Interview \/ Vertrekkend Amsterdams gemeentesecretaris Erik Gerritsen<\/p>\n
De werkkamer van Erik Gerritsen (45), pal boven die van burgemeester Cohen, ziet er leeg uit. De schilderijen zijn van de muren gehaald, de grote vergadertafel is door zijn opvolger al vervangen door een kleinere. Op 1 oktober verruilt gemeentesecretaris Gerritsen, twee jaar geleden door AT5 uitgeroepen tot ‘de machtigste man van het stadhuis’, zijn auto met chauffeur voor een stevige fiets – kan hij de aangekomen kilo’s er weer af rijden.<\/p>\n
Deze hoogste ambtenaar van het stadhuis is onconventioneel. En doortastend. T\u00e9, vonden sommige van zijn ondergeschikten, juist omdat hij zich overal mee bemoeide. Anderen prijzen juist zijn lef en doorzettingsvermogen.<\/p>\n
Tijdens zijn jaren op het Amsterdams stadhuis heeft Gerritsen zich vastgebeten in een van de taaiste problemen van modern Nederland: het slecht samenwerken van verschillende instanties. Ze zitten volgens Gerritsen zo vastgeketend in hun eigen organisatie, dat de meest krankzinnige situaties kunnen ontstaan. Zoals talloze hulpverleners van de jeugdzorg, de Raad voor de Kinderbescherming en de GGZ, die zich met hetzelfde gezin bezighouden maar die nog nooit een woord met elkaar hebben gewisseld omdat ze verschillende bazen hebben. Gerritsen, die zichzelf ‘een man met een missie’ noemt, heeft een naam bedacht voor dit oprukkende fenomeen: ‘institutionele verlamming’. ‘Omdat alle instellingen apart worden gefinancierd, weerhoudt dat ze ervan om samen op te trekken. Als ze dat wel zouden doen, is de kans veel minder groot dat het binnen zo’n problematisch gezin misgaat. Tony Blair noemde het organising government around problems.’<\/p>\n
Is de oplossing zo eenvoudig?<\/p>\n
Ja, zo simpel kan het zijn. Alleen: het lukt niet altijd. En dat komt weer door de verschillende belangen van al die instanties. Je moet als hulpverlener wel heel sterk zijn om je uit de zuigkracht van de organisatie los te maken.’<\/p>\n
We kennen allemaal de schokkende voorbeelden, zoals het Maasmeisje, vernoemd naar de rivier waar haar lichaamsdelen in werden gevonden. Nadat ze was ge\u00efdentificeerd, bleek dat talloze hulpverleningsinstanties zich met haar hadden bemoeid, maar dat er nauwelijks sprake was van samenwerking. Wat voor de hand had gelegen – alle betrokken partijen houden haar gezamenlijk in de gaten – was niet gebeurd. De Riagg deed een poging, maar lichtte de verkeerde huisarts in, school en jeugdzorg hadden onderling geen contact. Gebrekkige communicatie tussen hulpverleners speelde ook een rol bij het drama rond de driejarige Savanna die een paar jaar geleden door haar moeder werd vermoord.<\/p>\n
De kritiek op de hulpverleners – in het geval van Savanna besloot de officier van justitie zelfs de voogd van Savanna te vervolgen – is niet altijd terecht, vindt Gerritsen. ‘Omdat voogden een te grote case load hebben en veel tijd kwijt zijn aan verslaglegging, hebben ze te weinig tijd over voor het gezin. Vaak zijn het prima mensen, maar zitten ze in een verkeerd systeem.’<\/p>\n
We bespreken de situatie die afgelopen voorjaar naar buiten kwam en waarin Gerritsen een grote rol speelde. Een gezin in Amsterdam Slotervaart met tien kinderen bleek al jarenlang de buurt te terroriseren. Er waren talloze instanties bij de familie betrokken, maar de een wist van de ander niet wat-ie deed. Gerritsen: ‘Iedereen werkte zich het leplazerus, maar toch werd niet voorkomen dat dat gezin een disproportionele impact op de buurt had. De kinderen bedreigden buurtgenoten, en er was zoveel overlast dat buren gingen verhuizen. Binnen het gezin speelde van alles. Er was thuis geen vader, moeder kon de opvoeding niet aan, de oudste jongens waren het criminele pad opgegaan, en een van de anderen was licht verstandelijk gehandicapt. En voor ieder probleem was weer een andere hulpverlener.’<\/p>\n
Hoe kunt u volhouden dat iedereen z’n werk goed doet als zo’n situatie al jaren bestaat?<\/p>\n
‘Wie wil je het verwijten? De voogd? De maatschappelijk werker?’<\/p>\n
Iedereen.<\/p>\n
