Profiel \/ Koning Mohammed VI van Marokko<\/p>\n
In het centrum van de Marokkaanse hoofdstad Rabat zingen jongeren slogans voor het parlementsgebouw. \u2018Om te kunnen leven, is een baan noodzakelijk,\u2019 scanderen ze. Meiden met hoofddoek \u00e9n baseballpet, een klein groepje demonstranten is tussendoor aan het bidden. Al jarenlang demonstreren deze hoogopgeleide werklozen voor een baan. Zij hebben \u2018volgens wetsartikel 99\/888 recht op werk bij de overheid\u2019, licht demonstrante Seltana Bounit toe. Demonstreren in Marokko kan tegenwoordig.<\/p>\n
Onder de vorige koning, Hassan II, was dat ondenkbaar. In de jaren tachtig werden bij verschillende brood- en studentenopstanden honderden demonstranten doodgeschoten. Linkse activisten verdwenen voor decennia in ondergrondse cellen of bezweken aan hun martelingen. Hassan II was een absolute alleenheerser die geen enkele kritiek duldde en alle macht naar zich toe trok. Na zijn overlijden in 1999 volgde zijn zoon hem op. Mohammed VI zou het anders doen dan zijn vader en van Marokko een modern, democratisch land maken.<\/p>\n
Vrijuit praten<\/p>\n
Is Marokko veranderd in de acht jaar dat Mohammed VI nu aan de macht is? Ja, dat zal geen Marokkaan ontkennen. Niemand kijkt meer schichtig om zich heen als je de naam van de koning noemt, zoals tien jaar terug. Iedereen kan vrijuit praten. Kranten en tijdschriften bekritiseren het regime en doorbreken taboes. Tegenover het parlement in Rabat lezen voorbijgangers de tientallen titels die uitgespreid op het trottoir liggen. De coming out van de homoseksuele schrijver Abdellah Ta\u00efa (zie VN nr. 30) en de interne machtsstrijd binnen het koninklijk kabinet zijn voorbeelden van onderwerpen die aan bod komen.?De koning, liefkozend M6 genoemd, staat het allemaal toe. In juni nodigde hij tweehonderd ge\u00ebmigreerde Marokkanen uit naar Rabat om te praten over de problemen van Marokkanen in het buitenland. Velen van hen konden jarenlang niet naar hun vaderland, bang om meteen bij aankomst te worden aangehouden. De zogenoemde Amicales, handlangers van de Marokkaanse geheime dienst in het buitenland, hielden precies bij wie wat deed. Nu was het de Adviesraad voor Mensenrechten (Conseil Consultatif des Droits de l\u2019Homme), ingesteld onder auspici\u00ebn van M6, die deze voormalige politieke vluchtelingen uitnodigde.<\/p>\n
Een werkgroep, waar ook PvdA-Kamerlid Khadija Arib deel van uitmaakt, benoemt binnenkort in samenspraak met de koning een \u2018Hoge Raad voor de Marokkaanse Gemeenschap in het buitenland\u2019. Deze raad zal de koning adviseren over juridische en sociale problemen van Marokkanen in het buitenland.<\/p>\n
Maar wat gebeurt er met het advies van zo\u2019n Hoge Raad? Niet veel, volgens oud-adjunct-hoofdredacteur Driss Ksikes van TelQuel. Sinds M6 aan de macht is, valt het hem telkens weer op: de koning stelt voor elk lastig onderwerp \u2013 van mensenrechten en onderwijs tot familiewetgeving \u2013 een adviescommissie in die zorgt voor een openbare discussie. Daar blijft het vervolgens bij. Uiteindelijk is het aan M6 en zijn adviseurs of er met de aanbevelingen iets gebeurt, aldus Ksikes.<\/p>\n
Zo ook met de conclusies van de in Europa veel geprezen verzoeningscommissie. In 2004 benoemde Mohammed VI een \u2018Instantie voor rechtvaardigheid en verzoening\u2019 die de mensenrechtenschendingen onder Hassan II in kaart moest brengen om de Marokkaanse bevolking te verzoenen met het bloedige verleden. Slachtoffers kregen de kans om op de staatstelevisie te vertellen over de martelingen, opsluiting en het verdriet te moeten wachten op iemand die nooit thuiskomt. Dat was nooit eerder vertoond in de Arabische wereld.<\/p>\n
