Arie Visser? Nooit van gehoord. En wie wel van hem gehoord heeft, krijgt vermoedelijk nog vijfentwintig gulden van \u2019m. De naam van Arie Visser (1944-1997) ontbreekt in vrijwel alle naslagwerken en literaire overzichten \u2013 tot voor kort bestond hij niet. Pas na zijn dood nam Gerrit Komrij drie gedichten van hem op in z\u2019n dikke bloemlezing, en dan is er zojuist, bij wijze van volslagen verrassing, Vissers Verzameld werk, vergezeld van een grote hoeveelheid documentatie, verschenen.<\/p>\n
Arie Visser heeft alles van de verdoemde dichter. Hij zat er eigenlijk steeds naast. Aanvankelijk schreef hij in de trant van de Vijf\u00adti\u00adgers, maar later greep hij terug naar dichters als Nij\u00adhoff en Ach\u00adter\u00adberg. Ook raakte hij onder de invloed van oosterse po\u00ebzie. Een groot deel van zijn werk wordt opgestookt aan al dan niet wijsgerige overpeinzingen. Bijvoorbeeld \u2018De trein\u2019: de wachtkamer vol \/ zacht gras om op te roken \/\/ mijn trein vertrekt nooit.<\/p>\n
Doorvoeld en diep, maar niet genoeg om indruk te maken op Ne\u00adder\u00adland\u00adse lezers. Ook zijn enige roman Het vangen van de draak was geen succes. Het is het verslag van een junk die zijn grote slag wil slaan. De milieuschildering van de Amsterdamse drugsscene is aardig, maar het plot volkomen ongeloofwaardig. Als een vreemd lichaam staat er een hoofdstuk in waarin de schrijver zich over de psychologie van de junk uitlaat. Later zal Visser daarop terugkomen: hij had het over zichzelf.<\/p>\n
Want Arie Visser was dan wel schrijver en dichter, hij was op het oog vooral ook een junk en een zwerver: nooit geld, bedelen, hero\u00efne. Daarnaast was hij intelligent en belezen, vervuld van geestelijke ambities, zoekend naar verlichting en verdieping van het bestaan. Een van de weinige Ne\u00adder\u00adland\u00adse schrijvers van zijn generatie waar je de invloed van oosterse spiritualiteit volop werkzaam ziet. Hoe meer je je in zijn werk verdiept, hoe meer die eigenschap je opvalt en hoe meer ze zijn literaire mislukking overschaduwt.<\/p>\n
Vissers Verzameld werk geeft het beeld van iemand die het niet wist te maken, door de tijdgeest, door zijn aanleg, door ik weet niet wat. Je zou hem willen voegen in een rijtje verwante schrijvers als Simon Vinkenoog, Johnny van Doorn, Hans Verhagen, Jules Deelder, maar anders dan hen lukte het Visser niet om uitgevers te interesseren en een publiek te bereiken. Ik denk dat zijn werk er te weinig vernieuwend, te conventioneel voor was. Neem \u2018Onrust\u2019: geen reisdoel is mij aangegeven \/ terwijl ik toch de tol betaal \/ hoe onrust mij heeft uitgedreven \/ het kuiken uit zijn eierschaal.<\/p>\n
Ongetwijfeld authentiek over zijn eigen gesteldheid, maar ook gladjes \u2013 het schudt je niet wakker. Het lijkt wel of de ongeorganiseerde jongen die hij in het dagelijks leven moet zijn geweest, in de letteren juist probeerde een stand op te houden. Je zou voor hem wensen dat hij ook ge\u00addro\u00adgeer\u00adder, ontregelender had geschr\u00e9ven.<\/p>\n
Er zit iets tragisch in dit onvervulde schrijverschap, dat je raakt. Je ziet een schrijver die bijna steeds de verkeerde keuzes maakt en die een literaire \u2018tactiek\u2019 volgt die niet werkt \u2013 of misschien ontbrak het hem juist wel aan tactiek, aan een neus voor wat er gaande was. En dat terwijl je toch ook proeft wat hij in z\u2019n mars had. Zijn essays over bijvoorbeeld Mar\u00adti\u00adnus Nij\u00adhoff en Ida Ger\u00adhardt mogen er wezen. Hij was een prima lezer en een goed analyticus. Maar gek, denk je, waarom juist die oude pruiken? Dan lijkt het prachtige stuk over Char\u00adlie Parker beter bij hem te passen.<\/p>\n
Ook zijn stukken in \u2018Arabia felix\u2019, over Marokko en de verschillen tussen de Nederlandse en de Arabische cultuur, zijn boeiend. Visser trouwde op latere leeftijd met een Marokkaanse moslima en werd zo een insider in materie die pas na zijn dood op het programma kwam te staan. Zijn beeld van de islam als een rustgevende, vormelijke godsdienst (dat was kennelijk waar hij naar op zoek was, ook in zijn werk) biedt een interessante vooruitblik op de grote discussies van onze tijd. Maar ook hier weer iets unzeitgem\u00e4ss: wat in zekere zin een vooruitziende blik was, is inmiddels mosterd na de maaltijd.<\/p>\n
Arie Vissers Verzameld werk is niet in de eerste plaats de moeite waard omdat er een vergeten schrijver in opstaat alswel omdat er een literair fenomeen in wordt gecartografeerd: de marginale schrijver, de zoeker, de vagant. De meegeleverde (bedel)brieven aan krantenbonzen, uitgevers en collega\u2019s als Oek de Jong (mederedacteur van deze uitgave), tonen iemand die voortdurend op het maatschappelijke randje balanceert en om geld verlegen zit. Het meest aangrijpende is misschien nog wel dat hij zich evenzeer bewust was van zijn talenten als van zijn onvermogen ze uit te buiten.<\/p>\n
In het interview dat Oek de Jong Arie Visser vlak voor zijn dood aftapte, vinden we iets van een verklaring voor zijn falen. Een dromerig idealisme dat door de harde realiteit omslaat in onvermogen en le\u00adthar\u00adgie. Visser: \u2018Le\u00adthar\u00adgie is niet te verwezenlijken. Dat is gewoon een afdrijven naar het niets, het geheugenloze en dat heeft toch ook waarschijnlijk te maken met het willen vermijden van pijn.\u2019 Arie Visser lijkt op iemand die geen pijn wilde lijden en het daardoor juist over zich afriep.<\/p>\n
Arie Visser<\/p>\n
Verzameld werk, po\u00ebzie, proza, documentatie<\/p>\n
Bezorgd door Oek de Jong, Guus Luyters en Wim Sanders<\/p>\n
Prometheus<\/p>\n
540 pagina\u2019s, \u20ac 49,95<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Arie Visser? Nooit van gehoord. En wie wel van hem gehoord heeft, krijgt vermoedelijk nog vijfentwintig gulden van \u2019m. De naam van Arie Visser (1944-1997) ontbreekt in vrijwel alle naslagwerken en literaire overzichten \u2013 tot voor kort bestond hij niet. Pas na zijn dood nam Gerrit Komrij drie gedichten van hem op in z\u2019n dikke […]<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","ep_exclude_from_search":false,"footnotes":""},"tags":[],"class_list":["post-114045","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"author_name":"Rob Schouten","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114045","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=114045"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/114045\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rob Schouten","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=114045"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=114045"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}