Achtergrond \/ Hoe Mark uiteindelijk van Rita won<\/p>\n
Geen crisis in Nederland of prof.dr. Uri Rosenthal wordt er niet bijgehaald. Of op zijn minst de gerenommeerde instelling die de hoogleraar bestuurskunde in Leiden in de jaren negentig oprichtte: het COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement. Volgens de website ondersteunt het COT (waarvan Rosenthal nu voorzitter is) \u2018organisaties in de publieke en private sector bij veiligheidsvraagstukken en crisissituaties\u2019. Ook assisteert het \u2018bij de voorbereidingen op het ondenkbare\u2019. De Bijlmerramp werd onderzocht, terreurdreigingen en gijzelingsacties. In 1998 redigeerde Rosenthal de bundel Crisis. Oorzaken, gevolgen, kansen, een standaardwerk op dit terrein.<\/p>\n
Maar nooit eerder raakte de crisisdeskundige zo persoonlijk betrokken bij een dreigende ramp als de afgelopen week. Als voorzitter van de senaatsfractie van de VVD nam hij deel aan alle vergaderingen die tot de verwijdering van Rita Verdonk leidden. Rosenthal, meteen na afloop van het partijcongres in De Koningshof in Veldhoven: \u2018Ik heb er natuurlijk ook als crisisman naar gekeken. Dit was wat wij in vaktermen noemen een uitputtingscrisis. De Tweede Kamerfractie heeft een jaar lang problemen gehad. Het gevoel was: er wordt ons telkens weer een spaak in het wiel gestoken. Elke keer dat het beter leek te gaan, deed Rita Verdonk een uitspraak in de media en begon het geruzie opnieuw. Op een gegeven moment krijg je daar genoeg van. De VVD is van incident naar incident gestrompeld en dat moest een keer afgelopen zijn.\u2019 De voorzitter van het COT: \u2018Van de zomer schreef de commissie-Dekker dat Mark Rutte en het partijbestuur zich hebben laten gijzelen om een scheuring binnen de partij te voorkomen. Die gijzeling is voorbij. Het is nu: ruim baan voor Rutte!\u2019<\/p>\n
Het watje, het jochie, de grote onzichtbare, werd hij door de aanhangers van Rita Verdonk genoemd. Maar meteen aan het begin van dit parlementaire seizoen sloeg Mark Rutte keihard toe. Gesterkt door de adviezen van senator Rosenthal, oud-minister Kamp en invloedrijke fractieleden als Atzo Nicola\u00ef kwam ook hij tot de conclusie dat genoeg genoeg was. Het duurde overigens wel even voordat de liberale leider de knoop durfde door te hakken. Want de uitputtingscrisis speelt al sinds maart 2006.<\/p>\n
Jozias van Aartsen, de vorige aanvoerder, trad vanwege de slechte uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen af en de partijtop hield de ochtend daarna crisisberaad op de kamer van Henk Kamp bij Defensie. Wie wilde Jozias opvolgen, was de vraag. Mark Rutte, toen staatssecretaris van Onderwijs, stak als enige zijn vinger op. Groot was dan ook zijn verbazing toen Rita Verdonk \u2013 zelf bij dat crisisberaad aanwezig \u2013 zich een paar weken later alsnog kandidaat stelde. Zeker gezien de termen die ze bij haar presentatie op de Bouw-RAI gebruikte. Zij was recht door zee, daadkrachtig en duidelijk. Met andere woorden: Rutte niet.<\/p>\n
De oud-personeelsmanager bij Unilever won op het nippertje de race om het lijsttrekkerschap. In het Amsterdamse Hotel Okura werd het glas op hem geheven. Verdonk legde zich er niet bij neer. Met dank aan de Gelderse vastgoedondernemers en schroothandelaren die haar kosteloos helikopters, trucks en boten ter beschikking stelden, voerde ze voor de verkiezingen van 22 november campagne voor zichzelf. Ze weigerde samen met Mark Rutte op de verkiezingsposter te staan. Ook kwam ze niet opdagen voor de opname van een spotje waarin ze met Rutte de tango zou dansen.<\/p>\n
Leidersambities<\/p>\n
Na de verkiezingen ging het er niet vreedzamer aan toe. De VVD verloor zes zetels en de nummer twee op de lijst \u2013 Verdonk \u2013 kreeg 620.555 voorkeursstemmen. Reden om een ge\u00efmproviseerde persconferentie te beleggen in het Haagse caf\u00e9 Plein XIX \u2013 recht tegenover het Kamergebouw waar net de afscheidsreceptie van Jozias van Aartsen werd gehouden. Dit is een uniek historisch feit, riep de minister van Vreemdelingenzaken en Integratie. Er moest nodig een commissie van zwaargewichten (Bolkestein, Wiegel) worden ingesteld om de gevolgen in kaart te brengen. Met andere woorden: maak mij tot leider!<\/p>\n