Toen hun mandaat ten einde liep, overhandigden de commissieleden \u2013 allemaal voormalig linkse activisten \u2013 de aanbevelingen tot staatshervormingen aan de koning, \u2018opdat zoiets nooit meer zal gebeuren\u2019. Veel families hebben schadevergoeding gekregen, sommige lijken van vermiste familieleden zijn teruggevonden. Maar daders van de mensenrechtenschendingen hebben geen excuses hoeven aanbieden, laat staan dat ze zich hebben moeten verantwoorden voor een tribunaal. Overheidsdienaren van wie bekend is dat zij hebben gemarteld, zoals senaatslid Mahmoud Harchane, een oud-politiecommissaris die berucht was om zijn martelmethoden, behielden hun baan. En nog steeds worden mensenrechten geschonden, meldt Amnesty International in zijn laatste jaarrapport. Alleen zijn de slachtoffers geen linkse activisten meer, maar radicale islamisten.<\/p>\n
Centrum van de macht<\/p>\n
Demonstraties, een vrije pers, openbare verhoren op de staatstelevisie: in het Westen bevestigen ze het idee dat M6 een moderne koning is die de politieke wil heeft het land te veranderen. Maar over die \u00e1ndere koning, die vasthoudt aan feodale gebruiken en alle macht in eigen hand lijkt te willen houden, wordt amper geschreven.<\/p>\n
Binnen de paar vierkante kilometer van het koninklijk paleis in Rabat zetelen het kabinet van de koning met daar aan vast het kantoor van de premier, het hoofdkwartier van het leger en het ministerie van Religieuze Zaken. Dit is het centrum van de macht waar de belangrijke besluiten in Marokko worden genomen. De koning roept hier de ministers bijeen om wetten aan te nemen in de zogenaamde \u2018raad van ministers\u2019. Wanneer zij samenkomen, beslist Mohammed VI. Dat kan soms maanden duren en dan stapelen de wetsvoorstellen zich op. De zogenaamde \u2018raad van regering\u2019, een vergadering van alle ministers die wordt voorgezeten door de premier, bespreekt slechts wetsvoorstellen, maar heeft geen beslissingsbevoegdheid. Het zijn de persoonlijke adviseurs van de koning die de besluiten nemen. Een groot aantal van deze adviseurs zijn oud-klasgenoten die samen met Mohammed VI les kregen op het koninklijk college, ook gehuisvest binnen de muren van het paleis in Rabat.<\/p>\n
Vaak worden ministers bij grote projecten pas kort van tevoren ge\u00efnformeerd over wat de koning en zijn adviseurs hebben besloten. \u2018De regering met zijn ministers vormt niet meer dan een soort veredeld secretariaat. Zij voeren de plannen uit. De agenda wordt bepaald door het koninklijk kabinet,\u2019 zegt TelQuel-adjunct Driss Ksikes.<\/p>\n
Het parlement in Marokko heeft nog minder invloed. De onderwerpen die het parlement behandelt, worden vastgesteld door de regering. Parlementari\u00ebrs hebben het recht wetsvoorstellen te wijzigen, maar in de praktijk voeren ze slechts een debat, alvorens de wetsvoorstellen ongewijzigd goed te keuren. Bij gevoelige onderwerpen krijgen parlementari\u00ebrs te horen dat \u2018deze zaak te belangrijk is om aan de gekozenen te worden overgelaten\u2019.<\/p>\n
Cli\u00ebntelisme<\/p>\n
Waar dienen een vrije pers, een verzoeningscommissie en raden van advies voor als het bestuur van het land in handen blijft van een koning en een handjevol gezagsgetrouwe adviseurs? Wat hebben de vrije verkiezingen in september voor zin als parlement en politieke partijen nauwelijks invloed hebben?<\/p>\n
