Ivo van Hove regisseert \u2018Siegfried\u2019<\/p>\n
Massamoordenaar op opera-affiche\u2019 kopte de Vlaam\u00adse pers toen de posters voor de nieuwste productie van de Vlaam\u00adse Ope\u00adra verschenen. Het zelfportret met getrokken revolver van de student die in april dit jaar twee\u00ebndertig medestudenten van Virginia Tech Univer\u00adsity doodschoot, dient als aankondiging voor Sieg\u00adfried, het derde deel in Richard Wag\u00adners Ring des Nibelungen, onder regie van Ivo van Hove. Toen de posters in het straatbeeld verschenen, had Ant\u00adwer\u00adpen net de rechtszaak achter de rug van de man die uit blinde haat op straat twee mensen had doodgeschoten. \u2018Wansmakelijk,\u2019 schreef Het Laatste Nieuws over de posters.<\/p>\n
\u2018Siegfried is een opera over het schuldbesef van een jongeman die twee mensen vermoordt,\u2019 zegt Van Hove. \u2018Ik wil een parallel trekken tussen de wereld van Wagner en wat er nu gebeurt in onze maatschappij. Siegfried is een harde opera over geweld, dus kozen we voor een hard beeld. Inmiddels was er in Cleveland weer zo\u2019n drama. De kranten staan er vaak vol van, dan mag de opera er toch ook over spreken?\u2019<\/p>\n
Van Hove, sinds 2001 directeur van Toneel\u00adgroep Amsterdam (TA), wordt veel gevraagd voor gast-regies. Recente producties: Ibsens Hedda Gabler, en Moli\u00e8res De Vrek en De Misan\u00adtroop in New York, waarvoor hij belangrijke prijzen kreeg. Het Deutsches Schauspiel\u00adhaus Hamburg, de Wiener Festwochen, het Fes\u00adtival van Edinburgh, Parijs, Verona, Rome, Lissa\u00adbon: overal weet hij publiek en kritiek te raken met zijn ensceneringen van het wereldrepertoire. Met deze Wagner-uitvoeringen voor de Vlaamse Opera is Van Hove terug op de plaats van zijn debuut als operaregisseur: in 1999 deed hij hier Alban Bergs Lulu. Bij De Neder\u00adlandse Opera deed hij sindsdien Janaceks De Zaak Makropoulos (2002) en Iolanta van Tsjai\u00adkovski (2004). Altijd in samenwerking met vormgever en partner Jan Versweyveld.<\/p>\n
virginia tech<\/p>\n
Begin juni dit jaar. In Antwer\u00adpen presenteren Van Hove en Versweyveld hun Siegfried-plan. Ope\u00adra\u00addirectie, dramaturgie, productie en techniek luisteren, het duo vliegt door de drie actes.<\/p>\n
\u2018In Die Walk\u00fcre,\u2019 zegt Van Hove, \u2018hebben we een lichtreclame gezien van Electronics Inc. In Siegfried zijn we achter in die winkel en kijken tegen de ingang aan.\u2019 Al snel geeft hij het woord aan Versweyveld, op zijn goudkleurige titaniumbril met getinte glazen na een onopvallende man. Die zegt: \u2018De wereld van Sieg\u00adfried zit in een laptop, zijn leefomgeving is het computerimperium dat hij met Mime deelt.\u2019 Hij toont reeksen beelden, vertelt wat hem voor ogen staat: kabels, graffiti, afgeragde flipperkasten, maar ook een natuurachtige plek. Zijn idee\u00ebn voor de destructieve sc\u00e8nes maken huiverig.<\/p>\n
Het doet me duizelen: de vernietiging van Mimes plek, de dood van reus Fafner, de Wald\u00advogel ver\u00admeer\u00advoudigd tot een groepje jonge jongens, het laatste gesprek tussen de bestoft rondlopende (\u2018nine eleven!\u2019) Erda en Wotan, de zwarte sneeuw die dan al zal dwarrelen en de slotsc\u00e8ne met het ontwaken van Br\u00fcnnhilde.<\/p>\n
\u2018Het is de opera van het puin,\u2019 rondt Van Hove af, \u2018met daartussen mensen die maar door ploeteren, die een eigen wereld opbouwen van heldendom, uitlopend op moord. Columbine High, Virginia Tech.\u2019 Dan is hij weg, examineren op de Antwerpse Toneelacademie, dan door naar Amsterdam waar vier dagen later zijn zeseneenhalf uur durende Shakespeare-project Romeinse Tragedies van TA in premi\u00e8re gaat.<\/p>\n
fladderende kip<\/p>\n
