Beschouwing \/ De laatste Aurelio Zen<\/p>\n
Aurelio Zen is overgeplaatst naar Calabri\u00eb, het meest zuidelijke gewest van Itali\u00eb. Hij vervangt de commis\u00adsaris van politie in Cosenza, hoofdstad van de gelijknamige provincie op de wreef van de voet van Itali\u00eb.<\/p>\n
Zen zit, als het boek begint, aan de lunch en kijkt met verbijstering naar een man aan een belendend tafeltje, die drie gigantische Spaanse pepers versnipperd door zijn dagschotel prakt. Zen beseft dat als hij zelf maar \u00e9\u00e9n hapje van zo\u2019n peperpasta zou nemen, niet alleen zijn smaakpapillen geroosterd zouden worden, maar dat ook de eerste pijnschichten van een nade\u00adrende hartaanval door zijn borst zouden vlammen. Hij heeft dan ook, voor de zoveelste maal sinds zijn over\u00adplaat\u00adsing, het sterke gevoel in het buitenland te zijn.<\/p>\n
Zen roert dus maar wat door de slijmerige pasta, aangevuld met vettige schaapsknok\u00adkels en grote fledders tomatensaus. En vraagt zich af hoe zo\u2019n wee\u00efge vrucht als de tomaat wereld\u00adwijd h\u00e9t Ita\u00adli\u00adaanse symbool heeft kunnen worden. In Zens jeugd in Veneti\u00eb zag je haast nooit tomaten; zijn moeder vond ze zelfs \u2018rotzooi uit het zui\u00adden\u2019. Het zijn de Span\u00adjaar\u00adden geweest die de tomaat naar zuidelijk Ita\u00adli\u00eb hebben gebracht, waar hij groeide als kool. Vervolgens hebben de vele arme Ita\u00adliaanse emi\u00adgranten, \u2018omdat je tomaten\u00adsaus een jaar lang in een fles kon goedhouden\u2019, overal ter wereld mede\u00adburgers ervan kunnen over\u00adtuigen dat die rode bal al eeuwen de essentie van de Itali\u00adaanse cuisine was.<\/p>\n
Mooie, dwarse gedachten dus. Van een meesterspeurder wiens vorige avontuur (Back to Bologna, 2005) ook al voor een groot deel over eten ging. In die unieke misdaadroman breekt na een moord met een Parme\u00adzaans kaasmes een heftige polemiek uit over de Italiaanse maaltijd. Die loopt vervolgens uit op een mooi be\u00adschreven kookduel, compleet met een ontploffende pan olijf\u00adolie.<\/p>\n
Maar in dit laatste boek, End Games, is de lol van het eten af. Het is allemaal veel knokkelvet en tomatenkwel, en tegen het eind gebeurt er zelfs iets dat de politieman als gruwelijk ervaart: \u2018Voor de eerste keer in zijn leven, dagen dat hij ziek was niet meege\u00adrekend, kon Aurelio Zen het idee om ergens in Cosenza te moeten lun\u00adchen niet aan.\u2019 Hij rijdt met een picknickmandje naar een bos. Hij voelt zich ontheemd, heeft zelfs last van woedeaanvallen; af en toe wordt hij razend over het collectief geleuter in al die mobiel\u00adtjes. Tijdens een verhoor drukt hij zijn brandende sigaret uit op de hand van een verdachte, en als diens kreten van pijn minder worden zegt Zen alleen maar vermoeid: \u2018So sorry, I thou\u00adght you were an ashtray.\u2019<\/p>\n
In de loop van het onderzoek naar de moord op een Amerikaan wordt hij even naar Rome geroepen. Op de terugreis komt hij tot de conclusie dat hij, bij elke tien kilome\u00adter die hem dichter bij\u00ad Cosenza brengen, \u00e9\u00e9n jaar in de geschiedenis lijkt terug te gaan \u2013 zodat hij bij aankomst zich voor zijn gevoel bevindt in het zuide\u00adlijke Itali\u00eb van de jaren vijftig van de vorige eeuw.<\/p>\n
Dergelijke roerige emoties maken End Games tot een lekker ge\u00adschreven, stevig Zen-boek. Meer dan driehonderd pagina\u2019s, dus het is ook nog eens de dikste Zen. En volgens mij, ook al vanwege de titel, bewust door Dibdin be\u00addoeld als laatste boek van de serie.<\/p>\n
