Dagboek van een downloader<\/p>\n
25 april 2007<\/p>\n
Ik heb een probleem. Een typisch popjournalistenprobleem, maar toch. Dit probleem geeft wel meteen haarscherp aan hoe de platenindustrie steeds maar probeert een oplossing te vinden voor de razendsnel dalende verkoop van haar producten. En hoe machteloos zij is geworden sinds, pakweg, het begin van de eenentwintigste eeuw. Ingehaald aan alle kanten.<\/p>\n
De deadline voor mijn vaste rubriek over popmuziek in Vrij Nederland nadert, terwijl ik voor ander werk acht dagen in het buitenland verblijf. Geen cd-speler in de buurt. Dat moet normaal geen moeilijkheden opleveren, want de cd in kwestie (Volta van Bj\u00f8rk \u2013 veel goede dingen over gelezen, en dat ene nummer dat ik heb kunnen horen op het net bevestigt die indruk), zit bij de bagage en kan dus via de laptop de iPod in, zodat ik op elk gewenst moment kan luisteren.<\/p>\n
Alleen: het lukt niet. De platenindustrie is als de dood voor illegale kopie\u00ebn van hun nieuwe cd\u2019s op het internet. Een zeer terechte angst: wanneer je willekeurig het web over surft op zoek naar muziek, merk je dat alles er te vinden is. Daarom proberen de platenmaatschappijen hun waar te beveiligen. Geen idee hoe het werkt \u2013 en of het werkt \u2013 , maar er bestaat zoiets als een watermark. Het schijnt hier op neer te komen: de muziek op de cd is verbonden aan een naam, in dit geval de mijne, die naam weer aan een bedrijf. Als ik die nieuwe Bj\u00f8rk illegaal op het net zou zetten, krijg ik een telefoontje van de bevoegde instanties. En als ik dan niet snel beterschap beloof, belt men met Vrij Nederland. Tenminste, zo stel ik het me voor.<\/p>\n
Maar deze cd k\u00e1n ik niet op het internet plaatsen, zelfs al zou ik het willen. Ik krijg hem namelijk niet eens op mijn laptop ge\u00efmporteerd. De schijf blijft maar slippen in de cd-lader. Het kost me zelfs enige moeite om hem weer te verwijderen. Gelukkig is er een nieuwe kans: een huurauto met cd-speler.<\/p>\n
Het apparaat glanst me tegemoet in de gloednieuwe Ford Mondeo. En ja, het schijfje wordt gulzig naar binnen gewerkt \u2013 dat stemt hoopvol. Helaas blijkt dat dit apparaat vlotter van begrip is dan de laptop. Vrijwel onmiddellijk verschijnen er groene letters op het schermpje: no audio cd. Tja, beveiligen is \u00e9\u00e9n ding, maar dit begint licht absurde vormen aan te nemen. Z\u00f3 beveiligen dat de inhoud niet meer is te bevrijden. Los nog van de filosofische implicaties daarvan; ik kan nog steeds mijn werk niet doen. En dus ben ik gedwongen \u2019s avonds in het hotel het internet eens grondig af te schuimen. Nou ja, grondig… binnen een paar minuten heb ik een downloadbaar exemplaar van Volta gevonden. Luttele minuten later staat die op mijn laptop. Een paar seconden daarna zit de muziek in mijn iPod.<\/p>\n
Dit voorbeeld illustreert in een notendop wat voor achterhoedegevecht de platenindustrie aan het voeren is. Het kost mij dus minder dan tien minuten om een probleem te verhelpen, waarvoor ik nu nog steeds geen oplossing had gehad als ik het rechtmatige pad had bewandeld. De vraag dringt zich op hoe de platenmaatschappijen dit nog kunnen winnen als de illegaliteit zoveel effici\u00ebnter, sneller en beter is dan de zo strikt bewaakte legaliteit.<\/p>\n
De consument heeft heel lang geroepen dat hij de cd te duur vond, maar het was tegen dovemansoren. Hij had dus een robbertje uit te vechten met diezelfde industrie. De afgelopen jaren heeft de muziekliefhebber, via clandestiene weg weliswaar, privileges verkregen, en die zal hij zich niet zo maar weer laten afpakken.<\/p>\n
8 november 2004<\/p>\n
Ik koop vandaag mijn eerste iPod, in de Apple Store in New York. Inhoud: veertig gigabyte. Is dat veel, of weinig? Ik heb nog geen enkel idee. Wat ik wel weet, is dat ik een grootgebruiker in muziek ben. Uit hoofde van mijn beroep, dat ik vanaf mijn achttiende uitoefen, maar dat is een excuus. Dat beroep is er natuurlijk niet per ongeluk. Ergens in mijn genen moet een bevattelijkheid voor muziek opgeslagen zijn.<\/p>\n
Die iPod kwam er, maar niet omdat ik nou zo\u2019n interesse had in gadgets. Verre van \u2013 altijd gedacht dat dat maar zou afleiden van de inhoud, de muziek zelf. Nee, ik had de aanschaf van de mp3-speler van Apple in een artikel beloofd. Het tijdschrift Dif vroeg mij eerder dat jaar afscheid te nemen van de cd. Een band met cd\u2019s had ik nooit ontwikkeld, dus dat ging vrij gemakkelijk. Het zijn ondingen, daar blijf ik bij, die ondanks het kleiner lijkende formaat meer ruimte in beslag nemen dan platen (vanwege de dikte van het doosje). Ze klinken niet beter. En dat ze niet slijten, is ook maar een fabeltje gebleken.<\/p>\n
\u2018Het is een vorm van poetic justice,\u2019 schreef ik in Dif, \u2018dat juist het wezen van de cd, als drager van digitale informatie heel eenvoudig te kopi\u00ebren, nu de muziekindustrie de das om dreigt te doen. Medelijden is niet op zijn plaats. De cd was haar truc uit de hoge hoed. Een mogelijkheid om precies hetzelfde product nog een keer te verkopen. Is iets dergelijks voor te stellen in de boekenbranche? Een andere kaft er omheen, en iedereen koopt de Da Vinci Code nogmaals? We zijn erin getrapt. Hebben massaal onze elpees verkocht om als makke schapen mee te doen aan een bedenksel waaraan we in feite geen enkele behoefte hadden. Met als enige echte voordeel dat je niet hoeft op te staan om een plaat om te draaien; luiheid drijft de muziekliefhebber.\u2019<\/p>\n
