{"id":113815,"date":"2007-09-29T13:57:00","date_gmt":"2007-09-29T11:57:00","guid":{"rendered":"http:\/\/beta.vn.nl\/aidan-chambers-liefde-is-ook-gevangenschap\/"},"modified":"2007-09-29T13:57:00","modified_gmt":"2007-09-29T11:57:00","slug":"aidan-chambers-liefde-is-ook-gevangenschap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.vn.nl\/aidan-chambers-liefde-is-ook-gevangenschap\/","title":{"rendered":"Aidan Chambers: \u2018Liefde is ook gevangenschap\u2019"},"content":{"rendered":"
\n

29-09-2007
Door Padu Boerstra<\/p>\n

Hij was de eerste die een orgasme in een kinderboek stopte. Aidan Chambers (72) schrijft over de \u2018stuff people don\u2019t tell you\u2019. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor lezers van rond de vijftien jaar behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen \u2013 ook in zijn jongste creatie Dit is alles. \u2018Mijn boeken zijn een verkenning van de dingen die ertoe doen. Liefde, seks, vriendschap, dood.\u2019<\/p>\n

Knalrode sokken. Niet dat het ertoe doet. Maar bij een eerbiedwaardige oude schrijver vallen ze nogal op. Nette pantalon, donker shirt, keurige schoenen. En dan die sokken. Aidan Cham\u00adbers lijkt zich er niet van bewust. Het was dan ook vroeg vanochtend, om drie uur al vertrok zijn vliegtuig uit Engeland. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor \u2018young adults\u2019, lezers van rond de vijftien jaar, is in Amsterdam ter gelegenheid van de vertaling van zijn boek This Is All. The Pillowbook of Cordelia Kenn.<\/p>\n

\u2018Laat eens zien,\u2019 zegt de twee\u00ebnzeventigjarige schrijver gretig als hij het beduimelde persexemplaar van Dit is alles ziet. Zonder acht te slaan op ezelsoren en aantekeningen in de kantlijn, bladert hij door naar de laatste bladzijde. \u2018Ha! Deze is stevig,\u2019 zegt hij tevreden, \u2018de Engelse valt uit elkaar.\u2019 Dan even de teleurstelling: \u2018Hij is wel dunner.\u2019 Het origineel telde meer dan achthonderd pagina\u2019s, in vertaling blijven daar 782 van over. Nog altijd een kloek geval. \u2018Het dikste jeugdboek ooit,\u2019 riep de Britse pers dan ook. \u2018De Italiaanse vertaling is 1024 pagina\u2019s,\u2019 zegt hij met glimmende oogjes.<\/p>\n

Het boek is hem dierbaar. \u2018Op deze ben ik het meest trots. Het komt het dichtst bij de vorm die ik me had voorgesteld. Elk ander boek viel wat tegen.\u2019 Misschien hebben moeders dat wel met baby\u2019s, denkt hij. \u2018Dat ze zich van tevoren een perfect mensje voorstellen, en dat het in de praktijk behoorlijk tegenvalt. Zeker als het opgroeit.\u2019<\/p>\n

Van Alleen tot Zygoot<\/b>
In Nederland kreeg Aidan Chambers drie Zilveren Griffels. Van de bekroonde boeken is Tirannen waarschijnlijk het bekendst: hele jaargangen scholieren hielden hun spreekbeurt over dit boek over pesten. Het spreekt aan, waarschijnlijk omdat de slachtoffers op grandioos doordachte wijze wraak nemen op hun kwelgeesten. Ook Je moet dansen op mijn graf, over de korte maar heftige liefde tussen twee jongens in de badplaats Southend, heeft menig puberhart sneller doen kloppen. Dit is alles is de kroon op Chambers\u2019 Dance sequence, een serie van zes boeken waarin de hoofdpersonen in aanraking komen met de grote onderwerpen van het leven, zoals dood, liefde en vriendschap.<\/p>\n

