Beschouwing \/ Bestseller \u2018Shantaram\u2019 van Gregory David Roberts<\/p>\n
\u2018Het was een lange en verre reis naar inzicht in de liefde en ons lot en de keuzen die we maken, maar de kern drong tot me door in een flits, toen ik geketend aan een muur hing en gemarteld werd.\u2019<\/p>\n
Die muur is van een Australische gevangenis en de man aan de kettingen is Gregory David Roberts. Hij heeft negentien jaar gekregen voor een aantal gewelddadige roofovervallen, die hij pleegde om zijn hero\u00efneverslaving te financieren. Zijn ontsnapping maakt hem tot de meest gezochte man van Australi\u00eb, met een stevige prijs op zijn hoofd. Met een vervalst Nieuw-Zeelands paspoort en hulp van vrienden weet hij Bombay te bereiken.<\/p>\n
Wat tijdens de aframmeling door zijn Australische cipiers nog een gedachtenflits was, wordt daar werkelijkheid. Keuzen bepalen zijn lot, maar het zijn zeker niet alleen zijn eigen keuzen. Het zijn vooral de keuzen van anderen, in wiens handen hij dat lot legt. Dat levert een soms ademloos intrigerend boek op van bijna duizend bladzijden over misdaad en criminaliteit, over corruptie en politieke intriges, en over Roberts\u2019 pogingen aan zijn verleden te ontkomen, om uiteindelijk toch verzeild te raken in de greep van Bombays grote maffiabaas Abdel Khader Khan.<\/p>\n
Voor een voortvluchtige, wiens signalement en vingerafdrukken via de fax de hele wereld zijn rondgestuurd, zijn de keuzen beperkt, ook in Bombay. In het begin heeft Roberts geluk. Bij het vliegveld staat de toeristengids Prabaker geduldig te wachten tot hij nieuwe klanten aan de haak kan slaan. Het klikt tussen Roberts en zijn gids, en dat groeit al snel uit tot een persoonlijk vriendschap. In Prabakers dorp vindt Roberts wat hij eigenlijk zoekt, de geborgenheid van een hechte gemeenschap.<\/p>\n
In de weken ervoor, in Bombay zelf, heeft hij al het nodige van India gemerkt. In de trein op weg naar het dorp zit hij er plotseling middenin. Iedereen gilt, slaat en schopt om zich een plaatsje te veroveren. Is het eenmaal zover, dan knikt men elkaar vriendelijk toe. Dat is India, want waarom nog verder kwaad zijn als het karma is uitgekristalliseerd? Elke status quo kent winnaars en verliezers. Als Roberts opstaat voor een oude man, krijgt hij dus meteen de wind van voren. Prabaker laat verongelijkt de vele blauwe plekken zien die de veldslag om de zitplaatsen hem opleverde. De andere passagiers kijken Roberts boos aan. De oude gaat inderdaad zitten, maar als hij op zijn station van bestemming is aangekomen, kan er geen dankjewel vanaf. Integendeel, er komt een stroom verwensingen. Roberts heeft de orde verstoord en daar is niemand gelukkig mee.<\/p>\n
Hoe men de orde naar zijn hand kan zetten, leert Roberts, eenmaal de trein uit, op het busstation. Er staan heel veel bussen, maar niks met hun bestemming. Prabaker haalt zijn schouders op. Dat zou ook heel dom zijn van de buschauffeurs, zegt hij. Zo krijg je nooit klanten. Je moet een populaire bestemming op je bus zetten, dan komt er heel veel volk. Daar zijn altijd mensen bij die ergens anders naar toe willen en die zoek je dan uit.<\/p>\n
Na een paradijselijk bestaan van zes maanden in Prabakers dorp \u2013 Roberts wordt in de familie opgenomen en krijgt de naam Shantaram, man des vredes \u00ad\u2013 gaan de twee vrienden terug naar Bombay. Daar slaat het noodlot toe. Tijdens een roofoverval op straat raakt Roberts bijna al zijn geld kwijt. Prabaker heeft een oplossing. Er is een hutje vrij in de sloppenwijk waar hij woont, waarom neemt Roberts daar niet zijn intrek? De weg gaat via een kokhalzend stinkende latrinesloot, maar alles went. \u2019s Nachts golft er een gigantisch rattenlegioen vanuit de omliggende markten via Prabakers sloppenwijk naar de rioleringen van de rijke flatgebouwen een stukje verder. Je moet die ratten niet lastigvallen, dan bijten ze, maar ze houden wel de boel schoon. Zijn de ratten weg, dan ligt er geen snipper eetbaar afval meer in de modderstraatjes.<\/p>\n