Toen ik het artikel schreef, was ik bezig met een verbouwing. Ik was mij op pijnlijk directe wijze bewust van de hoeveelheid rotzooi die een mens een leven lang met zich meesleept. Ik wist ook dat die rotzooi toen al iets hopeloos ouderwets had. \u2018Een graftombe uit Egyptische tijd\u2019, noemde ik de verzameling cd\u2019s en platen. Ik dacht dat een van de grootste voordelen van een iPod zou zijn dat de liedjes of de cd\u2019s meteen in alfabetische volgorde zouden staan. Wist ik veel. Ja, ik kon verstandelijk beredeneren wat het was, een mp3, maar de implicaties van muziek zonder een specifieke drager kon ik niet bevatten. \u2018Ik wil dat de cd verdwijnt (…),\u2019 noteerde ik in Dif. \u2018Mogelijk is het helemaal geen slecht idee om van het honorarium van dit artikel mijn eerste iPod aan te schaffen. Op die manier markeer ik voor mezelf tenminste het einde van een tijdperk. Een tijdperk waaraan niemand behoefte heeft gehad, behalve dan een paar slimme zakenmensen. Laat die maar eens op de blaren zitten.\u2019<\/p>\n
Ik loop de Apple Store uit. Ik ben een puur mens. Noem me een maagd. Of eerder: een onwetende? Ik heb mijn eerste iPod. Ik heb nog nooit van mijn leven iets gedownload. Ik zou niet eens weten hoe dat moet.<\/p>\n
4 januari 2006<\/p>\n
Ik ben met collega Sander Donkers op pad. We willen een eerste poging wagen om tot een verhaal te komen over downloaden. Om te beginnen gaan we naar It Records, een van de oudste cd-winkels van Rotterdam, al jaren gevestigd op de derde etage van boekwinkel Donner aan het uiterste randje van de Lijnbaan. Met als specialiteiten jazz en wereldmuziek, en derhalve een oudere klantenkring, moet juist deze winkel niet heel veel last hebben van het wegblijven van muziekliefhebbers die zich liever achter de computer nestelen voor een avondje gratis shoppen. Mede-eigenaar Onno Post vertelt dat zelfs zijn winkel slechte tijden achter de rug heeft, maar wanhopig is hij niet. December was zo goed dat de rest van het jaar is gecompenseerd.<\/p>\n
Maar de daling in verkoop is er nog steeds. Sinds de eeuwwisseling is de omzet met de helft gedaald. Geen mis te verstane cijfers. \u2018Het verbaast me dat ik niet vaker verhalen hoor van faillissementen,\u2019 zegt Post. \u2018Ik ken alleen een paar kleintjes die het loodje hebben gelegd. Tommy uit Tilburg, dacht ik. Satisfaction in Maastricht.\u2019<\/p>\n
Het aanbod van It Records is ruim. De winkel heeft een afdeling Griekse muziek, een afdeling symfonische rock \u2013 zelfs de schimmigste voetnoten uit de popgeschiedenis hebben hier nog een eigen plek. \u2018De Stones verkopen overal,\u2019 legt Post uit. \u2018Maar Thelonious Monk alleen bij ons. Wat de platenmaatschappijen aan back<\/p>\n
catalogue hebben, kunnen ze alleen hier kwijt. Waar anders? Free Record Shop zegt maar tienduizend titels in de computer te hebben, die hebben er geen plaats voor. Laatst was ik bij zo\u2019n filiaal in Delft, om een paar dvd\u2019s voor mijn neefje te kopen. Er stond een grote bak met Red Bull voor de toonbank. Ik wist het niet, maar ze zijn kennelijk marktleider in Red Bull. Ik zag ook nog een vitrine met shag en sigaretten. Kun je nagaan waar het allemaal naartoe gaat…\u2019<\/p>\n
Het aanbod op het gebied van muziek is groter dan ooit. Daardoor is de levensloop van een cd in de winkel ook korter. \u2018Een heel populaire verkoopt een halfjaar, als je mazzel hebt. Een cd van Gorillaz, toch goed bekend, daar kun je als winkel twee maanden mee doen. Daarna verkoop je hem met veel moeite.\u2019 Daarbij zullen ook de kosten een rol spelen. Want: wie wil er nog twintig euro betalen voor een cd? Post heeft met It Records geluk, beseft hij. Zijn klanten zijn door de bank genomen iets ouder en hebben het een en ander te besteden. Wellicht kunnen ze ook niet zo goed met een computer overweg. Maar jongeren zijn steeds minder bereid die prijs te betalen.<\/p>\n
Onno Post merkt het heel direct, het generatieverschil. \u2018Ik had laatst een moeder met haar zoon in de winkel. Zij wilde \u201cOne Day I\u2019ll Fly Away\u201d van Randy Crawford op cd hebben. Die hadden wij nou net niet. Het kroost fluisterde vervolgens in haar oor: die download ik dan toch even voor je? Maar zij wilde per se de cd, want ze vond dat \u201cdie mensen\u201d ook geld moesten verdienen. Die zoon weet dondersgoed: dat nummer heb ik thuis binnen een minuut te pakken. Het is ook maar net hoe ermee wordt omgegaan op scholen, in de hele jongerencultuur. Geen leraar die er wat over zegt.\u2019<\/p>\n
8 augustus 2006<\/p>\n
Ik kan mij voorstellen dat een mens besluit als crimineel door het leven te gaan, maar niemand zal zich voornemen kruimeldief te worden. Kruimeldief word je haast ongemerkt.<\/p>\n
LimeWire, het inmiddels alom bekende programma waarmee je bestanden van andere online-gebruikers binnen kunt halen, ken ik nu al een jaartje of wat. Leuk speelgoed. Als kruimeldief, al besef je nog niet dat je dat bent, word je goed in het bedenken van uitvluchten. LimeWire is voor mij vooral een fantastische manier om terug in de tijd te gaan. Je bent een muzieknerd of je bent het niet: die ene single van Bram Tchaikovsky, ja, de vroegere zanger van The Motors, \u2018Sarah Smiles\u2019, zou je die nog in een winkel kunnen vinden? Dat is een dagtaak. Op de dubbel-cd Least Known Almost Hits Of The Late Seventies wellicht? En als die al zou bestaan, wat moet je dan met die andere drie\u00ebnveertig nummers waar je totaal geen behoefte aan hebt? Nee, \u2018Sarah Smiles\u2019, dat mocht. Maar ik was jaloers op die vriend die via een experimentele newsgroup toegang had tot hele cd\u2019s. Binnen vijf minuten had hij ze op zijn computer staan. Al moest hij ze dan nog wel \u2018yEncen\u2019 (spreek uit: jenken), wat dat ook mocht zijn. Ik was niet jaloers omdat ik wilde hebben, ik wilde horen. Of preciezer: ik wilde de mogelijkheid tot horen hebben.<\/p>\n
