Reportage \/ Engagement in Hollywood<\/p>\n
Op weg naar Amerika zag ik onlangs aan boord van het vliegtuig Blood Diamond (Edward Zwick, 2006) met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol. De gruwelijke praktijken van de diamantenoorlog en het ronselen van kindsoldaten in Sierra Leone die de film in beeld brengt, zijn hartverscheurend en het was een bizarre ervaring dit te zien op het schermpje van de stoel voor me, vlak boven de vliegtuigmaaltijd op het klaptafeltje. De tegenstelling tussen de schokkende beelden en de gezellige bedrijvigheid van cabinepersoneel en etende passagiers maakte dat de film lang in mijn hoofd bleef rondspoken. \u2018Are you here to make a difference or to make a buck?\u2019 is de vraag die diamantenjager Danny Archer (DiCaprio) en de Amerikaanse journaliste die de handel in diamanten in Afrika onderzoekt (Jennifer Connelly) elkaar aan het begin van de film stellen. Het is ook d\u00e9 vraag die de hedendaagse politieke Hollywood-?cinema in zijn geheel oproept.<\/p>\n
Enerzijds is het logisch dat Hollywood de politiek heeft herontdekt. Net als in de jaren zeventig, toen schandalen als Watergate de binnenlandse politiek beheersten en de Vietnam-oorlog de buitenlandse politiek bepaalde, vormen de onvrede met de regering Bush, de War on Terror en de oorlog in Irak te grote maatschappelijke problemen om aan voorbij te kunnen gaan. De politieke inzet van Hollywoodsterren roept kritische films als All the President\u2019s Men (1976) met Robert Redford, en The Parallax View (1974) met Warren Beatty in herinnering. Maar, zoals Ben Dickenson in zijn boek Hollywood\u2019s New Radicalism opmerkt, werden Redford en Beatty al snel door de mainstream cinema opgenomen omdat ze iets te zeggen hadden wat de mainstream kon verkopen.<\/p>\n
De vraag met betrekking tot het nieuwe engagement is of Hollywood, als entertainment-industrie, wel politiek kan zijn of bij voorbaat al gecorrumpeerd is door het grote geld. In de traditie van sociologisch filosofen Adorno en Horkheimer die in de jaren veertig de \u2018cultuurindustrie\u2019 beschreven als ultiem bedrog van de massa, kun je zeggen dat het onmogelijk is om niet door het systeem te worden ingehaald. Het kapitalisme is een zichzelf voedende machine die geen moeite heeft alles wat geld genereert op te nemen en weer verder te verwerken. Naomi Klein spreekt in haar nieuwe boek The Shock Doctrine zelfs van \u2018rampenkapitalisme\u2019: veel (westerse) bedrijven hebben baat bij oorlogen en conflicten. Zo bezien bedrijft Hollywood een vorm van rampenkapitalisme. Maar moet dit ook tot de cynische conclusie leiden dat het hedendaagse Hollywood-engagement slechts opportunistisch eigenbelang is en geen daadwerkelijk effect heeft?<\/p>\n
Revolutiefilms<\/p>\n
Vanwege de sterke aantrekkingskracht op de massa heeft film altijd al een band met politiek gehad. In de jaren dertig waren fascisme en het communisme de stromingen die de massa expliciet politiek aanspraken via het filmbeeld. Het fascisme leidde tot een \u2018esthetisering van de politiek\u2019 waarin geprobeerd werd de massa te bedwelmen met rituelen en symbolen. Leni Riefenstahls film over de nazi-partijdag Triumpf des Willens is een illustratief voorbeeld. De esthetisering van de politiek werd door het communisme beantwoord met een \u2018politisering van de esthetiek\u2019. In de Russische revolutiefilms van Eisenstein en Poedovkin wordt cinema gebruikt om revolutie op te roepen.<\/p>\n
