In Europa met staatssecretaris Frans Timmermans<\/p>\n
Eigenbelang nastreven in Europa, zegt Frans Timmermans, is net als seks in vroeger tijden. Je spreekt er niet over, want dat is niet netjes, maar ondertussen doe je het gewoon lekker wel. \u2018Vroeger heerste er een taboe op het onderwerp seks. Maar je gaat me toch niet vertellen dat mijn grootouders er niet aan deden? Zo is het ook met de Europese Unie. Natuurlijk hebben de Nederlandse belangen altijd voorop gestaan in Brussel, maar dat zeiden we nooit hardop.\u2019<\/p>\n
Het Nederlandse belang nastreven in Euro\u00adpa, dat is wat Frans Timmermans de afgelopen maanden stevig heeft gedaan. Afgelopen februari trad hij aan als staatssecretaris van Europese Zaken in het vierde kabinet-Bal\u00adken\u00adende. Vrijwel meteen daarna werd duidelijk dat Europa een serieuze poging ging doen tot reanimatie van de Europese Grondwet. Dat verdrag lag in een diepe coma sinds het in 2005 was weggestemd bij referenda in Ne\u00adder\u00adland en Frank\u00adrijk. Maar nu besloot de Duit\u00adse bondskanselier Angela Merkel, halfjaarlijks voorzitter van de EU, dat het tijd was voor een nieuwe overeenkomst.<\/p>\n
Timmermans moest meteen aan de bak. Sinds maart heeft hij bijna alle hoofdsteden van de Unie bezocht. Hij ging naar Ma\u00addrid, Ro\u00adme, Berlijn, Parijs, Lissabon, Kopenha\u00adgen, Brus\u00adsel, Praag, War\u00adschau, Luxemburg, We\u00adnen, Boe\u00adda\u00adpest en Londen. Voor speeches, werkbezoeken en ontmoetingen met collega\u2019s. Zijn doel: uitleggen waarom Neder\u00adland twee jaar geleden in \u2019s hemelsnaam de Grond\u00adwet wegstemde. En duidelijk maken wat deze keer de Nederlandse inzet was: een verdrag dat \u2018qua naam, omvang en inhoud verschilt van de Grondwet\u2019, zoals hij voortdurend herhaalde.<\/p>\n
Timmermans is een man die je om een boodschap kunt sturen. Met zijn kleine, stevige postuur en waakzame hoofd heeft hij het voorkomen van een marktkoopman. Hij brengt de dingen met bravoure, soms op het pedante af, en laat zich niet snel van de wijs brengen. Hij praat graag over zijn roomse afkomst en zijn stamkroeg in Heer\u00adlen. Als geboren Limburger gebruikt hij vaak wielermetaforen. Zo is het staatssecretariaat voor hem \u2018een fiets die ik te leen heb gekregen van de Nederlandse bevolking, met de opdracht zoveel mogelijk koersen te winnen\u2019.<\/p>\n
De afgelopen maanden moest hij al zijn verbale vermogens aanwenden: hij dreigde voortdurend in spagaten te belanden. Tussen grondwetminnende EU-lidstaten en een Tweede Kamer die, aangevoerd door SP en PVV, behoorlijk sceptisch staat tegenover een nieuw verdrag. Tussen zijn eigen pro-Eu\u00adro\u00adpe\u00adse neigingen en een met flink wat euro\u00adscepsis gekruid regeerakkoord. Dat allemaal namens een partij \u2013 de PvdA \u2013 waarvan het electoraat hopeloos verdeeld is over Europa, en een land \u2013 Nederland \u2013 dat zich nog altijd graag te goed doet aan Brussel-bashen. Hoe brengt Frans Timmermans al die verschillende opvattingen in vredesnaam bij elkaar?<\/p>\n
Passie<\/p>\n
\u2018Die cappuccino hier is niet te drinken. Laten we er straks aan boord maar eentje nemen.\u2019 Op een morgen in mei zit Frans Tim\u00admer\u00admans in alle vroegte in de VIP-lounge van Rot\u00adter\u00addam Airport, in een blauw pak en een wit overhemd met manchetknopen van AS Ro\u00adma, zijn favoriete voetbalclub. Zo meteen gaat hij met zijn staf aan boord van een achtpersoonsvliegtuig. Reis\u00addoel: Berlijn. Programma: bezoek aan de Ne\u00adder\u00adland\u00adse ambassadeur, gesprek met de Duit\u00adse minister van Europese Zaken, lunch met een prominent sociaal-democratisch Bonds\u00addag\u00adlid. Maar bovenal: een lezing op de Humboldt Universiteit. Het is precies een maand voor de EU-top over de toekomst van de Grondwet.<\/p>\n