E\u00e9n keer heeft Mohammed VI zich in het openbaar uitgelaten over de transitie naar een democratie, in een interview met het Spaanse dagblad El Pais (16-01-2005). Op de vraag of Marokko een parlementaire monarchie naar Europees model wordt, antwoordde de monarch ontkennend. \u2018Wij hebben onze eigen kenmerken en verplichtingen die de richting aangeven die wij dienen te volgen,\u2019 zei hij.<\/p>\n
M6 lijkt zijn politieke macht voorlopig niet te willen delen met anderen, behalve het kleine groepje getrouwen om hem heen. Over een herziening van de grondwet \u2013 die M6 buitenproportioneel veel macht geeft \u2013 wordt nauwelijks gesproken. Het tegenovergestelde lijkt het geval: M6 wil zijn macht consolideren. Niet alleen politiek maar ook economisch.<\/p>\n
Als een Marokkaan \u2019s ochtends opstaat in zijn huis gekocht met een hypotheek van de Waffa immobilier en een kop koffie neemt met melk van het merk Salim en een schepje suiker van Cosumar, er een koekje bij eet van Bimo en een yoghurtje van Danone, wat hij allemaal in het weekend heeft gekocht bij de supermarkt Marjane waar hij naartoe is gereden in zijn auto gefinancierd met een krediet van Attijariwafa-bank, dan heeft hij met al deze uitgaven M6 een beetje rijker gemaakt. Al deze bedrijven vallen namelijk onder de ONA, de grootste holding van Marokko en hoofdrolspeler op de beurs in Casablanca.<\/p>\n
Toen M6 in 1999 aan de macht kwam, bezat de koninklijke familieholding Siger veertien procent van de ONA-aandelen. (Siger komt van Regis \u2013 koning in het Latijn.) Inmiddels bezit Siger meer dan 34 procent van ONA. Nog nooit heeft de koninklijke familie zoveel zaken gedaan in de priv\u00e9sector als onder Mohammed VI. Met zijn fortuin \u2013 door Forbes geraamd tussen de vier en vijf miljard dollar \u2013 is de koning de grootste entrepreneur, de grootste bankier en de grootste landbouwer van Marokko. De koning bezit niet alleen meer dan een derde van de aandelen van de grootste holding van Marokko, maar kan ook de directeur ervan benoemen en ontslaan. \u2018De koning is tegelijkertijd scheidsrechter en speler. Hij kan zelf beslissen wanneer hij een penalty neemt,\u2019 zegt voorzitter Azdine Akesbi van Transparancy Maroc, een wereldwijde non-gouvernementele organisatie die strijdt tegen corruptie.<\/p>\n
Politiek en bedrijfsleven zijn sinds het aantreden van M6 steeds meer met elkaar verweven, aldus Akesbi. De huidige premier Driss Jettou, direct benoemd door de koning, behartigde acht jaar terug nog de belangen van de koninklijke familieholding Siger. Zijn opvolger Mounir Majidi is tevens de persoonlijk secretaris binnen het koninklijk kabinet. \u2018Het cli\u00ebntelisme viert hoogtij,\u2019 concludeert Akesbi.<\/p>\n
Democratie lijkt ver weg. Dat neemt niet weg dat M6 grote populariteit geniet onder de Marokkaanse bevolking. In hun ogen kan hij niets fout doen. \u2018De koning zal nooit geld aannemen zoals politiemannen of gouverneurs, dat weet ik zeker,\u2019 zegt reisgids Azdine. Hij zit op de stoep voor een kruidenierswinkeltje in het bergdorp Imilchil, acht uur rijden van de hoofdstad Rabat. Uren kan Azdine vertellen over alle pogingen die hij heeft gedaan om het certificaat tot offici\u00eble reisgids te bemachtigen. Een keer is hij zelfs gaan protesteren voor het bureau van de gouverneur. Daarop belandde hij een nacht in de cel. \u2018De enige die mijn probleem kan oplossen, is de koning!\u2019 zegt hij. Als Mohammed VI zich onder het publiek begeeft, wordt hij bedolven onder briefjes waarop persoonlijke wensen staan. De lijfwachten rapen de briefjes op en soms worden de wensen ingewilligd. Maar Azdine heeft nog niet het geluk gehad M6 een keer tegen het lijf te lopen. Hij is meermalen urenlang naar hem op zoek geweest, als hij toevallig in dezelfde stad overnachtte als de koning.<\/p>\n