Vandaag wordt het geheim aan mij onthuld. Het \u2018sesam, open u\u2019 tot de verborgen muziekkluizen van het internet zal worden uitgesproken door een goede kennis die, nota bene, werkzaam is in de muziekindustrie. Hij wijst me op een Duitse website die van een enorm aantal muziekblogs, persoonlijke dagboeken, de geposte cd\u2019s bijhoudt. Hele cd\u2019s binnen handbereik, op het net gezet door mensen uit Kiev of Caracas, Rio of het Ruhrgebied.<\/p>\n
Tenminste, daar komt het op neer. Ze staan niet in werkelijkheid op de sites. Daar staan links naar de cd\u2019s, die in gecomprimeerde vorm op zogeheten cyber lockers als Sendspace of Rapidshare zijn geplaatst. Cyber lockers zijn virtuele parkeerplaatsen. Ze vereisen wel wat geduld van de gebruikers, zoals downloaden ook enige handigheid vereist. Maar dat is overkomelijk. Vergelijk het met scheren. Je wordt er ongemerkt vlotter in naarmate je het vaker doet.<\/p>\n
11 november 2006<\/p>\n
Het begin van de rubriek \u2018Pop Op Internet\u2019 in Vrij Nederland. Voormalig chef kunst Lucette ter Borg kwam met het voorstel. Ze vond het eigenlijk onzin om nog langer braaf de paden van de geijkte popwereld te volgen, nu het web zo\u2019n belangrijke rol speelde bij de distributie van muziek. Ze had volkomen gelijk, natuurlijk: zo zat de wereld inmiddels in elkaar. En ik was er klaar voor.<\/p>\n
Een dag of twee na de grote onthulling van de Duitse website had ik mijn eerste volledige cd gedownload. Het werd snel een gewoonte \u2013 ik weiger het een verslaving te noemen, dat is toch iets anders. Maar wel een gewoonte van tien tot vijftien cd\u2019s per week. Zeg dat een cd gemiddeld twintig euro kost. Dan zou je kunnen vaststellen dat de muziekindustrie aan mijn bezoeken op het internet tienduizend euro per jaar misloopt. Alleen gaat dat wel uit van de veronderstelling dat ik al mijn downloads anders zou hebben gekocht. En dat is zeer de vraag. Want het internet heeft in hoge mate veranderd hoe mensen met muziek omgaan.<\/p>\n
Strikt genomen is (illegaal) downloaden stelen. Daar is geen speld tussen te krijgen: voor die muziek wordt geen geld overgedragen aan de rechthebbenden, van componist, tekstschrijver en uitvoerenden tot muziekuitgeverij en platenmaatschappij.<\/p>\n
Stel: je definieert stelen \u2013 juristen mogen nu hun jachtgeweer in stelling brengen \u2013 als het onrechtmatig verkrijgen van iets dat je toch al wilde hebben. Mijn overwegingen te downloaden, zijn volstrekt andere. Zo heb je de bibliotheekfunctie: ik download omdat ik wil weten hoe muziek die ik niet ken, zal klinken. Er is de jukeboxfunctie: ik download omdat ik mijn eigen hitparade, mijn eigen radio wil horen. Beter dan 538, omdat het geheel en al op mijn persoonlijke smaak is toegesneden, door de enige die dat echt kan weten, namelijk ik. Er is het internet als nostalgiemachine: ik download om iets van vroeger te horen, eventjes maar, iets wat ik zelf al eens in mijn bezit had, of anders wel mijn broer. Moet ik dan twee keer betalen?<\/p>\n
Tot slot is er het internet als de beste speciaalzaak ooit: ik heb het een en ander gelezen over een schijnbaar legendarische Japanse folkplaat uit de jaren zeventig. Geen winkel kan het zich veroorloven zoiets obscuurs in haar assortiment te hebben. Vroeger zou ik die muziek al heel moeilijk hebben kunnen vinden in de winkels, nu al helemaal niet meer. Wel op het net \u2013 en gratis.<\/p>\n
Maar dat ben ik. De doorsnee muziekliefhebber kan met het internet de kat uit de boom kijken. Hij heeft meer keuze dan ooit. Is die nieuwe Bj\u00f8rk nou werkelijk zo goed? Hij heeft de luxe om te zeggen: eerst eens even rustig beluisteren… En m\u00f3gen consumenten ook voorzichtig zijn? Ze hebben jaren (veel te) veel betaald voor hun muziek. Cd\u2019s met niet meer dan drie of vier goede nummers bovendien. Nu kunnen ze die complete cd downloaden, met of zonder betaling, of alleen die paar nummers die ze willen hebben, middels legale sites als de iTunes Store. Dat laatste is de toekomst. Het is onderhand haast een clich\u00e9 dat \u2018het album\u2019 zijn langste tijd gehad heeft. De consumenten zijn afgelopen jaren gewend geraakt aan het gemak van downloaden, aan de snelheid. En aan de service. Vierentwintig uur per dag open, verbluffend lage entreeprijzen. Iedereen is het er over eens: in de eenentwintigste eeuw heeft de consument de macht.<\/p>\n
Knappe jongen die hem zo ver krijgt hem terug te geven.<\/p>\n
4 juli 2007<\/p>\n
Het is zes uur \u2019s ochtends. Jetlag in Duluth. De USA Today ligt voor de deur van de hotelkamer. Het showkatern opent met een bericht over de muziekindustrie in de Verenigde Staten. De cijfers zijn onthutsend. De verkopen in de eerste helft van het jaar zijn w\u00e9\u00e9r met vijftien procent gedaald. Er zijn nog genoeg fysieke plekken waar muziek kan worden aangeschaft, lees ik in het artikel. Maar de impulsaankopen, \u2018that second or third record you didn\u2019t know you were going to buy\u2019, blijven uit. Hoewel legale downloads van \u2018albums\u2019 stijgen, maken ze niet veel meer uit dan tien procent van de totale verkoop.<\/p>\n
Meteen na het lezen van de krant gaat de computer aan. Twee illegale cd\u2019s en een legale podcast \u2013 dat is de score.<\/p>\n
16 juli 2007<\/p>\n
Om het auteursrecht te beschermen is in Nederland de Stichting Brein in het leven geroepen. Haar telefoonnummer luidt: 0909-PIRATERIJ. Ik besluit het te bellen voor een afspraak, waarbij ik mezelf zal aangeven als grootgebruiker. Benieuwd wat er gebeurt.<\/p>\n