Fascisme, communisme, kapitalisme, links of rechts, allemaal konden ze cinema gebruiken. Zo werd in 1963 regisseur Pier Paolo Pasolini gevraagd om van tien jaar archiefmateriaal van de Italiaanse televisie een film te maken die een antwoord kon geven op de vraag \u2018waarom wordt ons leven zo gedomineerd door onvrede, angst, angst voor oorlog, oorlog?\u2019 Pasolini gaf in La Rabbia een marxistisch antwoord, waarin de fouten van Stalin worden betreurd, maar de strijd voor ongelijkheid niet wordt opgeheven: de onafhankelijkheid van Algerije en veel andere landen wordt ondersteund. Maar in deel twee dichtte regisseur Giovanni Guareschi de ellende van de wereld toe aan de teloorgang van de familie (ondersteund door beelden van wild dansende tieners), het verlies van mannelijkheid (beelden van transseksuelen) en het verlies van de koloni\u00ebn (beelden van De Gaulle en de Franse vlag tegenover wild dansende \u2018inboorlingen\u2019). De ideologische tegenstellingen konden niet duidelijker en niet groter zijn.<\/p>\n
In Zuid-Amerika en Afrika maakte men vanaf de jaren zestig \u2018guerrilla cinema\u2019 met het doel het volk van de nieuwe naties te emanciperen en minderheden politiek bewust te maken. Stilistisch zette deze cinema zich af tegen de Hollywood-stijl van het (klassieke) verhaal dat uitnodigt tot identificatie met het hoofdpersonage.<\/p>\n
Anti-establishment<\/p>\n
Anno 2007 kan Hollywood wel degelijk politiek zijn in de linkse traditie van anti-establishment. Binnen de eigen stijl heeft Hollywood uitstekende manieren om aan de politieke werkelijkheid te refereren. Door een film te baseren op \u2018waar gebeurde politieke verhalen\u2019 en door een onderzoeksjournalist in de hoofdrol te presenteren, kan Hollywood een politiek standpunt innemen. In de jaren zeventig is All the President\u2019s Men (Alan Pakula, 1976) een goed voorbeeld van deze Hollywood-strategie, met Dustin Hoffman en Robert Redford als de onafhankelijke journalisten Bob Woodward en Carl Bernstein van de Washington Post die president Nixon ten val brachten.<\/p>\n
De nieuwe film van Michael Winterbottom, A Mighty Heart (gebaseerd op Mariane Pearls getuigenis over haar echtgenoot, journalist Danny Pearl, die in 2002 in Pakistan werd onthoofd) past binnen deze traditie van waargebeurde journalistieke verhalen. Net als indertijd All the President\u2019s Men volgt deze film zo snel na de echte gebeurtenissen, dat het iedereen nog vers in het geheugen ligt. De gruwelijke onthoofding van Pearl (in de film niet herhaald) en de wijze reacties van Pearls\u2019 familie, die een stichting ter bevordering van interculturele communicatie heeft opgericht, zijn zo uitgebreid in het nieuws geweest dat het in eerste instantie lijkt alsof de film niets toevoegt aan de feiten. Toch is A Mighty Heart de moeite waard. Op de eerste plaats omdat de tijd de berichtgeving over Pearl zal doen vervagen. De film zal blijven. Regisseur Michael Winterbottom weet heel goed de chaos en hectiek van Karachi, en alle politieke spanningen (tussen India en Pakistan, tussen Amerika en Al Quaida, tussen de verschillende groeperingen in Pakistan) in beelden te vangen. Het camerawerk voelt als dat van een documentaire, maar door de focus op het personage van Mariane Pearl, goed gespeeld door Angelina Jolie, is dit toch een politiek getinte Hollywood-film die veel mensen zal bereiken en raken.<\/p>\n
De zeggingskracht en het grote bereik van Hollywood en vooral de Hollywood-stijl is ook door veel andere politieke filmmakers ontdekt. Zo maakte Raoul Peck twee stilistisch verschillende films over Patrice Lumumba, de eerste leider van het van Belgi\u00eb onafhankelijke Za\u00efre. In 1992 maakte hij met Lumumba, Death of a Prophet, een politiek-po\u00ebtisch portret. Beelden van hedendaags Brussel worden in deze \u2018guerrilla film\u2019 afgewisseld met archiefmateriaal van Lumumba in 1960 en homevideo\u2019s van Pecks eigen jeugd in Za\u00efre. Het is een filmessay over herinneren en vergeten en een onderzoek naar de verdachte omstandigheden van Lumumba\u2019s dood. Enige jaren later filmde Peck hetzelfde verhaal in Hollywood-stijl opnieuw: Lumumba (2000) met Eriq Ebouaney en Alex Descas in de rollen van Lumumba en Mobutu. In deze film wordt Lumumba\u2019s leven gedramatiseerd en op indringende wijze in beeld gebracht. En bereikte zo een veel groter en jonger publiek.<\/p>\n