Het \u00eds ook het laatste boek geworden. Want Michael Dibdin is op 30 maart van dit jaar na een kort ziekbed overle\u00adden, ruim een week na zijn zestigste verjaardag. Bij het postuum ver\u00adschijnen van End Games werd vanzelfsprekend veel gespe\u00adculeerd over de vraag of Dib\u00addin bij het schrijven al w\u00edst dat zijn einde nabij was, en dat het d\u00fas zijn laatste (Zen-)boek zou zijn. Maar ik denk dat Dibdin al veel eerder wist dat hij met Zen ging ophouden. Hij heeft daarover vroeger, in interviews, hardop nagedacht. Hij benadrukte dan dat hij in elk boek andere uitdagingen verzon: een Zen schrijven, was geen formule\u00adwerk. Daarom had hij ook aan collega\u2019s die het crimevak goed beheersten, gevraagd hoe lang je zo\u2019n reeks kon volhouden. \u2018Sommigen zeggen dat zo\u2019n reeks uit hoog\u00adstens zeven titels kan bestaan, anderen zeggen tien. Ik denk zelf, begrijp me goed, we hebben het over een serieuze serie, niet over zomaar een formule uitmelken, dat ik op tien uit\u00adkom \u2013 of een stuk of tien.\u2019<\/p>\n
Uit die laatste toe\u00advoeging maak ik maar op, dat Dibdin er toen al rekening mee\u00ad hield dat hij ook nog wel eens deze elfde Zen zou kunnen schrijven. Er is trou\u00adwens ooit een critica geweest die, na een korte studie van Zens car\u00adri\u00e8re, vrij aardig aantoonde dat Dibdin in elk verhaal zijn stijl aanpaste aan de streek waarin hij zijn hoofdpersoon liet opere\u00adren. Dat een boek in Rome cynisch was, beetje treurig zelfs, in Napels zangerig, in Piemonte elegisch, in Veneti\u00eb dreigend. In die theorie past dit elfde boek ook prachtig: de tijd heeft er stilgestaan, Zen voelt zich in het verre verle\u00adden; hij is, kortom, weer terug bij af.<\/p>\n
Gemakzucht<\/p>\n
De Brit Michael Dibdin heeft er nooit een geheim van gemaakt dat Zen bij toeval, en zelfs uit gemakzucht, ontstond. In zijn jonge jaren wilde Dibdin gaan reizen. Hij besefte dat hij een vak moest leren en ging in Canada Engels studeren, waardoor hij lesbevoegdheid kreeg. Hij hield zich in die tijd in leven als huis\u00adschilder. Bedacht toen dat hij schrijver wilde worden en keerde terug naar Engeland. Tikte drie dikke romans die nooit werden gepubli\u00adceerd. Hij raakte ge\u00efnte\u00adres\u00adseerd in misdaad\u00adlectuur en schreef een pastiche waarin Scotland Yard Sherlock Holmes te hulp roept om de beroemde Jack the Ripper-moorden op te lossen. Dat boekje vond w\u00e9l een uitgever. Vanwege de goeie titel, zei Dibdin er altijd bij: The Last Sherlock Holmes Story (1978).<\/p>\n
Vier jaar (1980-1984) woonde Dibdin in Itali\u00eb. Hij doceerde Engels aan de Universiteit van Perugia. Daarna ging hij terug naar Enge\u00adland om een boekje te schrijven dat hij in Florence had bedacht: A Rich Full Death (1986). De befaamde Engelse dichter Robert Browning en zijn vrouw Elizabeth Barrett worden daarin in 1855 in Florence geconfronteerd met documenten over een zeer koelbloedige Engelse moordenares. Opnieuw een pas\u00adtiche \u2013 nu op dat soort historische verslaggeving. Het boekje deed het in Londen best aar\u00addig, maar Dibdins Ameri\u00adkaanse uitge\u00adver wou het niet hebben. Uit de pastiches bleek dat Dibdin het liefst variaties schreef op bestaande gegevens.<\/p>\n
In die tijd herlas Dibdin ook een paar boeken van Sime\u00adnon. Zomaar, for old times sake. (Dibdin was geen misdaadlezer; hij hield van Simenon vanwege de bijna tastbare Parijse sfeer. Hij las ook graag Raymond Chandler vanwege de beschrijving van het Cali\u00adforni\u00eb van toen.) Tijdens het herlezen van die Sime\u00adnons kwam ineens d\u00e9 ge\u00addach\u00adte bij hem op: hoe zou de mis\u00addaadli\u00adtera\u00adtuur eruit hebben gezien als Maigret een Italiaan\u00adse com\u00admis\u00adsaris was geweest?<\/p>\n
