moderne en antimoderne partijen kritiseerde u onlangs de \u2018linkse behoudzucht\u2019. Maken de GroenLinksers die u te vergaande hervormingen van de verzorgingsstaat verwijten, de groep rond oud-senator Leo Platvoet, zich daaraan schuldig?<\/p>\n
\u2018Uit het manifest van Platvoet en de zijnen blijkt dat zij \u00fcberhaupt problemen hebben met het verleggen van de koers. Ook op het gebied van de ecologische politiek. Ons oude verhaal over milieubehoud sprak kiezers niet aan omdat het zo moralistisch en betweterig was. Een GroenLinks-politicus in Nijmegen riep: \u2019\u2019Iedereen in een SUV is een asociale tweeverdiener,\u201d en dat bepaalde het beeld voor jaren, hoewel wij SUV\u2019s helemaal niet willen verbieden en tweeverdieners bovendien goed zijn voor de economie en de emancipatie van vrouwen. Ik vond dat ongemakkelijk. Daarom hebben wij bewust een optimistischer, positiever verhaal over het milieu geformuleerd. Het is wel degelijk mogelijk de klimaatcrisis te keren, waarbij technologie behulpzaam kan zijn. Ik zie dat dit anders getoonzette verhaal ook in GroenLinks op weerstand stuit. Veel partijleden hechten aan dat oude moralisme en willen mensen voorhouden dat ze fout handelen. Ik vrees dat we mensen zo niet voor een ander gedrag zullen winnen.\u2019<\/p>\n
In radicaal linkse partijen als GroenLinks is het een traditie om in goed en kwaad te denken. Waarom reageert u dan zo stekelig op politici die in uw ogen moraliseren, iemand als PvdA-Kamerlid Jeroen Dijsselbloem? De jonge socialisten in de PvdA raden hem aan zich aan te sluiten bij de ChristenUnie.<\/p>\n
\u2018Dat begrijp ik wel, eerlijk gezegd.\u2019<\/p>\n
U hebt toch ook gezegd dat het onderscheid tussen goed en kwaad in de politiek onvermijdelijk is.<\/p>\n
\u2018Dan heb ik het over kwesties die echt belangrijk zijn, zoals oorlog en vrede, en niet over de computerspelletjes of tv-programma\u2019s waarover Dijsselbloem zich druk maakt. Laat ik er serieus op reageren. In de eerste plaats zijn de zorgen van Dijsselbloem a-historisch. Het is van alledag dat ouderen zich zorgen<\/p>\n
maken over de verloedering van kinderen. Bij elke eruptie van onbehagen over de jeugdcultuur hoort de oprisping: \u2019\u2019Zo erg is het nog nooit geweest.\u2019\u2019 En ik vind het Dijsselbloem-achtige moralisme te betuttelend. Het veronderstelt veel te snel dat het allemaal slecht is voor kinderen. Ik herinner me een debat over de afschaffing van de filmkeuring,<\/p>\n
met Bas van der Vlies van de SGP. Toen<\/p>\n
was net The Fight Club verschenen. Hebt u die gezien?\u2019<\/p>\n
Ik moet er niet aan denken.<\/p>\n
\u2018Nee, dat vermoedde ik al. In die film zie je dat geweld esthetisch kan zijn en buitengewoon leerzaam. Ik vind het gek dat we geweld uit onze culturele, kunstzinnige uitlatingen willen bannen. Het hoort erbij. Ik zie de graagte waarmee mijn driejarige kinderen met dingetjes spelen die met geweld zijn gerelateerd. Daar moeten we minder krampachtig mee omgaan. Ik vind w\u00e9l<\/p>\n
dat we kinderen onderscheid moeten leren maken tussen echt en fictie. En uiteraard moet je kinderen ook beschermen. Dat is een grote verantwoordelijkheid en plicht van ouders.\u2019<\/p>\n
Is dit niet een wat cerebrale opvatting? Je kunt toch simpelweg van mening zijn dat het onsmakelijk is om dat geweld overal te laten zien?<\/p>\n
\u2018Persoonlijk kan ik het smakeloos vinden, maar als politicus pas ik ervoor mijn opvattingen over smaak aan anderen op te dringen. Als cultuurwoordvoerder zie ik hoe politici hun oordeel over subsidieaanvragen mengen met hun smaak. Daar ben ik heel ongemakkelijk onder.<\/p>\n
Daar komt iets bij. De belangrijkste taak van de staat is mensen te vrijwaren van vernedering. Ik zal dus ingaan tegen afbeeldingen van mensen die systematisch worden vernederd of mishandeld. Vervolgens komen we in een moeilijk gebied. Kinderporno is duidelijk fout. Met pornografie ligt het al weer anders. Daarvan weet je niet of vrouwen die eraan deelnemen zich vernederd voelen. Net zo ingewikkeld ligt het met de gettoraps op MTV. Als kijker ervaar ik de beelden van de vrouwen daarin als vernederend. Ik weet alleen niet of die vrouwen dezelfde ervaring hebben. Ik heb daarom het manifest van<\/p>\n
feministe en documentairemaakster Sunny Bergman niet ondertekend. Ik vind dat getuigen van klassiek slachtofferdenken van volwassen vrouwen.\u2019<\/p>\n
U hebt toch ook uw haar afgeknipt omdat u te veel werd beoordeeld op uw vrouwelijkheid?<\/p>\n
\u2018Nee, de eerste keer heb ik het afgeknipt omdat ik daar zin in had, en de tweede keer omdat mijn haar na mijn zwangerschap uitviel. Dat verhaal is hardnekkig. Ikzelf koesterde juist de illusie dat ik meer sjans zou hebben met kort haar. Dat was niet het geval.\u2019<\/p>\n