Rutte, bang voor een scheuring binnen de partij, deinsde er op dat moment nog voor terug om de couppleger in het openbaar op haar nummer te zetten. Zoals hij er ook het zwijgen toe deed toen Rita Verdonk bij Paul Rosenm\u00f6ller op de tv honderduit vertelde over haar leidersambities en toen ze hem in HP\/De Tijd voor \u2018niet rechts genoeg\u2019 uitmaakte. Naar aanleiding van die laatste uitspraak verordonneerde hij wel dat iedereen in de fractie zich voortaan uitsluitend over zijn eigen portefeuille mocht uitlaten. Bij Rita Verdonk was dat: jeugd- en jongerenbeleid.<\/p>\n
Pas vorige week kregen fractieleden als Atzo Nicola\u00ef, Edith Schippers en Johan Remkes, die al langer op maatregelen tegen Verdonk aandrongen, hun zin. Aanleiding: het Utrechtse etentje van de oud-minister met ondernemers waarvoor ook journalisten waren uitgenodigd. Zoals Martijn Koolhoven van het dirty tricks-department van De Telegraaf, meestal in de weer met artikelen over linkse complotten en het seksleven van SP-politici (\u2018Vers vrouwenvlees is voor Harry van Bommel niet veilig\u2019). Uitgerekend tegenover hem beklaagde Verdonk zich erover dat de VVD op immigratiegebied het initiatief volledig overliet aan Geert Wilders. Lees: waarom hebben Henk Kamp en Halbe Zijlstra die portefeuille gekregen en ik niet? Verdonk had wel eens harder naar Rutte uitgehaald maar dit was \u2013 in zijn eigen beeldspraak \u2013 de druppel die de emmer deed overlopen. De fractie en uiteindelijk ook het partijcongres steunden hem in zijn besluit om de portefeuillehouder jeugd- en jongerenbeleid de deur te wijzen.<\/p>\n
Niet handig<\/p>\n
Vraag: waarom kwam Rutte nu pas in actie en niet bijvoorbeeld al meteen na de couppoging in Plein XIX? Waarom verschuilde hij zich al die maanden achter formuleringen als \u2018Rita en ik zitten politiek volledig op dezelfde lijn\u2019 en \u2018we kunnen het persoonlijk uitstekend met elkaar vinden\u2019, als \u00e9\u00e9n terloopse opmerking over Geert Wilders nu opeens genoeg blijkt te zijn voor een schop onder haar kont? Het antwoord komt meteen na afloop van het congres van oud-minister van Defensie Frank de Grave, tegenwoordig voorzitter van de Zorgautoriteit: \u2018Rutte kon niet eerder ingrijpen. Hij moest de leden die achter Verdonk staan kunnen laten zien: ik heb alles geprobeerd om de boel bij elkaar te houden. Als hij haar eerder uit de fractie had gezet, had hij binnen de partij nooit zoveel steun voor zijn besluit gekregen als nu.\u2019<\/p>\n
Je zou zeggen: voor een voormalig personeelsmanager heeft Rutte de zaken niet handig aangepakt. Waarom moest Edith Schippers per se tot vice-fractievoorzitter worden benoemd en niet de vrouw die nummer twee op de lijst stond en bovendien 620.555 voorkeursstemmen kreeg? Waarom mocht Verdonk na een ook in de ogen van Rutte geslaagd ministerschap in de fractie de portefeuille Vreemdelingenzaken niet beheren? Waarom deed hij zo weinig om Verdonk in te pakken \u2013 zoals de handboeken personeelsbeleid voorschrijven? Maar dat is te weinig machiavellistisch geredeneerd. Rutte vond ondanks zijn hartelijke woorden aan het adres van Rita kennelijk al langer dat er met haar geen land te bezeilen viel. Het was alleen een kwestie van timing. Of zoals ervaren kracht Frank de Grave het zegt: \u2018Eerder had niet gekund. Ook vanuit management-oogpunt heeft Rutte dit heel goed gedaan.\u2019<\/p>\n
Volgens Berater \u2013 zoals hij zichzelf noemt \u2013 Uri Rosenthal kon het niet anders aflopen dan zo: \u2018Mark is in mei 2006 door de leden tot fractieleider gekozen. De fractie heeft hem als voorzitter aangewezen. Het gaat er niet eens om of je daar blij mee bent. Het gaat om: als je dat hebt afgesproken en iedereen heeft daar bij gezeten, dan moet je je daaraan houden. Anders wordt de situatie in een partij volstrekt onwerkbaar. Liberalen zijn eigenzinnig, dat is nu eenmaal zo, maar afspraken moet je nakomen. Zoals de Romeinen al zeiden: pacta servanda sunt.\u2019<\/p>\n