De vorm van Dit is alles is die van een hoofdkussenboek. Dat is een Japans genre, bekend geworden van Het hoofdkussenboek van Shei Shonagon, een Japanse hofdame uit de tiende eeuw. Het is een verzameling verhalen, notities, dagboekfragmenten, gedichten en filosofische verhandelingen. Ge\u00efnspireerd door het Japanse meesterwerk maakte Peter Greenaway de film The Pillow Book. En door die film herinnerde Chambers zich weer het boek van Shonagon, en besloot zijn boek in die vorm te gieten. \u2018Het is een vrouwelijke, flexibele vorm,\u2019 zegt Chambers. \u2018Het voelt voor mij natuurlijk om in fragmenten te schrijven, je hebt niet eens een plot nodig, net als in het leven zelf. Voor mij is het leven geen rechte lijn. Je hoofd zit vol met bits and pieces: onzin, herinneringen, lijstjes met dingen die je moet doen. Ik kan er alles in kwijt. En dat fragmentarische heeft invloed op hoe je het verhaal leest. Voor mij is de vorm van het verhaal net zo belangrijk als de plot.\u2019<\/p>\n

Dit is alles gaat over de negentienjarige Cordelia, die zwanger is en voor haar dochter een portret schetst van haarzelf vanaf haar vijftiende tot nu, bestaande uit vijf hoofdkussenboeken. Het is de periode waarin ze haar grote liefde Will ontmoet, voor de eerste keer seks heeft, en vriendinnen wordt met de Japanse Izumi \u2013 die haar laat kennismaken met de Japanse literatuur. Het is ook de periode waarin ze nieuwe dingen te weten komt over haar lang geleden overleden moeder. En het is de periode waarin haar vader opnieuw trouwt, Izumi teruggaat naar Japan, en Will meer van bomen lijkt te houden dan van haar. Kortom, ze krijgt als iedere tiener te maken met de zware dingen in het leven en maakt een flinke ontwikkeling door. Cordelia schrijft over haar omgeving, over haar lijf, over de boeken die ze leest en over gesprekken die ze heeft gevoerd. Ze vat in lijstjes samen waar ze van houdt (Shakespeare, ofwel Sjakie Spier) en wat ze haat (haar vader als hij dronken is). Ze stelt een alfabet op van belangrijke zaken in het leven: van Alleen tot Zygoot \u2013 \u2018de cel die ontstaat uit het versmelten van een eitje en een zaadcel. Ofwel, het moment waarop je verwekt werd.\u2019 Ze onderzoekt het hoe, het wat en waarom van werkelijk alles wat ze tegenkomt of wat in haar hoofd zit. Zo probeert ze grip te krijgen op haar leven.<\/p>\n

Onvolgroeide penis<\/b>
Om zich te kunnen verplaatsen in de jonge vrouw die Cordelia is, sprak Chambers met tientallen meisjes en vrouwen. Ze vertelden openhartig over hun puberteit, hun eerste vriendjes en de eerste seksuele ervaring. Waar hij ook veel aan had: Woman, an Intimate Geography van Natalie Anger. \u2018Een buitengewoon interessant boek.\u2019 Hij leeft op. \u2018Het is een soort reis door het vrouwelijk lichaam, waarbij van elk deel een uiterst gedetailleerde wetenschappelijke beschrijving en uitleg wordt gegeven. Dat boek heeft me nog het meest geholpen me in te leven in een vrouw. Het zit vol met feiten die je niet bij biologie leert.\u2019<\/p>\n

Hij denkt even na. \u2018Bijvoorbeeld borsten: behalve over hoe ze eruitzien, denk je er helemaal niet over na, zeker jongens of mannen niet. Maar wat die allemaal kunnen, wat daar allemaal in zit!\u2019 Hij lijkt nog steeds verbaasd.<\/p>\n