Vier maanden later. In de veelspiegelige Lully\u00adzaal van de Gentse Schouw\u00adburg verwelkomt Van Hove de direct betrokkenen bij het maken van Siegfried. Zangers, muzikale leiding, zijn creatieve team. Vurig, een tikje gespannen, vertelt hij over \u2018een Ring voor mensen van nu, voor de eenentwintigste eeuw. Das Rheingold, met de digitale snelweg als metafoor voor de rivier en Wotan met een plan voor de wereld, was een positieve opera. Met Die Walk\u00fcre zoomden we in op de metropool van de toekomst, met catastrofale persoonlijke drama\u2019s. Een opera van het verlies. In Siegfried zoomen we verder in, en komen we in \u00e9\u00e9n huis. Er is duisternis, hoop, ambigu\u00efteit. Is Siegfried de Vrije Held?\u2019<\/p>\n
Het toneelbeeld is immens en grauw. Overal monitoren en computerschermen. Een kleurige glazen graffitiwand met duivelse draken, Dra\u00adcu\u00adla\u2019s, de woorden IRAQ en een omgekeerd FUCK. Een jongenshoek, met opgezette dieren. Een keukenblok, een versleten tv-stoel, werktafel en bed. Achterin de toegangsdeur van de elektronicazaak. Het thuis van Siegfried (wees van Sieg\u00admund en Sieg\u00adlinde) en Mime (de dwerg die hem opvoedde) is unheimisch.<\/p>\n
Maar op deze ochtend is het vol leven. Naast de vleugel staan aaneengeschoven tafels voor de muziekdramaturg, dirigent, de videodesigner, Jan Versweyveld en assistent, en de regietafel met aan de kop Van Hove, twee assistenten, de dramaturge en de voorstellingsleiding.<\/p>\n
Om twee uur begint de eerste repetitie. De pianist zet in, Mime (Peter Bronder), een kleine rossige Brit, zingt meteen voluit. Sieg\u00adfried (de Canadees Lance Ryan) is een onbekende; ze hebben hem nog niet eerder gehoord. Hij was niet Van Hoves eerste keuze. De zanger die de hoofdrol oorspronkelijk zou vertolken, durfde het bij nader inzien niet aan. Hoe klinkt Ryan? Knikjes van vertrouwen gaan over de tafels.<\/p>\n
\u2018Stop!\u2019 roept Van Hove naar de pianist. Mime krijgt op het hart gedrukt dat hij een mens van vlees en bloed moet neerzetten, niet de fladderende kip die doorgaans van het personage wordt gemaakt.<\/p>\n
Van Hove schiet terug op zijn stoel en voort gaat het. Intussen loopt er een filmploeg van de VRT rond, inspici\u00ebnten sjouwen, technici kijken peinzend omhoog, Versweyveld en rechterhand Roel schuiven met kasten en stoelen. Videoman Tal, een stille bleke Amerikaan, goochelt geconcentreerd op zijn laptop.<\/p>\n
\u2018Stop!\u2019 Voor de zoveelste keer is Van Hove bij Mime en doet hem voor, trefzeker en rustig, hoe de dwerg gespannen met zijn beeldschermen in de weer is. Aan de regisseur lijkt een begenadigd acteur verloren gegaan. Met enthousiasme werpt hij zich op de sc\u00e8ne. Mime is te duidelijk, te energiek, staat te veel op \u00e9\u00e9n plek, gebruikt zijn ruimte niet. De opkomst van Siegfried ziet er soepel uit, maar hij zit nog niet achter zijn gametafel of Van Hove grijpt in. \u2018Elkaar negeren. Jij, de ondankbare, en Mime kennen elkaar door en door, het is the same old song!\u2019<\/p>\n
Half vier. Pauze. Bijna iedereen verdwijnt naar de kantine. Ivo van Hove zit achter zijn tafel te schrijven. Jan Versweyveld kleedt Mimes keuken aan. Legt oude kranten neer en scheurt bleekselderij.<\/p>\n
Vier uur. Mime zingt heel goed, maar het acteren wil niet. Van Hove moet steeds overeind om de sc\u00e8ne in de keuken scherper, bozer te maken. Flats! slaat hij een prei stuk op het aanrecht, gooit hij met spullen. Z\u00f3! Mime knikt begrijpend. \u2018Jan!\u2019 roept Van Hove. Versweyveld staat al naast hem. Er moet een andere luie stoel komen, voor Mimes hoek. De regisseur praat met de zangers over hun relatie in het verhaal. Drama\u00adtur\u00adge Jani\u00adne Brogt komt erbij, en de muziekdramaturg luistert mee. De concentratie is hoog, het tempo niet te stuiten. Met een zwaai zet Van Hove zich weer aan de tafelpunt, assistent Frans als een schaduw in zijn nabijheid. \u2018Ja. Beginnen maar!\u2019 Terwijl Siegfried ge\u00ebrgerd en vol minachting Mimes stoel omvertrapt, helt de regisseur naar Versweyveld, die met Roel op de laptop plattegronden en lichtschema\u2019s bestudeert: \u2018Er moet een bed komen in Siegfrieds kamer.\u2019<\/p>\n