Daarmee bleek het zaad gezaaid: in 1988 verscheen Ratking, over een kidnapping in Perugia. Aurelio Zen speelde er eigen\u00adlijk een ondergeschikte rol in. Dibdin zei daarover: \u2018Ik had een hoofdper\u00adsoon nodig die net als ik van buiten kwam en zich een beeld moest vormen van de stad, van de maffia, van de bureaucratie, van de corruptie.\u2019 Tot Dibdins grote verrassing werd zijn eerste Zen-boek als beste misdaadboek van dat jaar bekroond met de Golden Dagger. Dat er een tweede Zen kwam, was, behalve aan de bekroning, vooral te danken aan zijn literair agent, die hem meer dan vijftig pagina\u2019s uit het boek had laten schrappen, want \u2018we hoeven niet meteen \u00e1lles te weten wat jij over Itali\u00eb weet. Schrijf dan n\u00f3g maar een boek.\u2019<\/p>\n
In dat tweede plaatste Dibdin Zen in een andere omgeving. \u2018Verder wist ik eigenlijk nog niks van Zen. En hij is altijd op afstand gebleven, want ja, hij was toch niet m\u00e9\u00e9r dan iemand die ik eens in de twee jaar ontmoette.\u2019<\/p>\n
Want in dat andere jaar schreef Dibdin zijn \u2018gewone\u2019 thrillers. In 1991 bijvoorbeeld Dirty Tricks \u2013 een sterk boek, waarin hij zijn walging over de Thatcher-jaren in Engeland kwijt kon. In 1993 trouwde Dibdin met Katherine Beck, Ameri\u00adkaan\u00adse schrijfster uit Seattle, bij wie hij ging wonen. In 1995 schreef hij Dark Spectre, een monumentaal opgezette Amerikaan\u00adse misdaadroman. De reacties waren gemengd: bewonde\u00adring, maar ook de constatering dat Dibdin nog aan Amerika en het Amerikaans moest wennen. Ikzelf ging er toen vanuit dat hij ooit, na Zen, nog een Amerikaanse reeks zou schrij\u00adven.<\/p>\n
Het is er niet van gekomen. End Games is zijn laatste boek. Een met plezier en vaart geschreven mengeling van drie sub\u00adplots: de kidnapping van de Amerikaan die een Calabri\u00ebr blijkt; het verhaal van een filmproducent die bij Cosenza de ultieme bijbelse ram\u00adpenfilm (The Apocalypse) gaat maken; \u00e9n de vondst van een Romeinse schat uit de Tempelberg. Dibdin mengt die drie ver\u00adhaallijnen zo slim en smakelijk dat de lezer er op den duur van over\u00adtuigd raakt dat het boek ook een duidelijke plot bevat. Dibdin sugge\u00adreert zelfs dat Zen, om er een eind aan te maken, de zaak geheel naar zijn eigen, dit keer harde hand zet. Dat is Dibdin allemaal gegund \u00ad\u2013 hij heeft Zen tenslot\u00adte zelf uitgevonden.<\/p>\n
Michael Dibdin. \u2018End Games (an Aurelio Zen Mystery)\u2019. Faber and Faber. Importeur: Van Ditmar. 335 pagina\u2019s. \u20ac 18,99.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Met \u2018End Games\u2019 heeft Michael Dibdin postuum zijn elfde, lekker geschreven Aurelio Zen-avontuur afgeleverd. De speurder is overgeplaatst van Rome naar het zuiden van Itali\u00eb, waar hij zich in het geheel niet op zijn gemak voelt. Was dit boek ook bedoeld als Zens laatste avontuur?<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[293,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Rinus Ferdinandusse","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113497"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113497"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113497\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Rinus Ferdinandusse","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113497"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113497"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113497"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}