In Amerika zijn er gevallen bekend van oma\u2019s die door juristen werden belaagd omdat hun kleinzoon met de computer gerotzooid had. Maar in Nederland is het downloaden van illegale bestanden niet strafbaar. Voormalig minister van Justitie Donner heeft dat zelf verklaard. Uploaden \u2013 het aanbieden van diezelfde bestanden, met muziek of ander werk waarop auteursrecht rust \u2013 is wel strafbaar. Dat kan ook een film zijn, een game of een programma. De vergelijking met het gedoogbeleid omtrent softdrugs is snel getrokken. Wel verkopen, maar niet telen. Probeer dat maar eens aan een buitenlander uit te leggen.<\/p>\n
De verklaring van Donner is de Stichting Brein een doorn in het oog. \u2018Het is een ver-gis-sing, een ernstige ver-gis-sing!\u2019 sist directeur Tim Kuik, in zijn kantoor dat is gevestigd in het pand van de auteursrechtenorganisatie Buma\/Stemra in Hoofddorp. \u2018Het is onbehoorlijk. En maatschappelijk ook nog ongewenst.\u2019 Als iemand opgaat voor de rol van de knappe jongen die de consument mag vertellen dat diens huidige macht geen excuus is om massaal met de regels te breken, dan is het Kuik. Hij heeft herhaaldelijk aangegeven dat hij, wat Donner ook zei, toch van zins is grootgebruikers van downloads aan te pakken. Tenminste: als ze daar commercieel gewin bij hebben. Mede daarom ben ik hier. Tien tot vijftien cd\u2019s per week, ik vind het nogal wat, welke verantwoording je ook gebruikt. Zoals: ik schrijf over muziek, dit is mijn manier om alles bij te houden. Een stuk vlotter dan wachten op de post van platenmaatschappijen, die steeds minder geld te besteden hebben aan promotie. Dat vertel ik Tim Kuik. En ja, ik verdien mijn geld met het schrijven over popmuziek. Arresteer me maar.<\/p>\n
Ik besef heel goed dat ik bestanden met illegale inhoud heb gedownload. Maar ben ik in jouw ogen nu ook strafbaar?<\/p>\n
\u2018Dit is een heel specifiek geval.\u2019<\/p>\n
Dat geef ik toe…<\/p>\n
\u2018Ik kijk natuurlijk naar de markt in haar totaal. Wat gebeurt er in de samenleving? Wat doen gebruikers thuis? Wat wordt er aangeboden op het internet? Aan de hand daarvan proberen we een strategie te ontwikkelen die de illegale content het meest vermindert. Onze focus is dus niet…\u2019<\/p>\n
Ik bel op en geef me aan.<\/p>\n
\u2018Toch denk ik niet dat ik, met al het werk dat wij al te doen hebben, tijd voor je heb. Deze vis laten wij gaan. Jij verdient er je geld mee, maar jij bent geen winkel, en daarom is het geen prioriteit voor ons. Hoe steekt het dan in elkaar? Nu kun jij in Vrij Nederland schrijven hoe belachelijk die wet is, \u00f3f hoe belachelijk het wel niet is dat Brein in zo\u2019n geval geen interesse heeft.\u2019<\/p>\n
Even later zegt Tim Kuik, een beetje bekomen van de schrik: \u2018We zullen blijven argumenteren dat het niet juist is om in Nederland downloads van kennelijk illegale bronnen te tolereren. Niet dat wij iedere downloader zouden willen aanpakken. Het gaat om een juridisch argument. Door het toestaan van illegale downloads wordt het voor ons moeilijker om verspreidpunten aan te pakken. Juridisch gesproken moeten we door meer brandende hoepels springen om heel dicht bij de bron te komen. De redenering is simpel: we kiezen er in Nederland voor om diefstal te verbieden, ja? Dat betekent automatisch dat je ook heling verbiedt: het krijgen of kopen van illegale goederen. Waarom dat is? Omdat je anders eigenhandig een markt voor gestolen goederen cre\u00ebert. Hoe kun je dan wel heling toestaan op het gebied van intellectueel eigendom?\u2019<\/p>\n
Toch lijkt het me een achterhoedegevecht. Op het net zie ik een stel jonge veulens door de wei dartelen, en de Stichtingen Brein van de wereld proberen ze met een lasso te vangen. Maar om de zoveel tijd springen de veulens over een sloot, waar Tim Kuik en consorten niet overheen kunnen. Dan moeten ze een bruggetje bouwen en dat duurt weer even.<\/p>\n
Tim Kuik knikt en zucht: \u2018Kat en muis. Inderdaad. Dat is zo.\u2019<\/p>\n
Is het ooit gekomen tot celstraffen? Boetes wellicht?<\/p>\n
\u2018Nee. Nummer \u00e9\u00e9n is het stopzetten van activiteiten. Eventueel een schadevergoeding eisen, daarna kan het nog zo zijn dat er strafrechtelijke actie wordt ondernomen. We hebben volgende week een zaak die voor de rechter komt. De site Releases4u… \u2019<\/p>\n
Ok\u00e9, die jongens zijn in jullie ogen vast erg stout. Maar jullie hebben een beetje de rol van een wijkagent. \u2018Foei\u2019, dat kunnen jullie zeggen. Maar: in de boeien ermee, dat gaat niet.<\/p>\n
\u2018Wij willen natuurlijk heel proportioneel kunnen optreden. We willen dat mensen de wet in acht nemen, naleven. En als we dat nastreven, moeten wij dat zelf natuurlijk ook.\u2019<\/p>\n
Heel hard kunnen jullie dus niet optreden.<\/p>\n
\u2018Als civiele partij hebben we natuurlijk wel het een en ander aan bevoegdheden als iemand inbreuk maakt. Afsluiting, ontoegankelijk maken. Tot aan identiteitsgegevens vorderen, servers in beslag nemen.\u2019<\/p>\n
Maar zwart-wit gestreepte pakjes, tien jaar de cel in, dat zie ik nog niet zo gauw gebeuren.<\/p>\n
\u2018In Nederland is dat wat minder aan de hand. De eis van de officier in deze zaak is nu vijfduizend euro boete of honderd dagen vervangende hechtenis. Daarnaast nog een gevangenisstraf van zes maanden voorwaardelijk. Je kunt zeggen: dat vind ik nog wel meevallen. Aan de andere kant: ga er maar aan staan, honderd dagen cel. Het is in elk geval geen taakstraf. We moeten zien wat de rechter zal beslissen. Omdat het de eerste keer is, zou die het iets milder kunnen bekijken. Er komen nog andere strafzaken aan. We zullen zien.\u2019<\/p>\n
25 juli 2007<\/p>\n
