Beschouwing \/ jeugdliteratuur is echte literatuur<\/p>\n
In een Italiaanse boekentoptien voor volwassenenboeken prijkte onlangs een Nederlands kinderboek: Peter van Gestels bekroonde Winterijs. Gewoon als kinderboek, maar \u2018zoals ik hem hier heb liggen, ziet hij er behoorlijk volwassen uit\u2019, vertelt de schrijver. In eigen land mopperden criticasters al dat maar weinig kinderen zouden genieten van het literair geschreven Winterijs. \u2018Ach,\u2019 zucht Van Gestel, \u2018ook bij klassieke kinderboeken zie je dat ze soms niet zo vreselijk geschikt zijn voor kinderen. Alice in Wonderland \u2013 dat is toch een tamelijk duistere aangelegenheid.\u2019<\/p>\n
Duistere aangelegenheden zijn er ook te over in de publicatiegeschiedenis van De stem van Tamar van de Isra\u00eblische auteur David Grossman. Want wat moesten de uitgevers met dit boek? De een vond het verhaal over twee jongeren die een wervelende tocht door Jeruzalem maken een jeugdroman. De ander, Grossmans Nederlandse uitgever bijvoorbeeld, gaf het uit voor volwassenen, net als zijn eerdere romans. Dit jaar verscheen het boek opnieuw bij uitgeverij Lemniscaat. Die vond het zonde dat het als volwassenenuitgave buiten het zicht van jongeren bleef.<\/p>\n
Toevallig<\/p>\n
De grens tussen het kinderboek en het \u2018volwassenen\u00adboek\u2019 is niet eenvoudig te trekken. Volwassenen kunnen plezier aan jeugdboeken beleven, soms zonder in de gaten te hebben dat ze een jeugdboek lezen. Dat geldt natuurlijk niet voor alle kinderboeken: ?veertigers zullen niet wild enthousiast worden van de zelfhulpserie Hoe overleef ik\u2026 van puberidool Francine Oomen. En een ?vijftiger die zich verkneukelt over de klassieke Kameleon-jongensboeken zal vooral ?bevangen zijn door jeugdsentiment.<\/p>\n
Maar er zijn genoeg boeken die het jeugdgenre overstijgen. Boeken die zo bijzonder zijn dat ze moeilijk aan een leeftijd te koppelen zijn, dankzij hun stijl, hun vorm of ?thematiek.<\/p>\n
Dit jaar wordt Toon Tellegen gelauwerd met de Constan\u00adtijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre. Dat oeuvre omvat, naast ?po\u00ebzie, grotendeels werk dat voor kinderen is uitgegeven. Beroemd zijn Tellegens filosofische verhalen over de olifant, de eekhoorn en de krekel, die brieven schrijven, verjaardagen vieren, uit bomen vallen en mijmeren over de wereld. Het is min of meer toevallig dat deze dierenverhalen jeugdliteratuur werden. Pas toen het stapeltje bij zijn uitgever op tafel lag, besloot die het bos van Tellegen in eerste instantie voor kinderen te openen.<\/p>\n
Alles wat Tellegen schrijft, is een uiting van zijn unieke kunstenaarschap. En dat kunstenaarschap behoort blijkbaar toe aan zowel jeugdliteratuur als \u2018volwassenenliteratuur\u2019, overal, of nergens. Voor Joke van Leeuwen geldt dat even sterk. Haar po\u00ebzie \u2013 de bundels Vier manieren om op iemand te wachten en Wuif de mussen uit \u2013 wordt weliswaar in het volwassenenfonds bij Querido uitgegeven en haar kinderboeken \u2013 onder meer Iep! en Kukel \u2013 verschijnen netjes in het kinderboekenfonds. Maar de onderlinge verwantschap van haar werk is groot. Ontregelende verwondering, humoristisch samenspel tussen tekst en beeld en speelse, maar gelaagde taal kenmerken alle boeken van Van Leeuwen.<\/p>\n
Crossover-literatuur<\/p>\n
Uniek kunstenaarschap is niet het enige dat een kinderboek interessant maakt voor volwassenen. Ook wie een goede thriller zoekt, kan terecht in de jeugdboekenkast. Over Het dodenpad van Kevin Brooks, ergens op een Engelse moor, wandelen twee broers van een jaar of zestien die de moordenaar van hun zus willen wreken. Het werd in Trouw besproken door de thrillerrecensent \u2013 niet als jeugdboek. Het ?dodenpad vermengt genres: het is te lezen als Bildungsroman en als psychologische thriller, en literaire beschrijvingen wisselen gewelddadige actiesc\u00e8nes af. Het is allemaal tekenend voor de boeken van de Engelsman Brooks, wiens werk op alle niveaus over overgangen en vermenging gaat.<\/p>\n
Brooks kun je rekenen tot de crossover-\u00adauteurs. Het bijna klassieke voorbeeld van crossover-literatuur is Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht van Mark Haddon, de hilarische en ontroerende detective met een autistische jongen in de hoofdrol. Het succes in de jeugdboekenkast leidde tot de grote stapels die nu nog steeds in de boekhandels liggen. Die potentie heeft ook het recent verschenen Aan de rivier van Steven Herrick, een roman in verzen. En van Meg Rosoff is Hoe ik nu leef, over een meisje dat verzeild raakt in de Derde Wereldoorlog en zich tegelijkertijd wentelt in geluk, omdat ze haar eerste grote liefde vindt.<\/p>\n