Het voorbeeld van Azdine is tekenend. Niet in de regering, niet in de lokale gouverneurs of politie, niet in politieke partijen, maar alleen in de koning hebben Marokkanen vertrouwen. Zijn legitimiteit ontleent de monarch voor een groot deel aan zijn titel: Amir al-Mouminin, vorst van alle gelovigen. Hij stamt direct af van de profeet Mohammed en dat geeft hem een bijna goddelijk gezag. \u2018De persoon des konings is heilig en onschendbaar,\u2019 luidt dan ook artikel 23 van de grondwet. Niemand kan hem ?tegenspreken.V<\/p>\n
De gevolgen van een commentaar<\/p>\n
In de herdrukte editie van TelQuel doet hoofdredacteur Ahmed Benchemsi verslag van de gebeurtenissen. Van de twee zusterbladen die hij leidt, het Franstalige TelQuel en het Arabische Nichane, werd het laatste nummer in beslag genomen op last van de premier en de minister van Binnenlandse Zaken. Die hadden zich gestoord aan Benchemsi\u2019s commentaar, waarin hij kanttekeningen plaatste bij een toespraak van de koning. Volgens Benchemsi heeft hij niets anders gedaan dan zijn vak van journalist uitoefenen, maar hij vermoedt dat het simpele feit dat zijn commentaar in Nichane in het darija (Marokkaanse spreektaal) was gesteld, de toorn van de machthebbers heeft gewekt. \u2018Die taal wordt niet waardig geacht om een toespraak van de koning in te analyseren. Dat is niet mijn mening, darija is de taal van alle Marokkanen.\u2019<\/p>\n
Benchemsi werd meegenomen naar het politiebureau van Casablanca, evenals de adjunct-directeur van de drukkerij, en langdurig verhoord door twaalf agenten die \u2018duidelijk de opdracht hadden om mij zoveel mogelijk te destabiliseren\u2019. Benchemsi werd geen haar gekrenkt, maar de verhoren waren wel illegaal. \u2018Ik stond niet onder arrest en was ook niet in voorarrest. Maar ik mocht mijn telefoon niet gebruiken en het bureau niet verlaten.\u2019 Het proces-verbaal dat hij moest ondertekenen, bevatte in eerste instantie veel wat hij niet had gezegd en alles wat hij ter zijner verdediging had aangevoerd was weggelaten. Benchemsi weigerde te tekenen, waarna hij een tweede versie kreeg voorgelegd die hij wel tekende.<\/p>\n
In de herdrukte versie van TelQuel ontbreekt het commentaar, evenals \u2018de overige artikelen waar mijn marathonverhoor over ging, zonder dat daar in de beschuldiging uiteindelijk een punt van is gemaakt\u2019, schrijft Benschemsi, die op 24 augustus terecht moet staan.<\/p>\n
De actie tegen TelQuel en Nichane kwam onverwacht, schrijft Benchemsi. De twee bladen en een aantal andere onafhankelijke Marokkaanse media schrijven geregeld kritisch over het koningshuis.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De hoofdredacteur van het Marokkaanse tijdschrift TelQuel moet voor de rechter verschijnen wegens \u2018gebrek aan verschuldigd respect voor de persoon van de koning\u2019. In het Westen wordt die koning, Mohammed VI, gezien als een moderne leider. Maar \u2018M6\u2019 is per saldo net zo\u2019n absoluut heerser als zijn vader.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[193,27],"tags":[2709],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=115077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115077\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=115077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=115077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=115077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}