Ook als het een pyrrusoverwinning voor Rutte wordt \u2013 zoals Wiegel voorspelt? Ook als het de VVD zetels kost? Rosenthal: \u2018Als sociaal wetenschapper zeg ik: het is een zware toestand, dat valt niet te ontkennen. Maar al die peilingen zijn niet meer dan peilingen. De verkiezingen zijn pas over twee of drie jaar.\u2019<\/p>\n
Geen allemansvriend<\/p>\n
Heeft Mark, het \u2018jongetje met de slappe knietjes\u2019, toch meer cojones dan iedereen dacht?<\/p>\n
Kort na zijn aantreden als fractievoorzitter spraken we uitvoerig met hem in de tuin van het Haagse Gemeentemuseum. Ook over zijn persoon en karakter. Het gesprek ging voor een groot deel over Hans Castorp, de hoofdpersoon uit de roman De Toverberg van Ruttes lievelingsschrijver Thomas Mann. Een weifelende jongeman die iedereen te vriend wilde houden en er moeite mee had positie te kiezen. De VVD-leider zei dat hij zich niet in Castorp herkende. Hij was inderdaad gehecht aan een harmonieuze sfeer en goede verhoudingen met zijn omgeving. Maar een allemansvriend, nee.<\/p>\n
Rutte toen: \u2018Het is niet zo dat ik alleen maar aardig gevonden wil worden. Ik heb niet de behoefte de confrontatie te zoeken als dat niet nodig is. Waarom zou je dat doen als je ook je zin kunt krijgen zonder de onderlinge verhoudingen te beschadigen? Ik ben niet het type dat zegt: ik ben een sterke leider, want ik maak met iedereen ruzie.\u2019 Maar dat kon hij wel, voegde hij eraan toe. Als staatssecretaris van Sociale Zaken had hij tegen de stroom in de decentralisatie van de bijstand erdoor gekregen. Als staatssecretaris van Onderwijs had hij ruzie gemaakt met zo\u2019n beetje alle universiteitsbestuurders. Van hen konden we te horen krijgen dat hij best met zijn vuist op tafel kon slaan. Rutte: \u2018Als het moet, doe ik het.\u2019<\/p>\n
In Veldhoven gebruikte hij bijna letterlijk dezelfde woorden als in het interview: \u2018Ik ben erg gericht op samenwerking en harmonieuze verhoudingen. Maar er komt een moment dat je moet zeggen: genoeg is genoeg.\u2019<\/p>\n
Garandeert zijn plotselinge besluitvaardigheid een goede afloop voor de VVD?<\/p>\n
Nou, dat moet nog blijken.<\/p>\n
In De Toverberg van Thomas Mann aarzelt hoofdpersoon Hans Castorp heel lang tussen de geestelijke stromingen die aan het begin van de twintigste eeuw met elkaar in botsing kwamen: het verlichtingsdenken, de romantiek, het conservatisme. Tijdens een hevige sneeuwstorm komt hij tot het inzicht dat hij zich niet door anderen moet laten leiden, maar zijn eigen weg moet gaan. Hij weet dan nog niet dat hij zijn ondergang tegemoet gaat. Uiteindelijk sneuvelt hij in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog.<\/p>\n
Mark Rutte heeft laten zien dat hij \u2013 zij het na lang aandringen van anderen \u2013 zijn lot in eigen hand durft te nemen. Maar voor de politiek leider van de VVD valt te hopen dat hij de komende tijd niet bezwijkt onder het verbale spervuur van Wilders en Verdonk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Meer dan een jaar strompelde de VVD dankzij Rita Verdonk van incident naar incident. Door haar uit de VVD-fractie te zetten, heeft Mark Rutte \u2013 eindelijk \u2013 laten zien met de vuist op tafel te kunnen slaan. De gijzeling is voorbij, maar zijn de problemen ook opgelost?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Max van Weezel, Thijs Broer","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114053"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=114053"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114053\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Max van Weezel, Thijs Broer","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=114053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=114053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=114053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}