Dat deze boeken het stempel jeugdboek kregen, danken ze misschien vooral aan het gehanteerde perspectief: dat van een adolescent. Maar het kan ook liggen aan het publiek dat uitgever en schrijver beogen te bereiken. Jonathan Safran Foer laat zijn Extreem luid en ongelooflijk dichtbij (2005) vertellen door een negenjarige hoofdpersoon, maar het werd niet uitgegeven voor kinderen. Prompt noemt ook niemand het een jeugdboek. Of ligt dat aan zijn \u2018volwassen\u2019 schrijfstijl of onderwerpkeuze? Dan hebben de boeken van Brooks en Rosoff evenveel bestaansrecht als volwassenenboek: in vorm, stijl en gelaagdheid doen zij allerminst onder voor Safran Foer en veel anderen.<\/p>\n
Verantwoord grijnzen<\/p>\n
De jeugdauteur die volwassenen w\u00e9l vanzelf oppikten, is J.K. Rowling. Terwijl je de Harry Potter-reeks niet zal lezen om Rowlings briljante stijl. Er valt niettemin veel te lachen in de tovenaarswereld die zij schiep, al is het slechts verantwoord grijnzen om de verwijzingen naar de Klassieke Oudheid en de Griekse mythologie, uiteenlopend van toverspreuken in potjeslatijn tot een compleet dierenpark aan fabeldieren. Misschien wel het knapste aan Rowlings boeken is dat zij een eigen universum cre\u00eberde, vergelijkbaar met dat van Tolkien. Het was bovendien een universum dat steeds verder expandeerde, tot het afgelopen zomer, in het zevende en laatste deel, gegroeid was tot een spiegel van de westerse samenleving. De grens tussen Goed en Kwaad werd in de eerste delen nog helder getrokken, maar gaandeweg bleken de goeden en kwaden onverwachte kanten te hebben. De tovenaars werden steeds menselijker en het opperhoofd van het goede bleek een kwalijk verleden te hebben, totdat Goed en Kwaad in Harry Potter and the Deathly Hallows op een intrigerende manier door elkaar liepen. Een wereldbeeld dat zowel voor kinderen als volwassenen ?interessant is.<\/p>\n
Een groot aantal kinderboeken voldoet dus niet aan het achterhaalde beeld dat volwassenen ervan weerhoudt ze te lezen. Ja, jeugd\u00adliteratuur is \u00e9chte literatuur. En voor volwassenen geen duistere aangelegenheid.<\/p>\n
E\u00e9n boek, twee kaften<\/p>\n
Het begon met Harry Potter. De Engel\u00adse uitgeverij Bloomsbury merkte dat veel volwassenen ge\u00efnteresseerd waren, maar zich niet durfden te vertonen met een kinderboek. Men besloot het boek bij te drukken met andere omslagen, in donkere grotemensenkleuren. De inhoud was identiek. Het sloeg zo goed aan dat Bloomsbury ermee is doorgegaan. Onrust ontstond even toen grappenmakers beweerden dat het in de kindereditie van Harry Potter and the Deathly Hallows een stuk beter met Harry afliep dan in de editie voor volwassenen. Van de laatste Harry Potter was de volwassenenversie overigens een grote hit onder jonge fans die gruwden van de kitscherige omslagillustratie op de jeugdeditie.<\/p>\n
Het maken van twee omslagen is nu een beproefd middel van uitgevers om het lezerspubliek van een jeugdroman te vergroten. In Nederland was Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht van Mark Haddon een van de ?eerste boeken. De twee versies verschenen zelfs bij verschillende uitgeverijen: De Fontein ?verzorgde de kindereditie, Contact de volwassenen\u00adeditie. Ook het lichtvoetige maar diepzinnige \u2018roadmovieboek\u2019 19 Keer Katherine van John Green, de bloemrijke initiatieroman Het midden van de wereld van Andreas Steinh\u00f6fel en de bekroonde historische adolescentenroman Schijnbewegingen van Floortje Zwigtman kregen de afgelopen jaren jasjes in twee maten.<\/p>\n
Thomas de Veen (1986) schrijft over jeugdboeken voor o.a. \u2018Kidsweek\u2019. Hij studeert Nederlands en geschiedenis<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zijn de dierenverhalen van Toon Tellegen voor kinderen of voor volwassenen? Is Harry Potter verboden voor grote mensen? En wie leest de boeken van crossover-auteur Mark Haddon? De grens tussen het kinderboek en het \u2018volwassenenboek\u2019 is niet meer te trekken.<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[2663],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113885"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113885"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113885\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}