Achtergrond \/ Wijkenplan dreigt vast te lopen<\/p>\n
Het kabinet is nog geen half jaar bezig. Maar wat het paradepaardje van het kabinetsbeleid moet worden \u2013\u00a0de aanpak van de veertig \u2018probleemwijken\u2019 \u2013 dreigt nu al vast te lopen in onenigheid over de financiering. Een groot deel van het geld moet komen van de woningcorporaties, die volgens politiek Den Haag veel meer van hun enorme vermogens in de samenleving moeten investeren. Voor het zomerreces leken de corporaties het in menig opzicht snel eens te kunnen worden met minister Vogelaar van Wonen, Wijken en Integratie over de financiering van haar Wijkenplan, totdat Wouter Bos, minister van Financi\u00ebn, de zaak op scherp zette. De corporaties zijn bereid de komende vier jaar drie miljard euro te investeren in verbetering van de wijken, als ze zelf zeggenschap houden over het geld. Maar Bos wil dat het geld in een fonds wordt gestort waarvoor het kabinet eindverantwoordelijk is, en niet de corporaties.<\/p>\n
Ook binnen het kabinet bestaat onenigheid over de financiering, want Ella Vogelaar, die de onderhandelingen met de corporaties aanvoert, zit tussen Bos en de corporaties in. Zij vindt dat de corporaties waar mogelijk z\u00e9lf over hun investeringen moeten kunnen beslissen en dat alleen een hoogstnoodzakelijk deel via een publiek fonds moet lopen. Op 13 juni, tijdens een congres van de branchevereniging van woningcorporaties Aedes, sprak Vogelaar over de \u2018harde noten\u2019 die gekraakt moesten worden en weigerde ze een verbond te sluiten met een zaal vol corporatiebestuurders, naar later bleek omdat ze de hete adem van Wouter Bos in haar nek voelde.<\/p>\n
In het actieplan \u2018Van Aandachtswijk naar Krachtwijk\u2019 (de oude titel \u2018Van Probleemwijk naar Prachtwijk\u2019 vond men bij nader inzien toch wat stigmatiserend) dat Vogelaar een maand later naar de Kamer stuurde, is de hand van Bos duidelijk te herkennen. Op het eerste gezicht staat het plan bol van de gezamenlijkheid, het handelsmerk van dit kabinet: \u2018samen werken aan de inhoud\u2019 is het motto, het kabinet wil niets liever dan een \u2018bondgenootschap\u2019 met gemeenten, bewoners, scholen en corporaties. Maar onder het kopje \u2018financiering\u2019 zijn zulke warme teksten ver te zoeken. Daar wordt zonder omhaal vastgesteld dat de corporaties 750 miljoen per jaar extra moeten investeren in de wijken, en dat het geld moet worden gestort in een publiek fonds onder eindverantwoordelijkheid van het kabinet.<\/p>\n
In de onderhandelingen tussen Ella Vogelaar en de woningbouwverenigingen, die volgende week worden hervat, stuit dat plan op groot verzet.<\/p>\n
Volgens Willem van Leeuwen, voorzitter van Aedes, is zo\u2019n publiek fonds onnodig, onwerkbaar en bovendien onrechtmatig. \u2018We zijn bereid die investeringen te doen,\u2019 zegt hij, \u2018maar niet op deze manier. Als de minister eindverantwoordelijk wordt voor het geld dat wij willen investeren, zijn wij de zeggenschap kwijt. Dan is het geen investering meer, maar een heffing. En dat is onrechtmatig, want de corporaties zijn geen publieke, maar private organisaties. Als het kabinet aan deze constructie vasthoudt, gaan wij procederen, desnoods tot aan het Europese Hof. Dat kan jaren duren, en dat is in niemands belang.\u2019<\/p>\n
Boekhoudkundige truc<\/p>\n
Door de eindverantwoordelijkheid voor de investeringen naar zich toe te trekken, versterkt het kabinet zijn greep op de corporaties. Dat is niet onbegrijpelijk: sinds hun verzelfstandiging begin jaren negentig zijn de maatschappelijke investeringen van de woningbouwverenigingen ondanks voortdurende aansporingen van de politiek ver achtergebleven bij de groei van hun vermogen. Niet voor niets werd vorig jaar in de verkiezingsprogramma\u2019s van alle grote partijen gedreigd met heffingen om de corporaties tot maatschappelijke investeringen te dwingen.<\/p>\n
Maar volgens Aedes heeft Bos nog een andere beweegreden: door de miljardeninvestering van de corporaties bij te schrijven op de rijksbegroting heeft hij een grotere kans om een belangrijke doelstelling uit het regeerakkoord te realiseren: \u00e9\u00e9n procent begrotingsoverschot in 2011. \u2018Het is een boekhoudkundige truc van Bos om zijn begroting op te krikken,\u2019 zegt Willem van Leeuwen. \u2018Daar laten wij ons niet voor gebruiken.\u2019<\/p>\n
Een paar zinnetjes in het Actieplan, toegevoegd op instigatie van Wouter Bos, wijzen inderdaad in die richting. \u2018De inzet van het kabinet is om afspraken te maken over een investeringprogramma ten behoeve van de wijkaanpak en de betaalbaarheid, waarbij tegelijkertijd recht wordt gedaan aan de financi\u00eble uitgangspunten van het kabinetsbeleid.\u2019 Over het publieke fonds wordt opgemerkt dat het geld met een \u2018vertraagd ritme\u2019 zal worden uitgegeven. Met andere woorden: Bos pot het geld een tijdje op.<\/p>\n