Roberts kent inmiddels genoeg Hindi en Maharati (de landstaal van Bombay) om zich verstaanbaar te maken. Hij zet zijn EHBO-kennis in om de sloppenbewoners te helpen en zijn hutje groeit uit tot een soort kliniekje. De krotten mogen armzalige staketsels zijn van takken, karton en plastic, het bruist er van leven. De \u2018dorpsoudste\u2019, Qasim Ali Hussein, houdt de zaak met zachte en soms harde hand bij elkaar. Als twee jongens met elkaar slaags raken omdat ze elkaars godsdienst beledigd hebben, bindt hij hen met \u00e9\u00e9n been aan elkaar vast en moeten ze de hele dag op elkaar steunend de latrine schoonscheppen. Ook moeten ze allebei een gebed van de ander uit het hoofd leren en dat \u2019s avonds opzeggen, anders komen ze niet los van elkaar. Roberts verdient redelijk geld door toeristen te helpen geld zwart te wisselen en hasj te kopen, maar dan slaat het lot weer toe, dit keer niet door zijn eigen keuze.<\/p>\n
In zijn eerste weken in Bombay heeft Roberts in het veel bezochte caf\u00e9 Leopold contacten gekregen met stamgasten die allemaal op een of andere manier met de Bombayse onderwereld te maken hebben. Een ervan is Karla, een bloedmooie Zwitserse op wie hij verliefd raakt. Zijn bezoeken aan dat caf\u00e9 en zijn handel en wandel in de sloppenwijk leveren hem de belangstelling op van Bombays ongekroonde koning van de misdaad, de Afghaan Abdel Khader Khan, door zijn getrouwen met een mengsel van respect en liefde Khaderbhai genoemd, Grote Broer Khader. Zou Roberts aan Khaderbhai\u2019s neefje, Tariq, Engels willen leren door hem drie maanden bij zich in de hut te nemen in de sloppenwijk? Die wijk blijkt trouwens eigendom van Khaderbhai, en de sloppenoudste Qasim is een van zijn vertrouwelingen. Prabaker waarschuwt Roberts tevergeefs zich niet met Khaderbhai en diens entourage in te laten. Het net rond Roberts begint zich te sluiten en de val klapt dicht als de gevreesde bordeelhoudster Madame Zhou toeslaat.<\/p>\n
Op verzoek van Karla heeft Roberts, zich voordoende als iemand van het Amerikaanse consulaat-generaal, een van Madames meest geliefde prostituees, de Amerikaanse Lisa, uit Madames Palace-bordeel weggehaald. Alles wat in Bombay groot en machtig is bezoekt dat bordeel en Madame Zhou\u2019s wraak laat niet op zich wachten. De politie pakt Roberts op, hij wordt geslagen en geschopt en tenslotte afgevoerd naar de gruwelijke Arthur Road Prison, waar hij maandenlang wegvegeteert. Zijn alias is gebroken, de hoogste politie-instanties weten via Madame Zhou dat hij door Australi\u00eb wordt gezocht. Uiteindelijk koopt Abdel Khader Khan hem vrij, maar niets is voor niets, Roberts wordt lid van Khaderbhai\u2019s maffiaclan, zonder overigens iets van Madame Zhou\u2019s rol in zijn opsluiting weten.<\/p>\n
Khaderbhai is niet zo maar een Afghaanse maffiabaas. Hij houdt er zijn eigen ethische regels op na. \u2018Voor mij is het belangrijk hoeveel zonde er in de misdaad zit, je mag je ziel niet opgeven voor de winst die je maakt, want anders is er een wonder voor nodig die ziel terug te krijgen,\u2019 houdt hij Roberts voor. Ze hebben geregeld diepzinnige gesprekken over God en het doel van de schepping. Voor Khaderbhai zit het goddelijke in de ordening van chaos, de Ultieme Complexiteit zoals hij dat noemt, zo\u2019n beetje het punt Omega van Teilhard de Chardin. Roberts gelooft niet in een god, maar heeft wel grote bewondering voor Khaderbhai, die hij als een welwillende en liefdevol vaderfiguur begint te zien. Hij raakt ook steeds verder betrokken bij diens operaties, die complex zijn en lucratief.<\/p>\n
In de eerste plaats is er de zwarte wisselmarkt. De regering van India probeert alles in duizenden regels te vangen, en \u2018waar hebzucht en toezicht elkaar ontmoeten, krijg je een zwarte markt\u2019. De autoriteiten hebben bepaald dat harde valuta moeilijk te krijgen zijn, iedereen die naar het buitenland wil, heeft harde valuta nodig, de honderdduizenden Indiase gastarbeiders in de Arabische Golfstaten krijgen in dollars uitbetaald, alles wat nodig is voor een florerende zwarte geldmarkt is aanwezig. Indira Ghandi wordt vermoord en de zwartgeldhandelaren knijpen zich in hun handen: onzekerheid is goed voor de handel in dollars.<\/p>\n