Natuurlijk merkten ook de muzikanten het aan hun portemonnee, die gestaag dalende cd-verkoop. Om dat te compenseren, zijn de concertkaartjes de laatste jaren flink duurder geworden. Alsof de popsterren op een dag massaal hebben beseft wat ze eigenlijk waard zijn. Tegelijkertijd is het concertcircuit springlevend. Als nooit tevoren, zou je kunnen zeggen. Men wil erbij zijn. Opnamen van concerten zijn dan wel te downloaden, de fysieke ervaring van het bijwonen van een optreden is dat natuurlijk niet.<\/p>\n
Vanmiddag ontvang ik een e-mail van Mojo Concerts. Lowlands bijna uitverkocht, lees ik. Meer dan de helft van het persbericht bestaat uit een waarschuwing aan het publiek vooral uit te kijken voor zwarte kaartjes. Dat is de manier waarop het grootste impresariaat op het gebied van popmuziek, gedicteerd door de markt, tegenwoordig goed nieuws brengt. Bijna uitverkocht. In het schimmige circuit van het internet is tweehonderd euro voor een kaartje geen uitzondering, vijfenzeventig meer dan de offici\u00eble vraagprijs. Levendige zwarte handel suggereert dat de rek er nog niet uit is, de verwachting lijkt dan ook gerechtvaardigd dat kaarten alleen maar duurder zullen worden. En het internet is de plek waar vraag en aanbod elkaar vinden, als de eigenlijke verkoop al is gesloten.<\/p>\n
Het groeiende legioen aan zwarthandelaren: Leon Ramakers van Mojo Concerts kan zich er verschrikkelijk kwaad om maken. \u2018Wat mij nog het meest steekt, is dat het parasieten zijn,\u2019 zegt hij, roerend in zijn koffie verkeerd, op het terras van Parkzicht in Rotterdam. \u2018Wij geven ook dingen terug aan het vak. Wij dragen er zorg voor dat concerten goed zijn georganiseerd. We bedenken zo nu en dan iets nieuws, besteden veel aandacht aan festivals. Tuurlijk verdienen we aan alles geld, maar we g\u00e9ven ook. Dat doen deze mensen niet. Die nemen alleen maar. Daar heb ik een bloedhekel aan.\u2019<\/p>\n
Toch heeft hij de strijd opgegeven. Mojo Concerts heeft, vertelt Ramakers, drie of vier rechtszaken aangespannen. \u2018En telkens zegt de rechter: waar zit jullie verlies dan? Dat kunnen we niet aantonen. We wilden veertig euro voor een kaartje, en dat hebben wij ook gekregen. Dat iemand anders er nog eens veertig euro voor krijgt, tja… Als je een tweedehands auto koopt voor duizend euro en je verkoopt die weer door voor het dubbele bedrag, dan ben jij de bink. Als je datzelfde met een kaartje doet, zou je een boef moeten zijn. Dat is lastig in een wet vast te leggen. Het wordt pas urgent en het publiek begint pas te luisteren, heb ik altijd gezegd, als ook de kaartjes voor de opera op de zwarte markt belanden. Dan breekt de hel los.\u2019<\/p>\n
Sinds oktober 2005 is Ramakers geen directeur meer van Mojo Concerts. Wel is hij nog nauw verbonden aan het bedrijf in Delft dat hij, met zijn vroegere kompaan Berry Visser, groot heeft gemaakt. Als het gaat om het organiseren van popconcerten heeft niemand zoveel ervaring als hij. Hij erkent de veranderingen die de muziekwereld door het internet heeft ondergaan. Maar de hobbels die hij op zijn vakgebied moet nemen, zijn weer totaal andere dan de platenmaatschappijen.<\/p>\n
\u2018De grootste business die er nu is,\u2019 zegt Leon Ramakers, \u2018is secondary ticketing. De herverkoop van kaartjes. StubHub, de grootste op dit gebied in Amerika, is voor 386 miljoen dollar verkocht aan eBay. Dat bedrijf bestaat vier jaar. Er zijn nu ook van die bedrijven in Europa, zoals viagogo. De kwestie is nu of het moreel verantwoord is om die secondary ticketing te laten bestaan. Het antwoord daarop komt te laat. Het is toch al aan de gang. De volgende vraag is: wie heeft er recht op het geld? Welk percentage van de poet krijgt de muzikant, welk percentage de promotor en welk percentage blijft steken bij StubHub, viagogo en dat soort zaken?\u2019 Hij grijnst en citeert de legendarische Amerikaanse promotor Bill Graham: \u2018It\u2019s not about the money, IT\u2019S ABOUT THE MONEY.\u2019 De woorden kunnen dienst doen als het commentaar van Ramakers op de hedendaagse muziekindustrie in zijn geheel.<\/p>\n
In zijn sector \u2013 Mojo Concerts organiseert het leeuwendeel van de popevenementen in Nederland, concerten in het clubcircuit, grote shows in sporthallen en stadions, festivals als Lowlands \u2013 zijn het vooral de muzikanten, de sterren, die wijzer zijn geworden onder invloed van de ontwikkelingen op het internet. Zij zijn zich, mede door de tanende invloed van de platenmaatschappijen, meer dan ooit bewust van hun marktwaarde. In spijkerharde onderhandelingen zoekt het management van de muzikant in kwestie bewust de marges op. Wat levert de meeste winst per concert op? Het resultaat is dat de entreeprijzen hoger en hoger worden, het percentage van de omzet voor de promotor kleiner en kleiner. \u2018Madonna verkoopt de Arena uit, niet Mojo. Dat moet je goed begrijpen. Dus zij kan alle eisen stellen die ze wil. Meestal zegt het management niets meer dan: het moet zo en zoveel opleveren, zoek maar uit hoe jij het wilt doen. Dan kun je ja zeggen of nee zeggen. Als ik nee zeg, doet iemand anders het.\u2019<\/p>\n
In de concertzaal heeft niet de consument de macht. Daar heerst meer dan ooit de artiest die, vooral daar, het monopolie dat hij op zichzelf heeft, kan uitbuiten.<\/p>\n
14 juli 2007<\/p>\n
Na \u2019s ochtends uit nieuwsgierigheid de eerste twee platen van The Hollies \u2013 eigenlijk nooit naar geluisterd, moet ik bekennen \u2013 te hebben gedownload, besluit ik ouderwets cd\u2019s te gaan kopen. Op een zaterdag, in de Utrechtsestraat in Amsterdam. Het is rustig bij het vermaarde Get Records. Ik besluit er vier cd\u2019s aan te schaffen, waarvan ik er al twee gratis te pakken had gekregen via het net. De nieuwe Ulrich Schnauss, Goodbye, omdat het zo\u2019n interessant idee is (ik was een muzieknerd, weet u nog?): de voormalig dromerige gitaarmuziek-shoegazer, nu met behulp van kille elektronica. Ik koop ook Weleer van Ma\u00adchinefabriek, omdat de muziek van Rut\u00adger Zuy\u00adder\u00advelt \u2013 uit Arnhem \u2013 zulk sympathiek thuisgefr\u00f6bel is. In het genre bovendien internationaal vermaard.<\/p>\n