Ook onder wetenschappers wordt bezwaar gemaakt tegen die constructie. Wouter Beekers, onderzoeker aan de VU, schreef laatst in NRC Handelsblad dat een heffing op het kapitaal van de corporaties strijdig is met de rechtsstaat. Dat vindt ook Hugo Priemus, hooggeleerd volkshuisvestingsdeskundige aan de TU Delft. \u2018Ik begrijp best dat de politiek met heffingen dreigt,\u2019 zegt Priemus, \u2018maar de woningcorporaties zijn private instellingen. Heffingen zijn juridisch helemaal niet mogelijk. Als het kabinet een heffing in deze vorm doorzet, kan Aedes jarenlang gaan procederen, met een grote kans op succes.\u2019<\/p>\n
Versnipperaar<\/p>\n
Inmiddels heeft Aedes het kabinet een alternatief aangeboden om de lasten op de rijksbegroting te verlichten: de corporaties zouden overheidsgebouwen zoals scholen en ziekenhuizen kunnen overnemen. \u2018Inleveren nee, investeren ja,\u2019 noemt Willem van Leeuwen dat. Maar zit men daar in het onderwijs en in de zorg wel op te wachten? De projectontwikkelaars maken zich in ieder geval al boos over concurrentievervalsing. Zo slepen de onderhandelingen zich voort, onderbroken door het zomerreces.<\/p>\n
De onenigheid tussen de corporaties en het kabinet begon al v\u00f3\u00f3r het kabinet was aangetreden. In de laatste maanden van het vorige kabinet wist Pieter Winsemius, kortstondig minister van VROM, de corporaties te bewegen tot een plan voor grootschalige investeringen in de wijken, onder verwijzing naar de dreigende heffingen in de verkiezingsprogramma\u2019s. Maar op 2 februari, op de dag dat de corporaties het op een Aedes-congres eens werden over hun \u2018Antwoord aan de samenleving\u2019, bleek dat de onderhandelaars van de nieuwe regeringspartijen hadden besloten de huren te bevriezen. Daardoor lopen de corporaties de komende jaren honderden miljoenen aan inkomsten mis en kon het plan van Aedes meteen in de versnipperaar.<\/p>\n
Dat zit Pieter Winsemius, de eigenlijke bedenker van de huidige wijkenaanpak, nog steeds dwars. \u2018Het was een ongelooflijk goed aanbod van de corporaties,\u2019 zegt hij. \u2018Hun voorstel om de woonlasten via huurquota te beperken, was veel socialer dan de bevriezing van de huren waar de coalitiepartners mee zijn gekomen. Dat is een veel botter instrument. Het plan van Aedes hield in dat de huren laag zouden blijven voor degenen die het het meest nodig hebben. Er zou extra geld gaan naar de kwetsbare buurten. En er zouden flinke maatregelen komen voor energiebesparing. Het is doodzonde dat het kabinet niet op dat aanbod is ingegaan.\u2019<\/p>\n
Niet blij<\/p>\n
Dat Wouter Bos de extra investeringen van de corporaties nu wil laten beheren door het kabinet, vindt Winsemius \u2018niet zo handig\u2019. Volgens de oud-bewindsman zouden de corporaties hun investeringen zelf moeten beheren, binnen de spelregels van de minister, en moet het kabinet alleen ingrijpen als de corporaties in gebreke blijven. Geheel in overeenstemming met het principe van het vorige kabinet: eigen verantwoordelijkheid. \u2018Daar wijkt Wouter Bos nu van af. Kennelijk wil hij de controle van het kabinet over de investeringen in de wijken vergroten. Maar dat is geen goed idee. Als je de aanpak van de wijken vanuit Den Haag gaat sturen, werkt het niet. Het kabinet heeft het al maanden over de dialoog met de samenleving. Maar daar komt in dit geval weinig van terecht. Ik kan me heel goed voorstellen dat de corporaties niet blij zijn.\u2019<\/p>\n
Volgens Winsemius doen veel corporaties wel degelijk goed werk. \u2018Die moet je niet afstraffen met een algemene heffing, zoals het kabinet nu van plan is. In de politiek bestaat altijd de neiging om semi-publieke instellingen zoals de NS af en toe aan te pakken. \u201cNS\u2019en\u201d, noemde ik dat toen ik in het kabinet zat. Dat gebeurt nu bij de corporaties. Het kabinet en de corporaties kunnen elkaar het leven heel erg zuur maken. Maar productief is dat allemaal niet.\u2019<\/p>\n
Ferd Crone, financieel expert van de PvdA-fractie, verwacht dat Wouter Bos en Ella Vogelaar het voor Prinsjesdag wel eens zullen worden, met de corporaties en met elkaar. \u2018Gelukkig trekken ze aan dezelfde kant van het touw.\u2019<\/p>\n
Maar Pieter Winsemius vindt dat het geruzie tussen Bos, Vogelaar en de corporaties al veel te lang heeft geduurd. \u2018Het gaat erom dat we de buurten verbeteren. Als het kabinet zo over de financiering blijft steggelen, kan er jaren vertraging optreden. Dat zou ontzettend jammer zijn. Als we echt iets aan de kwetsbare buurten willen doen, kunnen we ons geen Haagse spelletjes veroorloven.\u2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
De aanpak van de veertig \u2018probleemwijken\u2019 moet het kroonjuweel van het kabinet worden. Maar het plan loopt nu al vertraging op door onenigheid tussen Ella Vogelaar, Wouter Bos en de woningcorporaties. Want wie gaat er over de centen?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115057"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=115057"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/115057\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=115057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=115057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=115057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}