Eigenlijk schrijft hij de boeken die hij zelf had willen lezen als opgroeiende jongen. \u2018Ik ben waarschijnlijk van de laatste generatie die werkelijk niets wist over de facts of life. Mij is nooit iets verteld, ik was uitzonderlijk na\u00efef.\u2019 In een tijd waarin de scholen streng gescheiden waren op sekse, verkeerde hij in totale onwetendheid over meisjes. \u2018We hadden merkwaardige idee\u00ebn over wat er gebeurde op seksueel gebied,\u2019 zegt hij zacht. Tegelijk gebeurde er van alles tussen de jongens onderling. \u2018Over sodomie wist ik alleen dat het zondig was en verboden. Of hooguit een fase waar je overheen kwam. Maar dat het te maken had met wat wij jongens met elkaar deden, ik had geen flauw benul. Er was geen taal voor seksualiteit \u2013 afgezien van dirty words \u2013 dus kon je er ook niet over nadenken.\u2019<\/p>\n

Misschien was die blindheid wel zelfbescherming. Als negenjarige speelde hij tegen zijn zin \u2018spelletjes\u2019 met de drie jaar oudere oppas. \u2018Vadertje en moedertje \u2013 \u201ckindjes maken\u201d. Feitelijk had ik seks met haar,\u2019 zegt hij, \u2018voor zover dat mogelijk is met een onvolgroeide penis this size\u2019 \u2013 hij houdt zijn rechterpink omhoog. \u2018Toch heb ik nooit die link gelegd. De onwetendheid bleef tot ik midden twintig was.\u2019<\/p>\n

Kunst van het scheten laten<\/b>
Geen enkele jongere van nu is zo onwetend als hij destijds was, dat weet hij ook wel. Maar er blijven ook in deze tijd genoeg zaken over waar nog steeds niet over wordt gesproken, die taboe zijn of simpelweg veronachtzaamd worden omdat men veronderstelt dat kinderen zich er niet mee bezighouden. Daarom wil hij schrijven over de \u2018stuff people don\u2019t tell you\u2019. En dat is echt niet alleen dood, homoseksualiteit en seks \u2013 ook al zal hij in Engeland nooit afkomen van het imago van degene die als eerste een orgasme in een kinderboek stopte (in Verleden week, tweemaal zelfs).<\/p>\n

\u2018Je leest nauwelijks over geloof of spiritualiteit in kinderboeken. Toch denk ik dat kinderen daar wel mee bezig zijn.\u2019 Ook als je opgroeit in een a-religieuze omgeving, betekent dat nog niet dat je je die vragen niet gaat stellen, lijkt hem. Maar zonder wekelijkse kerkgang heb je geen kader om erover na te denken, of om je ergens tegen af te zetten. Vandaar: erover schrijven. In Dit is alles zit een lang verhaal over de spirituele ontwikkeling die Julie, de lerares\/vriendin van Cordelia, heeft doorgemaakt. Het lijkt op Chambers\u2019 eigen verhaal: hij was als jongere diep religieus en leefde zes jaar als monnik in een klooster \u2013 daarna trouwde hij en besloot zich op het schrijverschap te storten.<\/p>\n

\u2018Het is moeilijk een vorm te vinden om over geloof en spiritualiteit te schrijven. Het wordt al snel of hoogdravend of clich\u00e9matig. Je kunt het ook niet dramatiseren,\u2019 zegt hij met een lachje. \u2018Hoe kun je zoiets als mediteren nou spannend opschrijven?\u2019 Ook hier biedt de vorm van het hoofdkussenboek uitkomst. Cordelia beschrijft haar innerlijke spirituele ontwikkeling, haar gesprekken met Julie en Will hierover, afgewisseld met verhandelingen over allerhande abstracte begrippen, gedichten en intermezzo\u2019s over de kunst van het scheten laten.<\/p>\n