Twee uur later zitten we op het dakterras van de Nederlandse ambassade in Berlijn. Vier medewerkers van Timmermans nemen de lezing die hij heeft geschreven voor de laatste keer door. \u2018Hier moet nog iets tussen,\u2019 zegt zijn persoonlijk secretaris tegen de speechwriter. Hij heeft zojuist de feedback ontvangen van het ministerie van Algemene Zaken: bij een gevoelige kwestie als de Grondwet houdt premier Balkenende graag vinger aan de pols. \u2018Er staat: \u201cEuropa heeft passie nodig.\u201d Dat is waar, maar Timmermans moet ook zeggen dat Europa wel degelijk succesvol is geweest. Anders is het te negatief.\u2019 Uiteindelijk wordt besloten om twee zinnetjes toe te voegen: \u2018Europa heeft veel bereikt met zijn projecten. Ik wil dat niet ontkennen.\u2019<\/p>\n
De letterenfaculteit van de Humboldt Univer\u00adsi\u00adteit ligt in het hart van Berlijn, aan Unter den Linden. Een spreuk van Karl Marx in het trapportaal herinnert aan het DDR-verleden: \u2018De filosofen hebben de wereld slechts verschillend ge\u00efnterpreteerd. Het gaat er echter om haar te veranderen.\u2019 In een redelijk gevulde aula zegt Timmermans wat hij al weken overal in Europa verkondigt: Ne\u00adder\u00adland heeft een constructieve houding, maar er moet een nieuw verdrag komen met substanti\u00eble veranderingen. Hij haalt Willy Brandt aan, cineast Wim Wenders en zanger Herbert Gr\u00f6nemeyer, en dan legt hij de Ne\u00adder\u00adland\u00adse wensen op tafel. E\u00e9n: het verdrag mag geen Grond\u00adwet heten, en alle \u2018constitutionele\u2019 verwijzingen (vlag, volkslied) dienen geschrapt, inclusief het Europese Hand\u00advest van Grond\u00adrechten. Twee: de rol van nationale parlementen dient te worden versterkt. Drie: klimaatbeheersing en energiesolidariteit worden gemeenschappelijke taakstellingen. Vier: Brus\u00adsel mag zich straks niet meer mengen in de publieke diensten van de lidstaten (woningcorporaties, gezondheidszorg, pensioenfondsen). Vijf: de voorwaarden voor toetreding tot de Unie, de zogenaamde Ko\u00adpen\u00adha\u00adgen-criteria, moeten expliciet worden opgenomen in het verdrag.<\/p>\n
\u2018Europa heeft veel bereikt met zijn projecten. Ik wil dat niet ontkennen,\u2019 besluit hij zijn speech. \u2018Europa heeft passie nodig.\u2019<\/p>\n
Grofvuil<\/p>\n
Het is even wennen, scherpe woorden over Europa uit de mond van Frans Timmermans (Maas\u00adtricht, 1961). Zijn hele carri\u00e8re al is Brus\u00adsel voor hem een vanzelfsprekendheid. Zeven jaar werkte hij als diplomaat (onder meer op de Nederlandse ambassade in Moskou), twee jaar was hij medewerker van eurocommissaris Hans van den Broek in Brussel, en drie jaar de rechterhand van oud-minister Max van der Stoel bij de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Altijd hard gewerkt en veel van huis \u2013 zo veel zelfs dat het hem zijn eerste huwelijk kostte.<\/p>\n
In 1998 werd hij Tweede Kamer\u00adlid voor de PvdA. Hij kreeg het woordvoerderschap van Europese Zaken. Niet bepaald een sexy onderwerp in die tijd, bij kiezers noch collega-politici. \u2018Je was een schlemiel als je in de Kamer Europa deed,\u2019 zegt hij. \u2018De EU was zoiets als het weer: het is goed of slecht, maar je kunt er toch niets aan doen.\u2019<\/p>\n
Toch kweet hij zich vol overgave van zijn taak. Jaren trachtte hij de Nederlanders warm te masseren voor Europa. Hij ging het land in, hield spreekbeurten en ontving de burgers thuis in Heerlen. Als beloning voor zijn ijver werd hij in 2002 door Neder\u00adland afgevaardigd naar de Europese Con\u00adven\u00adtie om mee te schrijven aan de Grond\u00adwet. Manmoedig probeerde hij de Haagse politiek erbij te betrekken. \u2018Er waren precies twee Tweede Kamerleden en vijf Eerste Kamerleden in ge\u00efnteresseerd, verder helemaal niemand.\u2019<\/p>\n