Op gelijkaardige manier wordt het verhaal van \u2018bloeddiamanten\u2019 en kindsoldaten in Sierra Leone door de Nigeriaanse regisseur Newton Aduaka in Ezra (2007) in Hollywoodstijl verteld. Zonder Hollywood-sterren en verteld vanuit het perspectief van een ex-kindsoldaat is het verhaal opgebouwd rondom de confrontatie van de jongen met zijn zus. Muziek ondersteunt de dramatische momenten.<\/p>\n
Politieke propaganda<\/p>\n
De strikte scheiding tussen linkse guerrilla-cinema en kapitalistische Hollywood-cinema bestaat niet meer. De vaak internationaal gemengde samenstelling van veel hedendaagse politieke films in Hollywood is niet slechts op te vatten als een selling out aan Hollywood, maar brengt ook daadwerkelijk andere perspectieven binnen de mainstream film.<\/p>\n
Alejandro Gonzales Inarritu\u2019s Mexicaanse blik in Babel (2006) getuigt daarvan. Fernando Meirelles, regisseur van de Braziliaanse film City of God, vult in The Constant Gardener (2005) het Britse perspectief van de British High Commision in Nairobi aan met dat van de mensen in Kibera, de enorme sloppenwijk van Nairobi met 800.000 inwoners, en met het activisme van Tessa, de vrouw van de diplomaat.<\/p>\n
Veel hedendaagse politieke Hollywood-films laten dan ook verschillende en genuanceerde standpunten zien. Moza\u00efekfilms als Babel en Syriana doen dat nadrukkelijk. Maar ook een film als The Kingdom is niet eenduidig weg te zetten als patriottistische propaganda. Hoewel de film duidelijk het Amerikaanse gezichtspunt vertegenwoordigt en de verschrikkingen van de War on Terror heel letterlijk en vooral overweldigend in beeld brengt, is er aandacht voor culturele verschillen en blijkt bovendien de Amerikaanse politiek meer ge\u00efnteresseerd te zijn in goede diplomatieke betrekkingen met de \u2018friendly nation\u2019 Saoedi-Arabi\u00eb dan in het daadwerkelijk opsporen van de daders van de aanslag.<\/p>\n
Natuurlijk verschijnt er ook nog steeds ouderwetse politieke propaganda, zoals Stealth (Rob Cohen, 2005), een film mede gefinancierd door het Pentagon. En sinds kort is er zelfs een actieve lobby voor films met veel nadruk op christelijke waarden: de familie, het huwelijk en de strijd tussen goed en kwaad. Maar ook door de gevestigde orde gefinancierde of ondersteunde films kunnen genuanceerd zijn. Zo laat Black Hawk Down (Ridley Scott, 2001) zien wat er aan de Amerikaanse kant misging bij de inval in Mogadishu, Somali\u00eb. En zo heeft The Constant Gardener, tegen de verwachtingen van de makers in, steun gekregen van de echte British High Commision in Nairobi. A Mighty Heart tenslotte, kan niet gezien worden zonder Winterbottoms eerdere film The Road to Guant\u00e1namo (2006) in gedachte te roepen. Deze film is een fikse aanklacht tegen de Amerikaanse behandeling van krijgsgevangenen via het gedramatiseerde verhaal van vier Brits-Pakistaanse jongens die na 9\/11 ten onrechte in Guant\u00e1namo Bay belanden.<\/p>\n
Een laatste teken dat Hollywood zich niet alleen maar voor de \u2018buck\u2019 politiek engageert, is het feit dat veel van het engagement ook buiten de film wordt voortgezet. Het productieteam van The Constant Gardener heeft in Kibera een brug gebouwd en een fonds opgericht voor blijvende steun. En filmproductiemaatschappij Participant Productions gaat banden aan met non-profit-organisaties en activisten, organiseert rond elke film een actiecampagne en heeft community websites waar experts en andere betrokkenen in participeren. De film is dus vaak slechts de aanleiding voor veel meer activisme. \u2018Changing the World One Story at a Time\u2019 is het motto van Participant Productions, in 2004 opgericht door Jeff Skoll, biljonair en medeoprichter van E-bay. Doel van Participant is: de wereld veranderen via film. Alleen films met een sociaal-politieke boodschap worden geaccepteerd.<\/p>\n