Ik zou het als vader wel een prettig idee vinden dat wanneer mijn kinderen uitgaan, ze niet onbelemmerd toegang hebben tot een urbanparty met een copulerende paashaas. Vindt u dat Dijsselbloem zich ten onrechte druk maakte over zo\u2019n feest?<\/p>\n
\u2018Ouders zelf moeten dat soort barri\u00e8res opwerpen, niet de staat.\u2019<\/p>\n
De overheid hoeft in de publieke ruimte geen fatsoensnormen te handhaven?<\/p>\n
\u2018Bij de Hema worden strings verkocht voor meisjes van zes. Moet de overheid die verbieden? Nee. Elke ouder zou moeten redeneren: \u2019\u2019Als mijn dochter van zes om een string vraagt: huisarrest!\u2019\u2019 Dit kabinet doet wat u wilt. Ik ben bang dat dan het einde zoek is. Ik vind het een goede regel dat de staat niet over de smaak gaat.\u2019<\/p>\n
Je kunt ook zeggen dat de staat niet in de vrije wil van mensen moet treden, maar we weten ook allemaal dat veel vrouwen niet uit vrije wil in de seksindustrie zijn beland.<\/p>\n
\u2018Ik vind deze discussie onordelijk. Ik ben en blijf voorstander van de opheffing van het bordeelverbod. Mijn argumenten ontleen ik aan het feminisme. Ik ben er nooit vanuit gegaan dat prostitutie zo leuk is, of zonder meer moet kunnen, en ik onderken dat prostitutie uitgaat van ongelijkheid van man en vrouw. Maar waar verwordt die ongelijkheid tot uitbuiting van de vrouw? In de illegale prostitutie. Ik constateer dat Lodewijk Asscher, Karina Schaapman, Dorien Pessers en anderen die zich opwerpen als beschermers van de prostituees, maatregelen verzinnen die het alleen maar erger maken. Zij willen identificatieplicht op straat en strengere controle op bordelen. In de praktijk leidt dat ertoe dat juist de illegale prostituees steeds dieper ondergronds gaan en in handen komen van louche bordeelhouders. Hoewel we er om zijn uitgelachen, pleiten wij daarom voor een vorm van arbeidsrecht voor die vrouwen.\u2019<\/p>\n
Tot startsubsidies aan toe.<\/p>\n
\u2018Ja, dat was een idee van GroenLinks in Amsterdam. Zo\u2019n idee kan onhandig overkomen, maar ook deze gedachte komt voort uit bekommernis om de miserabele situatie waarin prostituees zich bevinden. Ook al sluit de gemeente alle bordelen op de Wallen, daarmee is de prostitutie nog niet de wereld uit. Mannen zullen altijd naar de hoeren gaan. Wat verwachten al die mensen die de bordelen uit het straatbeeld willen bannen? Zo, dat hebben we geregeld, want we zien die vrouwen niet meer? Onder\u00adtussen verdwijnen de prostituees achter<\/p>\n
telefoonnummers, raken ze buiten het blikveld van hulpverleners, komen ze in de illegaliteit of worden verhandeld. Het gaat van kwaad tot erger. Ik vind het na\u00efef en kwalijk om te denken dat met het schoonvegen van de straat het welzijn van prostituees wordt vergroot.\u2019<\/p>\n
Wat zegt u van het idee dat prostitutie in strijd is met de publieke zedelijkheid en het daarom goed is dat het verschijnsel uit de publieke ruimte verdwijnt?<\/p>\n
\u2018Daar ben ik het mee oneens.\u2019<\/p>\n
Omdat u het niet in strijd met de publieke zedelijkheid acht, of omdat u dat een achterhaalde term vindt?<\/p>\n
\u2018Hoewel de meeste prostituees een verleden achter zich hebben van misbruik, vrouwenhandel, onderdrukking, is een kleine minderheid wel degelijk nog altijd een vrije vrouw. En zo zijn er ook hoerenlopers die een goede reden voor hun gedrag hebben. Zolang het vrije volwassen vrouwen en vrije volwassen mannen zijn die onderling tot een economische transactie komen: ik vind het best. Niet in strijd met de goede zeden. Daar heb ik geen moreel oordeel over. Ik krijg pas een moreel oordeel als die verhouding niet gelijkwaardig is. Maar dat heeft minder met de publieke zedelijkheid te maken.\u2019<\/p>\n
We hebben toch ook zoiets als een goede smaak?<\/p>\n
\u2018Ik ben er niet om de goede smaak te bevredigen, ik ben er om maatschappelijke problemen op te lossen, en dat hoeft niet altijd te leiden tot een vermeerdering van de goede smaak.\u2019V<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Asociaal gedrag en hedonisme zijn geen uitwassen van de bevrijdende jaren zeventig, maar van het rechts-liberale decennium daarna, vindt GroenLinks-fractieleider Femke Halsema. Het is dus geen tijd voor meer normen en waarden, maar voor een verdere emancipatie van het individu. \u2018De overheid is op een negatieve wijze aan het moraliseren.\u2019<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Marcel ten Hooven","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115543"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=115543"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115543\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marcel ten Hooven","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=115543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=115543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=115543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}