En toen kwam het referendum. Op 1 juni 2005 serveerde de Nederlandse bevolking de Grond\u00adwet met grote overmacht af. Het luide \u2018nee\u2019 (62 procent stemde tegen) was een gigantische dreun voor Frans Timmermans, nota bene een van de initiatiefnemers van de volksraadpleging. In \u00e9\u00e9n klap werd alles waar hij zich al die jaren voor had ingezet bij het grofvuil gezet. Erger nog, zijn collega-politici wisten niet hoe snel ze van mening moesten veranderen. \u2018Het was verbijsterend om te zien hoe de politieke elite op de avond van het \u201cnee\u201d ineens zei: ach, eigenlijk was die hele Grond\u00adwet ook niets. Terwijl ze er eerst vol overtuiging campagne voor hadden gevoerd! Ze deden het allemaal: Balkenende, Bos, Van Aartsen en vooral minister Bot. Ik was daar ontzettend boos over.\u2019<\/p>\n
Die zomer ging hij door een \u2018heel diep dal\u2019. Doodziek was hij van Europa. Het enige wat hij deed, was fietsen. Weken achtereen zat hij in de heuvels nabij Heerlen op zijn racefiets. \u2018Soms deed ik wel honderd kilometer per dag. Ik kon me nergens anders meer toe zetten.\u2019 In oktober 2005 verscheen een rapport waarin zijn partij, de PvdA, zichzelf een nieuwe, mild-sceptische houding aanmat tegenover de EU. Auteur: Adri Duivesteijn, collega-Kamerlid. Timmermans, d\u00e9 Europa-man van de PvdA, was er niet bij betrokken geweest. Overwoog hij uit de politiek te stappen? \u2018Ja,\u2019 zegt hij nu, \u2018het speelde door mijn hoofd. Dat is wel het minste dat je kunt zeggen\u2019.<\/p>\n
Eurorealist<\/p>\n
Het duurde een hele tijd voordat hij er weer bovenop was. Na de boosheid volgde een fase van ontkenning, en vervolgens van zelfanalyse. \u2018Pas maanden na het referendum kwam ik tot de ontdekking dat er niets mis was met de kiezers, maar met Europa. Nederlanders tonen een allergische reactie. Als ze het woord \u201cEU\u201d horen, roepen ze: deugt niet! Dat moet ergens aan liggen.\u2019 Hij kwam ongeveer tot de volgende conclusie: 1989, het einde van het communisme, was zowel het grootste succes van het verenigd Europa, als haar grootste probleem. \u2018Door het einde van de Europese deling en de toetreding van nieuwe lidstaten is de plaats van Nederland in de EU en de wereld veranderd. We zijn onze vertrouwde plechtankers kwijt. Dat geeft onzekerheid, en dan komen er eurosceptische tendensen bovendrijven. Dat heb ik jaren onderschat.\u2019<\/p>\n
Geholpen door een fikse dosis politieke realiteitszin (en de benoeming tot staats\u00adsecretaris) vond Tim\u00admermans zichzelf opnieuw uit. Weg was het onvoorwaardelijke geloof in Europa, vanaf nu was hij eu\u00adro\u00adre\u00ada\u00adlist. Sindsdien zegt hij dat Ne\u00adderlanders bang zijn dat de EU hun culturele identiteit aantast. Dat ze hun onlustgevoelens over de glo\u00adba\u00adlisering en immigratie projecteren op Euro\u00adpa. En bovenal: dat Brussel een symbool is geworden voor iets wat niet in de hand te houden is. Dat laatste punt illustreert hij graag met beeldspraak. De Nederlanders, zegt hij, zijn Brus\u00adsel gaan zien als een octopus met grijpgrage handen. Of als een rondreizend circus. Het liefst gebruikt hij de metafoor van de trein. Dan zegt hij: \u2018Nederlanders zien de EU als een op hol geslagen trein, zonder machinist.\u2019 Soms, als zijn gehoor wat erudieter is dan gemiddeld, volgt er nog een semantische uitleg over de betekenis van het woord \u2018grondwet\u2019.<\/p>\n