‘Dan moet je het echt de bazen verwijten. Zij zijn vaak meer ge\u00efnteresseerd in de ingevulde werkbriefjes dan in de vraag of het probleem binnen familie X nu is opgelost. Verantwoording afleggen aan de subsidiegever, daar gaat het om. De politiek is ook verantwoordelijk. Die verzint iedere keer weer een nieuwe maatregel die vervolgens nergens toe leidt. Kijk naar Operatie Jong.’<\/p>\n
Dat miljoenen vretende project, het paradepaardje van het vorige kabinet, heeft volgens Gerritsen nauwelijks effect gehad. Opgezet om de verschillende departementen beter te laten samenwerken. Maar, is zijn stelling: zo’n samenwerkingsoperatie heb je juist nodig op een veel lager niveau, daar waar het werk gebeurt.<\/p>\n
Maar toch nog even: het gegeven dat meer dan veertien instanties zich met zo’n gezin in Slotervaart bezighouden, is toch absurd?<\/p>\n
Onverstoorbaar wijst Gerritsen erop dat naar zijn idee ‘complexe problemen nu eenmaal complexe antwoorden nodig hebben’. Het gaat niet in de eerste plaats om m\u00ednder instanties, benadrukt hij, maar om het scherp formuleren van \u00e9\u00e9n gemeenschappelijk doel. ‘Ik heb alle partijen, \u00f3\u00f3k de bazen, om de tafel gezet en ze om de beurt laten vertellen wat ze precies met het gezin deden. De bijeenkomst, er waren zo’n dertig mensen, vond plaats in het stadsdeelkantoor van Slotervaart, in aanwezigheid van stadsdeelvoorzitter Marcouch. Op verzoek van Marcouch en burgemeester Cohen zat ik de vergadering voor. In het begin was er groot onderling wantrouwen tussen alle partijen. De woningbouwvereniging en de politie beklaagden zich over de softe aanpak van de hulpverleners, die wilden rust in de buurt. Maar jeugdzorg vond het nog te vroeg om kind X uit huis te halen, ook al veroorzaakte hij overlast. Aan tafel gingen de verwijten over en weer, tot ze erachter kwamen dat ze allemaal hetzelfde belang hadden: een beter functionerend gezin dat geen overlast meer zou veroorzaken.’<\/p>\n
Hadden ze dat echt niet eerder kunnen bedenken?<\/p>\n
‘Ik wil graag positief zijn. Natuurlijk is het raar dat Cohen, Marcouch en Gerritsen zo’n sessie moeten organiseren. Maar als het helpt, dan doen we dat toch? Dat noemen we in Amsterdam offensief besturen.’<\/p>\n
Naar aanleiding van het gezin in Slotervaart zei Cohen: de jeugdzorg is te soft. Hij zei: als zij geen maatregelen nemen, dan doe ik het.<\/p>\n
‘Inderdaad, Cohen heeft druk op de ketel gezet, dat moet hij ook doen, hij is politicus. Zijn dreigement in te grijpen, gaf mij de kans iedereen op te jutten. En ik moet zeggen: er is goed samengewerkt. Met het gezin gaat het beter en er is geen overlast meer.’<\/p>\n
Werkelijk?<\/p>\n
‘Er kwam een pakket maatregelen: weekendpleeggezinnen, gezinstherapie, Glenn Mills voor het oudste kind. De voorwaarde voor deze handreiking was dat moeder en kinderen zich netjes zouden gedragen. En daar houden ze zich vooralsnog aan. De hulpverleners en hun bazen schoven voor de zomer ook twee keer bij de vergadering van burgemeester & wethouders aan. Daar bespreken we inmiddels vijf van die moeilijke gezinnen. Op die manier worden de problemen ook voor de politici concreet. Het is duwen, trekken, sleuren en volhouden, maar erbovenop zitten is de enige manier. En ik weet zeker dat het werkt. Ik geef je een voorbeeld: een paar jaar geleden werd een met een mes zwaaiende zwerver nog in een politiecel opgesloten. De GGZ vond dat dreigen met geweld een taak van de politie was, terwijl de politie juist riep dat zij van de boeven waren en niet van de gekken. Ook toen heb ik iedereen om de tafel gezet, hebben we gezamenlijk vastgesteld dat psychisch gestoorden in een bed horen en niet in een cel. Binnen een jaar waren de onderlinge ruzies opgelost en kwam er speciale opvang voor deze probleemgevallen.’<\/p>\n
‘Praktisch zijn’ is het credo van de scheidend gemeentesecretaris. Niet meer papier verspillen dan strikt noodzakelijk is. ‘Ik hoorde het verhaal van een vijfjarig meisje met een ernstige handicap dat eindeloos lang op een elektrische rolstoel moest wachten. Toen het ding was gearriveerd, kon ze opnieuw beginnen. Ze was er namelijk uitgegroeid. Dat was voor mij aanleiding te bellen met onze directeur maatschappelijke ontwikkeling. Zij legde uit dat elk stapje in zo’n aanvraag getoetst werd en dat de procedure daarom zo lang duurde. “Maar wie vraagt er nu voor z’n lol een rolstoel aan?” vroeg ik haar. Vanaf dat moment besloten we om pas na bezorging van de rolstoel te kijken of-ie echt nodig was.’<\/p>\n