Aan de overkant, bij Con\u00adcer\u00adto, tref ik een van de andere cd\u2019s, Boogybytes vol. 03, twee euro goedkoper dan bij Get Records.<\/p>\n
Dit is dus een van de redenen waarom mensen, legaal of illegaal, het net prefereren boven fysieke cd-winkels. Ik word bijna kwaad: dat driehonderd meter lopen de prijs van een kop koffie kan schelen. Het web is veel transparanter dan de echte wereld, veel klantvriendelijker ook. Vijf minuten surfen vanuit je stoel, en je hebt alle prijzen ter wereld vergeleken. De kans is groot dat je in de tussentijd ook nog op een illegaal bestand bent gestuit. Kunnen de \u2018ouderwetse\u2019 winkels op deze manier nog wel overleven? En hoe dan?<\/p>\n
22 juli 2007<\/p>\n
Naar verluidt gaat het erg slecht met Boudisque, een van de bekendste platenwinkels van Amsterdam. Even na twaalven, net na openingstijd op deze druilerige zondag, begint het te regenen. Dat is een geluk voor Boudisque, het klinkt cru, maar dan heeft het personeel tenminste een paar potenti\u00eble klanten in de zaak.<\/p>\n
Ik kijk door het bakje elektronica. En besluit een zonde te begaan, wellicht de grootste onder rechtgeaarde muziekliefhebbers. Ik zie de tip van Bob, een betrouwbare en zeer gewaardeerde veteraan in de detailhandel: de nieuwe cd van Rod Modell. Daar heb ik een linkje van gezien op een site, denk ik bij mezelf. Straks maar eens downloaden. In de tussentijd is het gestopt met regenen. Ik vertrek uit Boudisque.<\/p>\n
Twee weken later heb ik de cd nog onbeluisterd op mijn computer staan.<\/p>\n
17 juli 2007<\/p>\n
In de trein onderweg naar Hilversum bedenk ik hoe enorm (pop-)muziek leeft op het internet. Ze is haast populairder dan ooit, als zoiets te meten is. Misschien lijkt het alleen maar zo. Je weet nu in elk geval van het bestaan van iemand in Portugal die reggaezanger Yabba You ook waardeert. Zelfs al wordt er minder geld verdiend, de muziekindustrie is niet overleden \u2013 daarvoor gebeurt er gewoon te veel.<\/p>\n
Maar het lijkt me de hoogste tijd om eens hardop te zeggen dat de platenindustrie stervende is, zo niet al overleden. Ik ben benieuwd wat Rick van Schooten en Guy Goedgezelschap van die stelling vinden. Zij zijn respectievelijk managing director van Sony BMG Nederland en vice-president van Sony BMG Benelux, oude rotten op belangrijke posities in een van de grootste bolwerken van die oude industrie.<\/p>\n
Sony BMG gaat net verhuizen, niet geheel toevallig naar een veel kleiner pand. De lift is bekleed met paars pluche, waartussen foto\u2019s zitten geplakt van de gecontracteerde sterren. Het gebouw aan de Hilversumse Heuvellaan klinkt al hol in de gangen. Van Schooten en Goedgezelschap noemen nog eens de Nederlandse cijfers. De verkoop van cd\u2019s is vanaf 2000 met vijftig procent gedaald, de laatste drie jaar telkens twintig procent. Het kan toch niet anders of we moeten dat traditionele model inmiddels eens ten grave dragen? De beide heren laten de woorden op zich inwerken. Goedgezelschap: \u2018Van mij mag dat absoluut.\u2019 Van Schooten: \u2018Ik zal meescheppen, ja.\u2019 Goedgezelschap: \u2018Maar wij moeten niet vergeten dat negentig procent van de inkomsten nog steeds voortkomt uit dat traditionele model.\u2019 Maar dat is dus wel negentig procent van veel minder.<\/p>\n
Macht vinden ze een vies woord bij Sony BMG. Bij het horen daarvan schieten de directeuren in de verdediging. Als macht al zou bestaan bij platenmaatschappijen, dan hoort dat duidelijk bij vroeger. En vroeger is dood, hoe je het ook wendt of keert. \u2018Macht of geen macht,\u2019 zegt Rick van Schooten, \u2018ooit waren wij het kanaal waardoor mensen muziek hoorden. En dan hebben we het nog maar over tien, vijftien jaar geleden. De enveloppen kwamen uit Amerika, daar zaten allemaal cassettebandjes in. Dat was de nieuwe lading. Er was geen internet, of in elk geval nog niet zo wijdverspreid. Dus de muziek ging door onze voordeur naar buiten \u2013 letterlijk.<\/p>\n
Wij bepaalden hoe die route liep en wanneer die begon. Dat is een achterhaald beeld. Totaal achterhaald.\u2019<\/p>\n
Van Schooten wijst naar achteren. \u2018Er zit bij ons een jongen die contact houdt met de Kelly Clarkson-site, een fansite in Nederland. Daar hadden ze de nieuwe single vijf minuten nadat die in Amerika op de radio in premi\u00e8re was gegaan. En wij nog niet, geen noot gehoord. Dat ging vroeger anders. We hadden niet zozeer de macht, maar we konden het meer kanaliseren. Het was \u00f3nze voordeur, niet die van iemand anders. Maar deze situatie heeft ook zijn voordeel. Je weet al meteen hoe de muziek leeft in de wereld, dat was vroeger toch meer gissen. Je kunt veel beter inspelen op de doelgroep die heel sterk is gedefinieerd.\u2019<\/p>\n
Leon Ramakers van Mojo Concerts had zich op het terras van Parkzicht al in niet mis te verstane bewoordingen uitgelaten over de problematiek van de platenmaatschappijen. \u2018Ze moeten hebben gedacht dat ze onaantastbaar waren. Distributie, dat was hun unique selling point, zoals dat zo mooi heet. Ze konden garanderen dat jouw plaatje binnen drie dagen over de hele wereld kon worden verkocht. Dat is nu totaal overgenomen door een andere entiteit die internet heet. Hoe je zo stom kunt zijn om dat niet te zien aankomen, is mij een compleet raadsel.<\/p>\n