Die meimiddag op de Humboldt Universi\u00adteit in Berlijn is het publiek zeker erudiet. Prof. Dr. jur. Ingolf Pernice, zijn hooggeleerde gastheer, ondervraagt Timmermans na afloop van zijn lezing. \u2018Waarom wilt u toch per se van de naam grondwet af?\u2019 zegt hij. \u2018Nie\u00admand in Eu\u00adropa wil toch een superstaat? En de eerdere verdragen vormen toch ook al een soort grondwet?\u2019 Timmermans zegt: \u2018Het gaat ook om de taal. In het Duits zijn er twee woorden voor grondwet: \u2018Grund\u00adge\u00adsetz\u2019 en \u2018Ver\u00adfassung\u2019. Het Nederlands kent maar \u00e9\u00e9n woord, en dat heeft een heel duidelijke betekenis. Het wordt geassocieerd met wetten, met autoriteit. Mensen denken: Brus\u00adsel schaft straks onze eigen grondwet af, en als we niet uitkijken moet onze koningin ook nog weg.\u2019<\/p>\n
Confituur<\/p>\n
Toen Timmermans zes jaar oud was, zat hij op de gemeentelijke basisschool in Sint Stevens-Woluwe, vlak bij Brussel. Op een dag moest hij naar het klaslokaal van meester Bosmans, het schoolhoofd. \u2018Ha Frans,\u2019 zei Bosmans met zijn vette Vlaamse accent. \u2018Wat heeft gij vanochtend op uwen boterham gegeten?\u2019<\/p>\n
\u2018Jam,\u2019 antwoordde Frans.<\/p>\n
De hele klas bulderde van het lachen, inclusief meester Bosmans zelf. \u2018Ah, gij bedoelt natuurlijk confituur.\u2019<\/p>\n
Een groot deel van zijn jeugd woonde Tim\u00admer\u00admans in het buitenland. Zijn vader, oorspronkelijk marechaussee te Maastricht, nam een baan als administratief ambtenaar bij Bui\u00adtenlandse Zaken en werd naar verschillende Europese steden gedetacheerd. V\u00f3\u00f3r Brus\u00adsel woonde het gezin in Parijs, en zijn middelbareschooltijd bracht Timmermans door in Rome (vandaar de manchetknopen). E\u00e9n ding was tijdens zijn Europese jeugdjaren van wezensbelang: je zo snel mogelijk aanpassen aan de omstandigheden, vooral qua taalgebruik. \u2018In het buitenland letten ze heel erg op wat je zegt en hoe je het zegt. Dus leer je zo te praten dat het niemand meer opvalt hoe je dingen zegt.\u2019 Die \u2018jam\u2019 was eens en nooit meer. Tot op de dag van vandaag, zegt Tim\u00admer\u00admans, kan hij niet met een Vlaming spreken zonder bijna Vlaams te gaan praten. Daarnaast spreekt hij vloeiend Engels en Frans, accentloos Duits en Italiaans, kent hij Rus\u00adsisch en kan hij zich redden in het Spaans. \u2018Als je goede diplomatie wilt bedrijven, moet je alle ruis uit de communicatie halen. Ruis ontstaat wanneer je niet goed verstaanbaar bent, of woorden gebruikt die mensen gek vinden. Dat cre\u00ebert afstand. Je moet je verplaatsen in je gesprekspartner.\u2019<\/p>\n
Anderhalve week na zijn Berlijnse rede krijgt hij daartoe de gelegenheid. FNV-voorzitter Ag\u00adnes Jon\u00adge\u00adrius komt langs op het ministerie, met twee vakbondsvrouwen. Het gesprek gaat al gauw over punt \u00e9\u00e9n van het Ne\u00adder\u00adland\u00adse eisenpakket: het schrappen van het Europese Handvest van Grond\u00adrechten. Daar is Jongeri\u00adus niet blij mee. In het Hand\u00advest staat een aantal garanties op het gebied van sociale wetgeving en arbeid \u2013 en die gaan op deze manier de prullenbak in. \u2018Ik snap niet,\u2019 zegt ze, \u2018hoe jullie het \u201cnee\u201d hebben kunnen vertalen in: Europa moet zich niet bezig houden met sociaal beleid.\u2019<\/p>\n
\u2018De Nederlandse regering wil helemaal niet minder sociaal beleid,\u2019 zegt Timmermans.<\/p>\n
Jongerius: \u2018Het lijkt wel zo. Op deze manier schoppen jullie een hoop mensen doelbewust tegen de schenen.\u2019<\/p>\n
\u2018We willen alleen maar de tekst van het Hand\u00advest vervangen door een verwijzingsartikel. Op die manier wordt het verdrag korter. Ju\u00adri\u00addisch gezien blijft de status van het Hand\u00advest overeind, je moet het alleen elders lezen.\u2019<\/p>\n
