Analyse \/ Het raadsel Rita<\/p>\n
Het raadsel van Rita Verdonk is hoe een politica die zo opzichtig lak heeft aan de mores van de parlementaire democratie, zo\u2019n aantrekkingskracht op kiezers uitoefent. Als minister gaf zij in december 2006 een uniek staaltje van minachting jegens de Tweede Kamer, door aan te blijven nadat een meerderheid het vertrouwen in haar had opgezegd. Hoewel nu zelf Kamerlid, heeft ze weinig op met de volksvertegenwoordiging. Al haar grote woorden over de ernst van het fileprobleem ten spijt, zal zij naar eigen zeggen afwezig zijn bij de behandeling van de begroting van Verkeer en Waterstaat. Liever praat Verdonk met \u2018de mensen in het land\u2019 over het fileprobleem.<\/p>\n
Uit het oogpunt van democratie is dat een schijnvertoning. Zij zal luisteren naar wat ze wil horen en ongetwijfeld hoofdschuddend reageren op mensen die minder wegen en meer openbaar vervoer als alternatief aandragen voor h\u00e1\u00e1r \u2018oplossing\u2019 van het fileprobleem. Bovendien staan haar gesprekspartners als onmachtige individuen tegenover haar, bij gebrek aan een institutioneel verband waarin ze een tegenwicht kunnen vormen. Verdonk wil dat ook niet, zegt ze: \u2018Uiteindelijk beslis \u00edk.\u2019<\/p>\n
Om dezelfde reden piekert zij er niet over de macht in haar \u2018beweging\u2019 met anderen te delen. Zoals eerder Geert Wilders en Marco Pastors, kiest zij, wars van tijdrovend \u2018gedoe\u2019, voor een ledenloze organisatie. Gedurende haar politieke loopbaan gaf zij er blijk van tegenspraak te beschouwen als een belemmering van daadkracht, niet als een nuttig en onlosmakelijk deel van besluitvorming. Een partij met een ledenorganisatie en -democratie is daarom in haar ogen slechts een last.<\/p>\n
Het raadsel van Verdonks aantrekkingskracht is des te groter omdat zij naar objectieve maatstaven gemeten een slechte politica is. Zij mist de gave van het woord en formuleert beroerd, waardoor ze weinig overtuigingskracht heeft. In het debat maskeert zij haar onbeholpenheid in het argumenteren en redeneren met letterknechterij (\u2018regels zijn regels\u2019) en het domweg herhalen van haar standpunt. Op argumenten reageert ze niet met tegenargumenten, maar verongelijkt.<\/p>\n
De ironie is dat deze eigenschappen tegelijkertijd het geheim van haar succes lijken. \u2018Rita is zo\u2019n stoere vrouw,\u2019 zegt Hans Nieukerke, een van haar vertrouwelingen, als hem om Verdonks kwaliteiten wordt gevraagd. Op haar aanhangers komt haar onvermogen tot het compromis over als standvastigheid en haar eendimensionale uitleg van de wet als krachtdadigheid. Dat zijn eigenschappen die goed gedijen in een gepolariseerde maatschappelijke sfeer waarin de oude pacificatiepolitiek in een slecht licht is komen te staan, als traag en weinig doelmatig.<\/p>\n
Dat wijst op een blijvende behoefte aan autoritair leiderschap in de stijl van Verdonk en Wilders. De Nederlandse democratie heeft een fundamenteel veranderingsproces ondergaan, waarin het parlement en politieke partijen aan belang hebben ingeboet. Dat treft vooral de middenpartijen, de dragers van het oude bestel, die niet meer de stabiele factor van voorheen zijn. Daarmee is ruimte vrijgekomen voor onorthodoxe buitenstaanders die zich beroepen op de wil van het volk buiten \u2018Den Haag\u2019 en met expressief, theatraal leiderschap de concurrentie met de gevestigde orde aangaan. Liever de krachtpatserij van Verdonk en Wilders dan het gemodder van de polderpolitiek. Voor hen is de Tweede Kamer vooral een plek om stampij te maken, in de hoop de aantallen kiezers te trekken die de hoofdprijs, het premierschap, binnen handbereik moeten brengen.<\/p>\n
De individualisering staat aan het begin van dat veranderingsproces. Daardoor ontberen politieke partijen tegenwoordig het houvast van duidelijk te identificeren groepen, die zij met een toekomstvisie of sociaal ideaal voor langere tijd aan zich weten te binden. In zo\u2019n loyaliteitsverband, gedragen door een ideologie, konden partijen destijds een beroep op kiezers doen niet alles tegelijk te willen. De individualisering heeft daar een einde aan gemaakt. In plaats van als deelgenoten aan een gezamenlijk lot, staan kiezers nu veeleer als veeleisende individuen tegenover politici, van wie als het even kan prompte levering van welvaart, zorg en ruim baan op de snelweg wordt verwacht. Populisten als Verdonk en Wilders spiegelen de kiezers voor dat zij in die behoefte kunnen voorzien, als zij maar de ruimte krijgen. In hun voorstelling van zaken worden zij nu nog gehinderd door de traagheid die in ons bestel zit ingebakken.<\/p>\n
D66 was de eerste partij die consequenties aan de andere verhouding tussen burgers en politiek verbond. Van meet af aan heeft zij niets willen weten van een ideologie. Partijen moeten vooral effectief opereren en praktische oplossingen bieden. In deze optiek zijn verkiezingen niet zozeer een strijd tussen partijen en programma\u2019s, als wel tussen personen die concurreren om het vertrouwen van de kiezers.<\/p>\n
Het populisme van Verdonk en Wilders is in een aantal opzichten de geperverteerde vorm van deze benadering. Anders dan D66 voeden zij het onbehagen over de parlementaire democratie zelf, door \u2018een Haagse bestuurselite\u2019 stelselmatig verantwoordelijk te stellen voor misstanden. En waar D66 in elk individu een eigen persoon met een eigen identiteit erkent, pretenderen populisten dat zij de gezamenlijke volkswil van de individuele Nederlanders kennen. Wilders beroept zich in Kamerdebatten uitentreuren op de \u2018miljoenen buiten dit huis\u2019, Verdonk op de \u2018mensen in het land\u2019.<\/p>\n
Politici van de oude stempel valt het zwaar overeind te blijven tegenover de hero\u00efek die als vanzelf meekomt met de politicus die pretendeert namens het volk op te staan tegen een gesloten Haags establishment. Daar tegenover staat dat het een raadsel is hoe Verdonk denkt te kunnen functioneren als premier. Wat zal er van haar daadkracht overblijven in de weerbarstige werkelijkheid? Daarin zullen de buitenlanders en de files niet verdwijnen, tenzij zij de grenzen dichtgooit, Nederland uit de EU haalt en alle oude steden sloopt. Verdonk is, zo bezien, de gevangene van haar eigen imago. Een premierschap zal haar onherroepelijk haar aanhang kosten, want met elk compromis met een coalitiepartner zal de stoere vrouw verder ineenschrompelen. Regeren en populisme, dat gaat niet samen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rita Verdonk heeft lak aan de mores van de parlementaire democratie en is bovendien naar objectieve maatstaven een slechte politica. Waarom is ze dan toch zo populair? Misschien wel vanwege diezelfde eigenschappen.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[171,27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Marcel ten Hooven","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113057"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=113057"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/113057\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Marcel ten Hooven","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=113057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=113057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=113057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}