Nu nog steeds reageren ze alleen maar defensief, terwijl ze vanaf het begin hadden moeten anticiperen. Want als je met de vier grote maatschappijen zo\u2019n vijfenzeventig procent van het erfgoed van de contemporaine muziek in handen hebt, en je houdt nog steeds niet de controle, dan heb je het verkeerd gedaan. Sterker: ze hebben het totaal uit de vingers laten glippen. Maar ja: that\u2019s the way of the world. Je kunt er wel vreselijk moeilijk over blijven doen, daarmee verander je er niets aan.\u2019<\/p>\n
En dus kijken Rick van Schooten en Guy Goedgezelschap vooral vooruit. Ze denken dat de toekomst ligt in \u2018een intiemere band met de artiest\u2019. Rick Van Schooten: \u2018De industrie en de artiest z\u00edjn meer uit elkaar gegroeid. Dat heeft niets met macht of nederigheid te maken. Je moet bijna terug naar de situatie van Sam Phillips, de producer en platenbaas van Elvis, zo\u2019n relatie. Het moet weer gaan om leuk plaatjes maken, en goed met elkaar door \u00e9\u00e9n deur kunnen.\u2019<\/p>\n
In die visie worden contracten \u2018maatpakken\u2019. Ingegeven door financi\u00eble motieven, dat zeker. Robbie Williams was de eerste. Platenfirma EMI deelde mee in de winst van concerten en merchandise. En die ontwikkeling zal ongetwijfeld worden voortgezet. Aan de andere kant zie je gevestigde artiesten die zonder blikken of blozen elders shoppen: The Eagles bij warenhuisketen Wall-Mart, Paul McCartney bij de koffie-multinational Starbucks. \u2018Ik wacht eerlijk gezegd,\u2019 besluit Leon Ramakers, \u2018op de eerste echt grote artiest die het helemaal zonder durft.\u2019<\/p>\n
19 juli 2007<\/p>\n
De Binnenweg in het centrum van Rotterdam mag, met zo\u2019n negen platen- en cd-winkels, opgaan voor de titel Muziekstraat van Nederland. Dan tel ik naburig gelegen zaken als het vermaarde Clone Records niet eens mee. Maar bij Genius blijken hekken voor de ramen te zitten. Te huur. Rhythm Import is opeens spoorloos verdwenen. Velvet, onderdeel van een randstedelijke keten, leeft gelukkig nog wel. Zakenmensen komen er buurten tijdens hun lunch.<\/p>\n
Aan de verst gelegen tak van deze ketting aan cd-winkels zit boekhandel Donner, waar zich It Records bevindt. Hier kwam ik anderhalf jaar geleden al poolshoogte nemen. De zaken gaan goed, vertelt oudste werknemer annex jazzkenner Eddy Geerts. Najaar 2006 was een veel mindere periode. \u2018Toen zijn we door het oog van de naald gekropen. Een paar mensen zijn noodgedwongen ontslagen. En dan was het nog steeds afwachten of de winkel het ging redden. Maar… Prompt ging het beter.\u2019<\/p>\n
Vreemd genoeg heeft zoiets niet heel veel te maken met de pakweg duizend jaar aan expertise in de winkel, hoewel dat vanzelfsprekend geen klanten afstoot. Voornaamste reden is juist pragmatisch: andere winkels, zoals De Bijenkorf, hebben het repertoire afgestoten waar It Records goed in is \u2013 jazz en world music. Specialisme kan dus lonen \u2013 als je heel veel geluk hebt. En ook nog eens alles meezit. \u2018Ook North Sea Jazz was goed,\u2019 meent Geerts, die tijdens het festival cd\u2019s verkocht voor It Records. \u2018Er is echt sprake van een stijgende lijn.\u2019<\/p>\n
Ik krijg een button van Candy Dulfer mee. Als aandenken.<\/p>\n
18 juli 2007<\/p>\n
Het is kermis in Brussel. Kijkend uit de trein zie ik de zon schijnen op een gigantisch reuzenrad. Favoriete liedje op de iPod is vandaag \u2018Happy Home\u2019 van Talib Kweli, geproduceerd door hiphop-meester Madlib. Door de uitvoerenden zelf gratis gepost op het net. Zo kan het dus ook.<\/p>\n
De taxirit heeft wel iets van een dropping in de Belgische hoofdstad. Door volkswijken, over rivieren, langs in\u00addustrieterreinen. Ik beland uiteindelijk in Anderlecht, bij het hoofdkwartier van Play It Again Sam, een van de grootste en belangrijkste independent platenmaatschappijen.<\/p>\n
Michel Lambot, een kettingrokende veertiger van het type groot kind, is een van de oprichters van het bedrijf, ruim een kwarteeuw geleden. Hij heeft weinig tijd, zegt hij. Misschien dat dat een van de redenen is dat hij er geen doekjes om windt.<\/p>\n
Lambot lacht een vettige lach. Of ik Camden Market in Londen ken? Zeker niet meer geweest recent? \u2018De markt is vier keer zo groot als twintig jaar geleden. Echt enorm. Ze verkopen er gothic kleren, punkkleren, T-shirts van welke band ter wereld je maar kunt bedenken. Daar gaat het geld heen. Merchandise and style. Er zijn films voor tieners, ringtones voor tieners, mobiele telefoons voor tieners. Toch hebben die tieners net zoveel geld te besteden als twintig jaar geleden. Het enige dat ze gratis kunnen krijgen, is opgenomen muziek.\u2019 Lambot vertelt er niet bij in wiens zakken het geld dan verdwijnt, maar \u00e9\u00e9n ding is zeker: in elk geval niet in de zijne.<\/p>\n
Platenmaatschappijen zullen moeten rantsoeneren, meent hij. Minder mensen, minder cd\u2019s. \u2018Er zijn veel te veel releases, mede omdat cd\u2019s zo goedkoop zijn om te maken.\u2019 De markt is dus overspoeld. Platenmaatschappijen moeten ook kijken waar zich de lacunes in de markt bevinden. En meegaan met de digitale wereld. Binnenkort lanceert Play It Again Sam zijn eigen winkel op het net, naar het voorbeeld van de fameuze, fysieke Rough Trade shop in Londen. Deze winkel zal worden gerund als een gewone winkel: u vraagt, de bedrijfsleider van de zaak zoekt.<\/p>\n
Ik wens hem veel succes. Maar hoe bekijkt Michel Lambot de illegale downloads op het internet? Moeten we niet eens anders gaan denken over auteursrechten? \u2018Dat is een makkelijke vraag. Heb je ooit een kopieerapparaat gebruikt? Tot tien jaar geleden was dat, hoe gek het ook mag klinken, nog niet legaal. Maar iedereen werkte er al volop mee. De regering heeft toen besloten om, in plaats van iedereen te beschuldigen van piraterij, het gebruik legaal te verklaren. Je kunt dat niet zo rechtstreeks naar het hier en nu vertalen, maar ik geloof heel erg in het concept van liquid music, vloeibare muziek. Je krijgt muziek als water, als je de kraan maar opendraait.\u2019 Michel Lambot is ervan overtuigd dat de techniek inmiddels zo ver is dat hij als platenmaatschappij zijn rechtmatige deel betaald zal krijgen.<\/p>\n