\u2018Weet wat je doet.\u2019<\/p>\n
\u2018Luister, ik heb onlangs een tweetal lezingen gegeven, in Parijs en in Berlijn. Beide keren heb ik gezegd dat er zoiets bestaat als een Europees sociaal model.\u2019<\/p>\n
Dit is de tweede belangrijke conclusie die hij na zijn referendumcrisis trok. De sociale staat, de overlegeconomie \u2013 dat is wat Europa bindt. \u2018Wat willen de meeste Europeanen? Betaalbare gezondheidszorg, ontspannen arbeidsverhoudingen, een vangnet voor als je werkloos wordt en onderwijs dat voor iedereen toegankelijk is. Of je dat nou een Scan\u00addi\u00adna\u00advisch model noemt, of poldermodel, of Bei\u00aders corporatisme \u2013 het zijn gedeelde Euro\u00adpe\u00adse waarden waarin we ons duidelijk onderscheiden van de Verenigde Staten en Azi\u00eb.\u2019<\/p>\n
De EU, zegt hij, is boven alles een sociaal-economisch project. Daarom hoeven we ook niet bang te zijn dat Brussel onze culturele identiteit opslokt. Hij wil nog wel ietsje verder gaan: \u2018Europa helpt de nationale identiteit zelfs te versterken.\u2019 Maar als je hem vraagt hoe Europa dat dan doet, komt hij er niet helemaal uit. Hij zegt iets over \u2018promotie van culturele contacten\u2019 en \u2018bescherming van kleine talen\u2019. Vraag d\u00f3\u00f3r, en hij komt met de stop\u00adlap dat \u2018culturele diversiteit een gegeven is dat niet onder druk moet staan van de EU\u2019. En schakelt over op de onderschatte zegeningen van de euro en het opmerkelijk grote aantal hoofdkantoren van multinationals in Ne\u00adder\u00adland. In de denkwereld van Frans Tim\u00admer\u00admans is cultuur een economisch begrip.<\/p>\n
Chantage<\/p>\n
\u2018Ik hou niet zo van olie op de golven, ik ben meer van olie op het vuur.\u2019 Het is begin juni en Timmermans zit op de achterbank van zijn dienstauto. Enkele dagen eerder is er een politieke storm opgestoken rond zijn persoon. Tijdens een lunch met journalisten heeft hij zich laten ontvallen dat Nederland zich niet opnieuw een \u2018nee\u2019 tegen Europa kan veroorloven. Een tweede afwijzing, zei hij, kan ons land buiten de EU plaatsen. De Tweede Kamer was woedend. Pure chantage, vond de oppositie. Was dit soort regenteske bangmakerij niet precies de reden dat de regering twee jaar geleden zo ongenadig op zijn donder kreeg bij het referendum?<\/p>\n
Het laat zien in wat voor lastig parket hij zit. In Europa vinden de meeste lidstaten het Nederlandse eisenpakket nogal ver gaan, ze zijn bang dat er niets overblijft van de Grond\u00adwet. Maar thuis, in de Tweede Kamer, vreest men juist dat hij niet genoeg aanpassingen binnensleept, dat het \u2018motorblok\u2019 van de Grond\u00adwet gewoon intact blijft. En op die manier zou niet voldoende recht worden gedaan aan de uitslag van het referendum. Tim\u00admer\u00admans, de vertaler van het nee, zit klem tussen Europa en Neder\u00adland. \u2018Soms word ik gek van de Tweede Kamer,\u2019 zegt hij terwijl zijn dienstwagen de snelweg verlaat. \u2018Ik krijg ze maar niet over de inhoud. Met name de SP is overal tegen. De manier waarop zo\u2019n Harry van Bom\u00admel oppositie voert tegen een nieuw verdrag, daar heb ik geen respect voor. Het zijn alleen maar slogans.\u2019 Hij kijkt uit het raampje. \u2018Iedereen in Neder\u00adland kan wel zeggen: we gaan even lekker onze tanden laten zien en op de rem staan, maar dan staan we straks met niets. Is dat in het Nederlands belang?\u2019<\/p>\n