Vieze oude man<\/b>
Naast de juichende kritieken die hij in Groot-Brittanni\u00eb kreeg voor This is all, waren er ook andere geluiden. Want het leek toch wat verdacht, een eind-zestiger die schrijft over het liefdesleven van een jong meisje. Was hij niet bang om voor vieze oude man te worden uitgemaakt? De vriendelijke blik in zijn ogen blijft. \u2018Ik was er niet bang voor, ik wist zelfs zeker dat ze dat zouden gaan zeggen. Maar waarom zou je een leeftijdsgrens opleggen aan het schrijven over bepaalde onderwerpen? Had ik er dertig, veertig, vijftig jaar geleden wel over mogen schrijven? Toen had ik dit onmogelijk gekund. Een boek als dit is zo veelomvattend, dat vereist een bepaald vaardigheidsniveau en een heleboel ervaring. Tolstoj had Oorlog en vrede ook niet kunnen schrijven toen hij een jongeman was. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat ik zo\u2019n meesterwerk heb gemaakt,\u2019 haast hij zich eraan toe te voegen.<\/p>\n

Chambers behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen in een kinderboek \u2013 misschien wel omdat ze gevoelig liggen en onbesproken blijven. In het boek begint Cordelia een affaire met een oudere, getrouwde man. Haar baas nota bene. Ook daarover kreeg Chambers veel commentaar, van bezorgde leerkrachten of ouders \u2013 bang dat hun dochters op een idee zouden worden gebracht. Want Chambers velt geen oordeel in het boek. \u2018Dat is niet interessant. Het is makkelijk om te roepen dat zoiets verkeerd is, maar wat heb je eraan? Verhoudingen tussen oude mannen en jonge meisjes komen voor, en zullen blijven voorkomen \u2013 hoe hard we het ook afkeuren. Veel zinniger is het om niet te generaliseren, maar om een individueel geval te beschrijven en te laten zien wat er kan gebeuren. Daar is literaire fictie bij uitstek geschikt voor.\u2019 Hij wil kinderen, tieners, aan het denken zetten zodat ze hun eigen oordeel kunnen vormen. \u2018Dan pas kun je je voorstellen wat je met die gevoelens zou doen als het jou overkomt. En kun je bedenken dat iets niet laten gebeuren, soms beter kan zijn dan het wel doen.\u2019<\/p>\n

Niet preken, geen boodschap uitdragen. Chambers: \u2018Het is het leven dat ik laat zien. Mijn boeken zijn een verkenning van de dingen die ertoe doen. Liefde, seks, vriendschap, dood en literatuur. Zaken blootleggen, geheimen onthullen.\u2019<\/p>\n

Wat is het geheim dat hij in Dit is alles onthult? \u2018Dat liefde een prijs heeft, een extreem hoge prijs zelfs. En dat geldt voor elke leeftijd. Ik geef iets tegenover al die romantische liefdesverhalen, ik laat zien dat als je je ware liefde vindt, dat dat de dingen niet gemakkelijk maakt \u2013 integendeel. Liefde is ook gevangenschap, en dat is heel tegenstrijdig.\u2019<\/p>\n

Dus toch een boodschap? Chambers: \u2018Misschien. Ik leer mijn lezers: je innerlijke leven is het waardevolste dat er bestaat. En dat liefde, uiteindelijk, het enige is dat ertoe doet. Banaal h\u00e8.\u2019<\/p>\n

Hij gaat verzitten. Trekt tevreden zijn ?rode sokken op. \u2018En nu ga ik alleen nog oude\u00admannenboeken schrijven.\u2019<\/p>\n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hij was de eerste die een orgasme in een kinderboek stopte. Aidan Chambers (72) schrijft over de \u2018stuff people don\u2019t tell you\u2019. De Britse, veelbekroonde en heftig bekritiseerde auteur van boeken voor lezers van rond de vijftien jaar behandelt onderwerpen die niet voor de hand liggen \u2013 ook in zijn jongste creatie Dit is alles.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[97,269],"tags":[783],"acf":[],"author_name":"Padu Boerstra","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113815"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113815"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113815\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Padu Boerstra","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}