24 juli 2007<\/p>\n
Het vonnis van de rechter in de zaak tegen Releases4u is bekend. Stichting Brein meldt op de eigen website: \u2018De rechtbank oordeelde vandaag dat medeplichtigheid aan auteursrechtinbreuk bij het beheren van dit soort sites wel kan worden aangenomen, maar dat dit in het onderhavige geval niet voldoende is bewezen. (…) Drie van de verdachten werden wel veroordeeld tot betaling van een geldboete van 250 euro voor het uploaden van enkele auteursrechtelijk beschermde werken.\u2019<\/p>\n
Je kunt natuurlijk alles wel positief uitleggen \u2013 Releases4u juicht elders op het net ook nogal hard \u2013 maar tweehonderdvijftig euro… Dat is vijf keer wildplassen, als ik mij de boete die ik destijds kreeg juist herinner. Het wordt vast een lang en slopend gevecht, deze strijd om de macht. En de ene speler is zoveel jonger en fitter dan de andere.<\/p>\n
Nee, in de muziekindustrie lijken de kaarten opnieuw geschud en verdeeld. Er is een andere orde ontstaan, met aan de ene kant de consument en aan de andere kant de muzikant op de hoogste tree. Behalve ongekende voordelen, kleven er voor hen ook zekere nadelen aan. De muzikant loopt auteursrechten mis; de consument betaalt meer dan ooit voor een concertkaartje.<\/p>\n
Een andere orde, een nieuwe verdeling, is dat zo\u2019n ramp?<\/p>\n
Of laat ik me daarbij iets te weinig gelegen liggen aan het lot van de creatieve krachten in de muziek? Denk toch aan de componist die de door hem geschreven liedjes niet zelf uitvoert, suggereert Tim Kuik van Stichting Brein, bang voor verschraling van het aanbod. Maar sinds de Beatles zijn juist zij schaars geworden in de popmuziek. En de muzikanten die zowel schrijven als spelen? Denk niet dat zij in dit geval heel erg ruimdenkend zijn, bezweert Guy Goedgezelschap van Sony BMG me. \u2018Hun waren worden ontvreemd. Dat doet ze pijn.\u2019<\/p>\n
19 juli 2007<\/p>\n
Het kopi\u00ebren van muziek is natuurlijk al jaren oud, hoewel het destijds nog niet het \u2018ter beschikking stellen van illegale content\u2019 heette. Op menige elpee van vroeger viel al te lezen: Hometaping is killing music. Wij maakten cassettebandjes van favoriete nummers. Of zetten er hele platen op, die we leenden van de Centrale Discotheek in Rotterdam. Gewoon, omdat we weinig geld hadden.<\/p>\n
Toegegeven: dat was arbeidsintensiever dan downloaden. Het resultaat was hetzelfde, auteursrechten werden ontdoken. De muziek heeft het, ondanks de dreigende taal, overleefd. Alleen gebeurt het kopi\u00ebren nu op veel grotere schaal. Tim Kuik citeert een bekende uitspraak over het internet: \u2018Het auteursrecht loopt weg door het elektronisch vergiet.\u2019<\/p>\n
Het is gaten blijven stoppen, of iets anders verzinnen. Laat ik een balletje opwerpen. Je zou wellicht een muziekbelasting kunnen heffen, analoog aan het kijk- en luistergeld dat iedereen in Nederland al betaalt. Of een heffing, als het woord belasting je niet aanstaat. Een vast bedrag, waarvoor je alles mag. Het is een heilloos streven de consument nu nog zijn verworven privileges af te nemen. Maar het lijkt me dat iedere weldenkende consument bereid is een zeker bedrag per maand af te dragen, mits het niet te gortig wordt. Een praktische versie van liquid music. Verder een generaal pardon voor de illegale bestanden. Iedereen mag zijn favoriete cd\u2019s (bij gebrek aan een betere benaming, want die bestaan straks niet meer) ter beschikking blijven stellen op het internet.<\/p>\n
De betaling aan de rechthebbenden zou per download kunnen worden bijgehouden, mits de internetprovider bereid is de score te noteren, wat technisch geen probleem moet opleveren. De muzikant, de tekstschrijver, de componist, de platenmaatschappij die heeft ge\u00efnvesteerd: zij krijgen direct hun geld. Alleen de detailhandel valt op deze manier enigszins buiten de boot. Daar wordt de spoeling dun, maar dat is zij feitelijk al lang. Voor de winkels die het overleven, zijn er voorlopig nog genoeg mensen die gewoon een cd, compleet met een boekje, in hun bezit willen hebben.<\/p>\n
Fans blijven fans. En voor getoonde trouw krijg je ook nog eens gratis extra advies van die aardige meneer, of dat leuke meisje achter de toonbank. Om fan te worden van muziek die je nog niet kende.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Op 8 november 2004 kocht popjournalist David Kleijwegt zijn eerste iPod. Nu haalt hij tien tot vijftien cd\u2019s per week van het net. Je zou kunnen stellen dat de muziekindustrie zo tienduizend euro per jaar misloopt. Maar het is de vraag of hij al zijn downloads anders zou hebben gekocht. Iedereen is het er over eens: in de eenentwintigste eeuw heeft de consument de macht. Knappe jongen die hem zo ver krijgt hem terug te geven.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[399,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"David Kleijwegt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115175"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=115175"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115175\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"David Kleijwegt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=115175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=115175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=115175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}