We bereiken onze bestemming: de studio van Business Nieuws Radio in Amsterdam. Vanavond kruist hij de degens met eurohaters en eurofielen uit politiek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Op de eerste rij zitten de eurosceptische usual suspects die hem bij iedere gelegenheid achterna reizen. Zoals Willem Bos, oprichter en voorzitter van het comit\u00e9 Een ander Europa en auteur van manifesten met titels als \u2018Nee tegen deze Grondwet\u2019 en \u2018Op welke grond rust deze wet?\u2019. \u2018Als ik vanavond nou uw tekst doe, dan doet u de mijne,\u2019 heeft Timmermans zijn kwelgeest al eens gekscherend voorgesteld.<\/p>\n
Maar verder heeft hij vanavond niet te klagen: hij krijgt het inhoudelijke debat dat de Ka\u00admer hem vooralsnog misgunt. Naarmate de avond vordert, raakt hij steeds meer in zijn element. Hij praat gemakkelijk, schudt fijne oneliners uit zijn mouw \u2013 en hij weet het. Als hij een punt wil maken, zet hij een beetje galm op zijn stem en tilt hij hem een halve octaaf de hoogte in. Of hij herhaalt een woord, waarbij hij het de tweede keer uitsmeert: \u2018Morrelen aan de Grondwet is voor de Span\u00adjaar\u00adden een enorme stap. Een e-nor-me stap.\u2019<\/p>\n
Het gaat over het milieu. \u2018Sommige mensen,\u2019 zegt hij, \u2018vinden dat milieuwetgeving een nationale aangelegenheid is. Maar zo werkt dat niet. Stel, we verbieden in Neder\u00adland de gloeilamp. Dan gaat iedereen gewoon bij Enschede en Heerlen de grens over om gloeilampen te kopen. Goed, je behoudt je nationale soevereiniteit. Maar wat stelt die dan nog voor?\u2019 Dit punt keert telkens terug in Timmermans\u2019 betoog: m\u00e9\u00e9r EU betekent niet automatisch minder nationale soevereiniteit, of omgekeerd. \u2018We moeten afleren om te denken in termen van concurrentie tussen Europa en de lidstaten. Brussel en Den Haag zijn niet per se communicerende vaten.\u2019 Een mooie gedachte, en hij is ook waar als het over gloeilampen gaat, of over vennootschapsbelasting. Maar hoe zit het met de arbowetgeving, en voedselrichtlijnen? Daar haalt Brussel wel degelijk bevoegdheden weg uit de hoofdsteden. \u2018Altijd als je mensen vraagt naar Europa,\u2019 verzucht hij na twee uur verhit debatteren, \u2018komen ze met negatieve dingen. Brus\u00adsel\u00adse bureaucratie. Prijsstijgingen door de euro. De uitbreiding met Turkije.\u2019<\/p>\n
E\u00e9n ding is duidelijk: onder het laagje eurosceptisch vernis dat Frans Timmermans twee jaar geleden bij zichzelf heeft aangebracht, gaat nog altijd een gepassioneerd Europeaan schuil. En die komt tevoorschijn als het hard tegen hard gaat. \u2018Het draait straks bij de top om de toekomst van Nederland in Europa,\u2019 riposteert hij een eurocriticus uit het publiek. \u2018Niet om de reglementen van Hengelsportvereniging De Edelkarper.\u2019<\/p>\n
Opgewonden regeringsleiders<\/p>\n
Half juli zit Frans Timmermans te glimmen van trots op zijn werkkamer op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij is bijzonder in zijn nopjes met de uitkomst van de Europe\u00adse Raad in Brussel, drie weken eerder. Er is een akkoord, en het ziet er bijna zo uit als Ne\u00adder\u00adland van tevoren wilde. Goed, het echte verdrag moet nog geschreven worden en de Po\u00adlen hebben al weer aangekondigd dat ze verder willen onderhandelen, maar daar gaat Eu\u00adropa natuurlijk niet aan beginnen.<\/p>\n
Stapsgewijs loopt Timmermans het Neder\u00adland\u00adse eisenpakket door. Verwijzingen naar de Grond\u00adwet? Geschrapt, inclusief het Hand\u00advest van Grond\u00adrech\u00adten. Paragraaf over ener\u00adgie\u00adsolidariteit? Binnengehaald. Diensten van nationaal belang? Min of meer vrijgesteld van Brusselse regelgeving. De zaken die Neder\u00adland niet voor elkaar heeft gekregen \u2013 want die zijn er ook \u2013 worden door Tim\u00admer\u00admans netjes gerelativeerd. Nee, de Kopen\u00adhagen-criteria voor nieuwe lidstaten staan niet expliciet in het verdrag, ze hebben \u2018een iets andere vorm\u2019 gekregen. En de nationale parlementen zijn weliswaar minder opgespekt dan gewenst, maar \u2018met een tussenstap\u2019 is eigenlijk precies bewerkstelligd wat Nederland beoogde.<\/p>\n