Hollywoods nieuwe politieke cinema laat zien hoe een film, journalistiek en (media) activisme politiek kan zijn, al was het maar om discussie op gang te brengen of inzichten te geven, zelfs wanneer de boodschap via een ster en verpakt als entertainment wordt gebracht. Dat bij deze film ook mislukkingen zitten, films die ten onder gaan aan politieke \u00a7correctheid of juist pure propaganda blijken, is waar. Dat er geld mee wordt verdiend en dat rijke en westerse sterren over het algemeen de hoofdrol blijven spelen, is ook waar. Maar dat kan Hollywood nauwelijks kwalijk worden genomen. Feit is dat de kracht om de massa te bereiken nog steeds een belangrijke eigenschap van Hollywood is, een eigenschap die tegenwoordig door alle posities tussen de extremen van linkse revolutie en rechtse propaganda wordt gebruikt, zowel om geld te verdienen als om te opereren in de wereld teneinde dat kleine verschil te maken.<\/p>\n
Politieke films<\/p>\n
Ralph Fiennes en Rachel Weisz onderzoeken de illegale (en door de westerse diplomatie gesteunde) praktijken van de medicijnenindustrie in Kenia in The Constant Gardener (Fernando Meirelles, 2005). In Bordertown (Gregory Nava, 2006) verdiepen Jennifer Lopez en Antonio Banderas zich in het lot van de honderden Mexicaanse vrouwen die ieder jaar worden vermoord in Juarez, een stadje vlak bij de Amerikaans-Mexicaanse grens. Angelina Jolie is in A Mighty Heart (Michael Winterbottom, 2007) Mariane Pearl, de weduwe van de in 2002 in Pakistan vermoorde journalist van de Wall Street Journal Daniel Pearl. In The Kingdom (Peter Berg, 2007) leidt Jamie Foxx een geheime FBI-missie om onderzoek te doen naar de aanslag op een Amerikaanse compound in Saoedi-Arabi\u00eb. Hij stuit daarbij op tegenwerking van zowel Amerikaanse diplomatieke kringen als van Saoedische autoriteiten. In Veneti\u00eb gingen dit jaar een aantal films over de oorlog in Irak in premi\u00e8re, waaronder Redacted van Brian de Palma en In the Valley of Elah (Paul Haggis) waarin Tommy Lee Jones en Susan Sarandon op zoek zijn naar hun zoon, die na diensttijd in het leger in Irak spoorloos is verdwenen.<\/p>\n
Startschot van de hernieuwde politieke tendens zijn Michael Moores aanklacht tegen de Amerikaanse wapenindustrie in Bowling for Columbine (2002) en zijn kritiek op het Amerikaanse Midden-Oostenbeleid in Fahrenheit 9\/11 (2004). George Clooney is een andere pionier. In 1999 was zijn rol in Three Kings (David Russell) als Amerikaanse majoor tijdens de Eerste Golfoorlog een kritisch commentaar op het in de steek laten van het Iraakse volk na terugtrekking van de Amerikaanse troepen. In 2005 blikte Clooney in Good Night and Good Luck terug op de heksenjacht van Joseph McCarthy in de jaren vijftig, waarbij de parallellen met de hedendaagse situatie niemand konden ontgaan. Syriana (Stephen Gaghan, 2005), waarin Clooney een uitgebluste Amerikaanse spion speelt, legt de Amerikaanse oliebelangen in het Midden-Oosten bloot. De productiemaatschappij achter Clooney\u2019s films is Participant Productions.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Angelina Jolie in A Mighty Heart, Jamie Foxx in The Kingdom: Hollywood beleeft een politieke revival. Wat doen al die beelden? Zijn ze een vorm van opportunistisch \u2018rampenkapitalisme\u2019 of maken ze ons meer bewust van ?de politieke werkelijkheid?<\/p>\n","protected":false},"author":3380,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[2647],"acf":[],"author_name":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113751"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113751\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"AndorT","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/3380"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}