Kinderen die naar het speciaal onderwijs willen, moeten soms jaren wachten. ‘Soms duurt zo’n procedure wel twee jaar. Stel dat je op je twaalfde begint, dan ben je al bijna van school tegen de tijd dat je wordt toegelaten. Iedereen doet het werk van de ander weer over, elke professional schrijft zijn eigen rapport. Ik zou zeggen: hou daarmee op, vertrouw elkaar!’<\/p>\n
Hoe komt het dat dat zo uit de hand is gelopen?<\/p>\n
‘Dat is beschaving, doorgeschoten beschaving.’<\/p>\n
Wat bedoelt u daarmee?<\/p>\n
‘We willen het allemaal t\u00e9 goed regelen. We hebben de illusie dat als je nu maar vijfhonderd formulieren invult, alles goed komt. Zo werkt het natuurlijk niet, maar stel dat het een keer misgaat, dan is het prettig dat je kunt zeggen: ik heb me aan de regels gehouden. We hebben de brand in Volendam gehad, de vuurwerkramp in Enschede, iedereen weet dat het volstrekt zinloos is te denken dat alles veilig is. Dan zouden duizenden en duizenden ambtenaren de hele dag door moeten controleren en dat willen we niet. We zouden tegen de burgers moeten zeggen: jullie zijn zelf ook verantwoordelijk. Voor een schone straat, de opvoeding van je kinderen, voor de brandveiligheid in je caf\u00e9.’<\/p>\n
Hoe komt het dat we dat uit zicht zijn verloren?<\/p>\n
‘De burger is verwend, het gaat te goed. Vijftig jaar verzorgingsstaat heeft ons lui gemaakt. Dat kan ver gaan. Toen wij mensen uit Bos en Lommer in een hotel opvingen nadat ze hun huis moesten verlaten omdat er een constructiefout in hun appartementenblok bleek te zitten, kregen we klachten van de hoteleigenaar. Sommige gasten, vertelde hij, nuttigden wel erg rijkelijk op kosten van de gemeente. Er waren er ook die zich erover beklaagden dat ze te veel kilo’s aankwamen, ze hadden er bovendien genoeg van om elke dag biefstuk te eten!’<\/p>\n
De burger is verwend, de professional is bang, wat kan de politiek doen?<\/p>\n
‘Die moet met z’n poten in de klei gaan staan, en als ze iets adopteren, neem de jeugdzorg, moeten ze doorgaan tot het is opgelost. Nieuwe beleidsmaatregelen aankondigen helpt niet, dat leidt alleen maar af. Ik ben ook optimistisch. We zijn verwend, maar dat heeft de overheid ook in de hand gewerkt. Burgers willen graag aan het roer zitten, dat zie je aan de respons als je ze vraagt actief te worden. Tegelijkertijd zwelgen mensen graag in collectieve machteloosheid. “Erik, je weet toch hoe weerbarstig die bureaucratie is,” roepen mijn medewerkers vaak. Ja, zeg ik, dat weet ik. Het is een heidens karwei om mensen los te weken uit hun organisatiebelangen. Het kost tijd, je moet je vastbijten. En wat de afgelopen twintig jaar in de genetische plaat van al die spelers is gebrand, krijg je er niet een, twee, drie uit. Maar lukken zal het.’<\/p>\n
Erik Gerritsen en Jeroen de Lange, \u2018De slimme gemeente\u2019, Reed Business, \u20ac 35,-Verschijnt op 22 oktober<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Volgende week vertrekt de Amsterdamse gemeente\u00adsecretaris Erik Gerritsen, \u2018de machtigste man van het stadhuis\u2019, om als kennisambtenaar de samenwerking tussen de universiteiten en de gemeente op een hoger peil te gaan brengen en te promoveren aan de UvA. En binnenkort verschijnt zijn boek De slimme gemeente. Een gesprek over institutionele verlamming, de verwende burger en de bange professional.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Margalith Kleijwegt","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113889"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113889"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113889\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Margalith Kleijwegt","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113889"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113889"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113889"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}