Makkelijk ging het allemaal niet in Brussel. Timmermans\u2019 eerste grote eurotop was meteen ook de langste en uitputtendste in jaren. Op donderdagmiddag hadden de Nederlanders hun intrek genomen in het gebouw van de Europese Raad in Brussel. Ze waren met een man of twintig: premier Balkenende, minister van Buitenlandse Zaken Verhagen, Timmer\u00admans zelf, hun adviseurs en woordvoerders, en een tiental diplomaten en ambtenaren uit Den Haag.<\/p>\n
De offici\u00eble onderhandelingen vonden plaats in de vergaderzaal op de vijfde verdieping. Die beraadslagingen waren alleen toegankelijk voor de regeringsleiders, dus moest Timmermans op een andere manier op de hoogte zien te blijven. \u2018Als je handig manoeuvreerde, kon je in de buurt van de zaaldeur komen. En als ze dan zagen dat je minister was, mocht je daar wel blijven staan.\u2019 Het was er een komen en gaan van opgewonden regeringsleiders \u2013 zeker naarmate de gesprekken langer duurden. In de aanpalende koffiebar vonden heftige discussies plaats. Diep in de vrijdagnacht, tegen het krieken van de ochtend, was Timmermans er getuige van hoe de Franse president Sarkozy, getooid met een grote sigaar, de Belgische premier Verhofstadt onder handen nam.<\/p>\n
Dat was de vijfde verdieping. Twee verdiepingen hoger, op de zevende, werd minstens even belangwekkend werk verricht. Daar bevonden zich, gegroepeerd rond een groot atrium, de delegatiekamers van alle EU-lidstaten. Langs de balustrade van het atrium was het een drukte van belang: bewindslieden, ambtenaren en spindoctors schepten een luchtje of rookten een sigaret. Ondertussen vonden er voortdurend bilateraaltjes plaats. Balkenende die even met de Engelse premier Blair ging praten. Timmermans die ook met Blair sprak. Minister Verhagen die zijn Spaanse collega aanschoot. Timmermans die de Deense premier Rasmussen nog even terzijde nam. \u2018Ik had een vrije rol,\u2019 zegt Tim\u00admermans. \u2018Ik tastte af hoe de verhoudingen lagen, en bracht dat weer over aan de premier en de minister.\u2019<\/p>\n
Kreeg hij opdrachten van de premier?<\/p>\n
Timmermans kijkt de verslaggever aan met een mengeling van onzekerheid en verbijstering. \u2018Opdrachten? Nee joh, zo werkt dat toch niet! We bespraken onze strategie en maakten dan onderling afspraken. Dat zijn geen opdrachten!\u2019<\/p>\n
Op zaterdagochtend om half zes was er een akkoord. Nog even dreigde het mis te gaan toen premier Verhofstadt een enorme woedeuitbarsting kreeg over de opstelling van Nederland, maar na een interventie van wederom Sarkozy bond hij in. Om zes uur hielden Balkenende, Verhagen en Timmermans hun persconferentie. Timmermans ging naar zijn hotel om te douchen, waarna hij om zeven uur zijn eerste interview had. ?\u2019s Avonds zat hij in het voetbalstadion van ?FC Groningen, bij de finale van het EK onder 21. Nederland won, 4-1.<\/p>\n
\u2018De afgelopen maanden,\u2019 zegt hij in zijn Haagse werkkamer, \u2018is het gegaan zoals het in Europa wel vaker gaat. Ineens ontstond er een breed gedragen gevoel van: h\u00e9, we moeten er n\u00fa uitkomen. De Duitsers kondigden aan dat ze er werk van wilden maken. Sarkozy werd tot president gekozen en wilde meteen daadkracht tonen. En Blair wilde vlak voor zijn afscheid geen crisis veroorzaken.\u2019 Eigenlijk, zegt Frans Timmermans, is onderhandelen in de EU zoiets als koken. \u2018Je staat te roeren en je denkt: het wordt niets. En dan ineens, hup, is de saus gebonden.\u2019<\/p>\n