Er is nog een andere markt die grof geld oplevert, die in valse papieren. Twee Tamils die Sri Lanka zijn ontvlucht nadat hun dorp werd uitgemoord in de strijd tussen de regering en de Tamil Tigers, raken in Bombay verzeild, \u2018waar ze een tijdlang ergens op een trottoir onder een stuk plastic hadden geleefd\u2019. Ze blijken meestervervalsers te zijn. De markt voor valse paspoorten is enorm, lucratief en mondiaal. Gewezen Afrikaanse krijgsheren, Chinezen uit Hongkong, geboefte uit Zuid-Amerika, Roberts vliegt van Za\u00efre naar Mauritius naar Singapore om zijn bestellingen af te leveren. Er zijn de lucratieve asielvluchten naar Europa, waarbij tijdens de vlucht instapkaarten worden uitgewisseld en Roberts in Delhi uitstapt en de asielzoeker voor Europa blijft zitten, nu in het bezit van een internationale boarding pass.<\/p>\n
En dan zijn er de drugs. Van de ene dag op de andere sluit de politie, aangemoedigd door de maffia, de goedkope opiumkitten van Bombay zodat de klanten op de veel duurdere hero\u00efne moeten overgaan. Meer inkomsten voor de onderwereld betekent tenslotte hogere afkoopsommen voor de politie, het mes snijdt op die manier aan twee kanten. Iedereen rookt marihuana, maar toeristen weten vaak niet waar ze de stuff moeten halen: dat is een heel prettige groeimarkt.<\/p>\n
Maar ondanks Khaderbhai\u2019s greep op de onderwereld is niet alles pais en vree. Moorden zijn in de miljoenenstad Bombay aan de orde van dag. Roberts zelf ontsnapt nauwelijks aan een aanslag van Nigeriaanse huurmoordenaars wegens een mislukte drugsdeal waar hijzelf niet eens bij betrokken was. Hij krijgt zijn aanvallers wel aan de praat: \u2018Ik stopte het oog van de man weer terug in zijn kas, maar het staarde de kamer in onder een vreemde hoek. Ik had het vermoeden dat het nooit meer goed zou komen, met dat oog.\u2019<\/p>\n
De aanstichter van de aanslag eindigt in de put van Hassan Obikwa, de Boss van de Afrikaanse wijk van Bombay en goede bekende van Roberts. \u2018Sommigen beweerden dat er ratten in zaten, anderen dat het vol zat met dribbelende krabben, weer anderen vol enorme zwijnen. Wat voor beesten het ook waren, alle fluisteraars waren het erover eens dat ze van tijd tot tijd gevoed werden met een lijk, elke keer een stuk.\u2019 Daar verdwijnt die aanstichter dus in. Maar er wordt niet alleen in de onderwereld gemoord. Bombay schrikt op van een aantal gruwelijke moorden in de rijke bovenwereld, gepleegd door een zekere Sapna, die zich in pamfletten als wrekende bevrijder van de armen afficheert. De autoriteiten houden die moorden geheim, bang als ze zijn voor onrust, maar schakelen Khaderbhai wel in om de zaak op te helderen: onder- en bovenwereld zijn in Bombay hecht verweven.<\/p>\n
De liefde tussen Roberts en Karla wil intussen niet vlotten. Karla is vertrokken naar Goa, waar Roberts haar volgt. Ze wil wel, maar ze wil ook niet. Zijn criminele activiteiten kunnen haar niet schelen, ze zit zelf tot over haar oren in het milieu, maar ze is bang zich te binden, ze is eigenlijk bang voor de liefde zelf. Dan wordt Roberts vriend Abdullah vermoord en vervolgens komt Prabaker met zijn nieuwe door Roberts als huwelijkscadeau gegeven taxi om het leven. Roberts probeert met hero\u00efne een eind aan zijn eigen leven te maken en dan grijpt Khaderbhai in. Hij is van plan wapens en medicijnen naar Afghanistan te smokkelen voor het Afghaanse verzet tegen de Russen. Roberts moet mee, vermomd als Amerikaan.<\/p>\n
De Amerikanen ondersteunen het Afghaanse verzet met gigantische hoeveelheden dollars (het zijn dezelfde taliban die dezelfde Amerikanen nu zo hartgrondig vervloeken), Pakistan is een chaos, waar de machthebbende generaals de bevolkingsgroepen tegen elkaar opzetten om zichzelf te kunnen profileren als ordehandhavers. Khaderbhai wil via Pakistan naar Kandahar, want Kabul mag het hart van Afghanistan zijn, \u2018Kandahar is de ziel van het land. Wie Kandahar heeft, heeft Afghanistan. Als we de Russen uit Kandahar krijgen, is de oorlog voor ons gewonnen.\u2019<\/p>\n