Poolse loodgieters<\/p>\n
In Europa heeft Nederland voorlopig weer even krediet. Maar hoe zit het intussen met de binnenlandse steun voor Brussel? Binnenkort besluit het kabinet, na advies van de Raad van State, over een tweede Europa-referendum. Een beetje enthousiasme van de bevolking zou goed van pas komen.<\/p>\n
Op een doordeweekse namiddag in augustus zit Timmermans, vers terug van vakantie, in een studio in Amsterdam-West. Hij is te gast bij \u2018De peiling\u2019, een programma van Radio Noord-Holland waar luisteraars hun hart kunnen luchten. Een uur lang wordt Timmermans bedolven onder een verbijsterende lawine aan eurochagrijn. De ene beller klaagt over Poolse loodgieters. De ander maakt zich kwaad over de maandelijkse verhuizing naar Straatsburg. Een derde stelt voor om in Nederland opnieuw grensbewaking in te voeren, \u2018met goedbewapende militairen, zoals bij de grens met Servi\u00eb\u2019. Vrijwel allemaal voelen ze zich belazerd door de euro en willen ze de gulden terug. \u2018Wanneer gaan je ogen eens open, man?\u2019 gilt een beller tegen de staatssecretaris.<\/p>\n
Timmermans luistert geduldig, zijn handen voor zich op tafel gevouwen, en dient de boze burgers van repliek. Na afloop in de foyer is er op zijn gezicht weinig meer te bespeuren van de Brusselse euforie van anderhalve maand geleden. \u2018Ik neem de zorgen van de mensen serieus, maar zoiets heb ik nog nooit meegemaakt. Na de top was de stemming over Europa even leuk, maar nu staan de mensen blijkbaar weer in hun normale stand.\u2019 Hij zet gang richting zijn dienstauto. \u2018Soms,\u2019 zegt hij, \u2018voel ik me een beetje Staatssecretaris van Chagrijn.\u2019<\/p>\n
\u2018T\u2019<\/p>\n
De staatssecretaris van Europese Zaken is de derde bewindspersoon op het ministerie van Buitenlandse Zaken, naast de minister van BZ (Maxime Verhagen, CDA) en de minister van Ontwikkelingssamenwerking (Bert Koenders, PvdA). De post bestaat sinds 1957, het jaar dat Europese Economische Gemeenschap (EEG) werd opgericht met het Verdrag van Rome.<\/p>\n
In het buitenland mag de staatssecretaris zich minister noemen, en als enige niet-minister heeft hij een vaste zetel in het wekelijkse ?kabinetsberaad. Frans Timmermans staat onder zijn ambtenaren bekend onder de James Bond-achtige codenaam \u2018T\u2019. Overigens is hij niet de enige: de minister van Buitenlandse Zaken wordt \u2018M\u2019 genoemd, die van Ontwikkelingssamen\u00adwerking \u2018R\u2019, en de secretaris-generaal van het ministerie \u2018S\u2019.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het \u2018nee\u2019 tegen de Europese Grondwet kwam bij Frans Timmermans zo hard aan dat hij overwoog de politiek te verlaten. Inmiddels draagt hij als staatssecretaris van Europese Zaken de milde euroscepsis van Nederland met verve uit. Vrij Nederland volgde Timmermans een aantal maanden en zag hoe hij schippert tussen Europa, Den Haag, zijn eigen overtuigingen en het Nederlands belang. Portret van een welbespraakte marktkoopman.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Thijs Niemantsverdriet","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114901"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=114901"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114901\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Thijs Niemantsverdriet","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=114901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=114901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=114901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}