Helaas, oorlog of geen oorlog, Afghanistan is Afghanistan, vol twistzieke en onbetrouwbare stammen. Alleen als Roberts vermomd als Amerikaan meegaat, zullen die stammen hen vrije doorgang geven: ze zullen denken dat Roberts een Amerikaans afgezant is die hun wapenbehoeften komt peilen: Roberts is voor het welslagen van het plan onmisbaar, zegt Khaderbhai.<\/p>\n
In Afghanistan zelf faalt dat plan. Hun gids, Habib Abdur Rahman, blijkt krankzinnig te zijn. De Russen strooiden gifgas uit boven zijn dorp, alle inwoners, al het vee, alle planten waren dood toen de toevallig afwezige Habib terugkwam. Hij begroef alle dorpelingen eigenhandig, zijn hele familie, zijn dode vrouw en vergaste kinderen. Sindsdien heeft Habib nog maar \u00e9\u00e9n doel in zijn leven: wraak nemen op de Russen. Die wraakneming is gruwelijk. \u2018Als hij een Rus gevangen heeft, martelt hij hem dood door hem op een scherpe stalen punt te spietsen die hij gemaakt heeft van de schop waarmee hij de graven voor zijn familie had gedolven. Die heeft hij nog steeds bij zich, kijk maar, boven op zijn rugzak. Hij bindt zijn gevangene met hun rug aan die spiets vast, met de punt in hun rug. Als ze het niet meer houden, als die metalen punt zich door hun lichaam boort, en door hun ingewanden heen, buigt Habib zich over hen heen, staart hen in de ogen en spuugt in hun gillende mond.\u2019<\/p>\n
Khaderbhai loopt in een hinderlaag en komt om, maar niet voordat Roberts begrijpt in welk web van intriges hij terecht is gekomen. Zijn lot hangt niet van eigen keuzen of toevalligheden aan elkaar, zijn lot is heel precies door Khaderbhai bepaald. Die had een blanke westerling nodig voor zijn smokkelplan en de keuze viel op Roberts. De rest van Roberts\u2019 geschiedenis is het uitvloeisel van die keuze, de methode hem in dat web te vervlechten. Zelfs de medicijnen die hij zo medelevend uitdeelde aan zijn medebewoners in de sloppenwijk zijn er onderdeel van: ze moesten op hun effectiviteit worden getest voor ze naar Afghanistan gingen.<\/p>\n
Ook de seriemoorden van de geveesde Sapna zijn onderdeel van het complot \u2013 ze leveren Khaderbhai steun op van de autoriteiten bij zijn Afghaanse smokkelplan \u2013 en hoewel Madame Zhou er buiten viel, heeft Khanderbhai meteen op haar bezigheden ingespeeld om Roberts definitief aan zich te binden. Een hoger doel eist offers, daar hebben Khaderbhai en Roberts toch zo mooi over gefilosofeerd? En is de bevrijding van Afghanistan geen Hoger Doel? Gedesillusioneerd keert Roberts naar Bombay terug, met nog maar \u00e9\u00e9n doel: Madame Zhou om zeep helpen. Maar zelfs dat lukt niet. Het Palace bordeel is in brand gestoken en Madame Zhou, die met haar twee lijfbedienden tussen de verkoolde resten woont, blijkt een dronken wrak, de moeite van het slachten niet waard. Alleen de sloppenwijk blijft over als toevluchtsoord. Hij wordt er ingehaald als de verloren zoon. Het oude leven is voorbij. Het echte leven kan beginnen.<\/p>\n
Gregory David Roberts, \u2018Shantaram\u2019, 999 blz., vertaling Auke Leistra, Cargo\/De Bezige Bij.<\/p>\n
Een verfilming met Johnny Depp in de hoofdrol is in voorbereiding<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Een ontsnapte Australische crimineel raakt in Bombayin de greep van de maffia-\u00adbaas Abdel Khader Khan, om uiteindelijk te belanden in Afghanistan. Gregory David Roberts schreef een soms ademloos intrigerend autobiografisch boek over de onderbuik van Azi\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Harm Botje","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115227"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=115227"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115227\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Harm Botje","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=115227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=115227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=115227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}