Het is even voor vijf. \u2018Stop! Thank you. That\u2019s it for today.\u2019<\/p>\n
Van Hove trekt zijn jasje aan, pakt zijn papieren, zet zijn mobiel aan en is vertrokken. Ver\u00adswey\u00adveld haast zich nu ook de zaal uit. Samen zullen ze naar hun Antwerpse woning rijden en morgen om tien uur weer hier zijn. De dramaturgen praten nog na en zijn het eens: Mime is alleen bezig met mooi zingen. Hij moet er zijn! Hij luistert niet naar Ivo. Weet zijn rol zelf al te goed. Ivo moet ingrijpen, meent Brogt. ?\u2018We zijn bezig met het wereldrecord Siegfried ensceneren,\u2019 zegt ze een paar dagen later. \u2018De repetitietijd is erg kort, Ivo houdt van die druk. Maar voor de techniek en vooral het complexe videodeel is het lastig. Als wij repeteren, kunnen zij op de sc\u00e8ne niets doen.\u2019 De ervaren Brogt (ze was jaren hoofd dramaturgie van TA onder Ge\u00adrard-?\u00adjan Rijnders) raakt niet snel uit haar evenwicht. Ze kent Van Hove al jaren en werkte onder meer met hem samen aan zijn opera\u2019s voor DNO. Voor De Ring deed hij weer een beroep op haar. \u2018Dit is once in a lifetime. Als we straks klaar zijn, met G\u00f6tterd\u00e4mmerung in de zomer van 2008, heb ik er zes jaar van mijn leven in zitten.\u2019<\/p>\n
Vooral het begin was moeizaam: \u2018De beste methode bleek om het per opera, in volgorde, aan te pakken. Niet de hele moloch ineen willen vatten. In sessies van twee uur gingen we aan de slag. Dat liep bijna altijd uit op onenigheid. Ik had de partituur, tekst, achtergronden goed voorbereid, Ivo wilde snel tot een concept komen. Maar je moet het verhaal kennen om de inhoud te doorgronden. Je kunt pas van iets weggaan als je weet wat het is. Struikelend zijn we voortgegaan. Werken aan De Ring is uitvinden hoe je aan De Ring moet werken. De eenentwintigste eeuw: dat had Ivo altijd al voor ogen. Toen we het stadsconcept te pakken hadden, raakte alles in een stroomversnelling.\u2019<\/p>\n
nieuwe game<\/p>\n
Tien uur. Dag twee. De open kasten in Sieg\u00adfrieds \u2018vak\u2019 zijn nu decoratief gevuld met vliegtuigen, vechtfiguren, dierlijke skeletjes en iets dat lijkt op een automatisch geweer.<\/p>\n
Bouw jij mij een bed om zacht in te slapen \/ dan valt het slapen mij zwaar. \/ Wil je mij leren listig te zijn, \/ liever blijf ik dan doof en dom. \/ Ik hoef jou maar \/ even gade te slaan, \/ of ik verfoei \/ al wat jij doet, zingt Siegfried zijn gehate pleegvader toe.<\/p>\n
\u2018Stop!\u2019 Van Hove moet w\u00e9\u00e9r extra aandacht besteden aan het spel van Mime. Mime krijgt iets dwarsigs. De nieuwe stoel is hem te diep. En hoe moet hij Sieg\u00adfrieds laptop afpakken? Van Hove loopt weg. Brogt en de regieassistent buigen zich over de zanger. Daar is de regisseur weer. Een en al aandacht. Naar de stoel wordt gekeken. Mime moet goed bedenken dat hij van Siegfried houdt. \u2018Kijk naar hem. Zing vanuit je eigen verlangen. Wees emotioneel. Je wilt erkenning, you want to be loved. Denk terug aan de sc\u00e8ne in Rheingold, over het verlangen naar harmonie, je diepste wens. Je bent, \u00e9\u00e9n moment, oprecht!\u2019 Hij speelt hem voor, de vuisten wanhopig gebald, op de knie\u00ebn vallend, roerend.<\/p>\n
\u2018Tal,\u2019 gebaart hij even later naar de videoman, \u2018Er is een nieuwe game waarin jonge mensen leren hoe zich te gedragen in het leven. Kijk je daar eens naar, misschien iets voor Siegfried?\u2019<\/p>\n
In het koffiekwartiertje hangt hij achterover in de halfduistere zaal en denkt na. \u2018Er klopt iets niet,\u2019 mompelt hij. \u2018Hier heb ik geen zin in.\u2019<\/p>\n
Hij doelt op eerdere discussies met Bronder, tijdens de repetities van Das Rheingold. \u2018Pe\u00adter is gewend die rol op een bepaalde manier te spelen, maar er is niet \u00e9\u00e9n waarheid, \u00e9\u00e9n opvatting. De vorige keer heb ik hem kunnen overtuigen, ik ga niet weer eindeloos argumenteren.\u2019<\/p>\n
Nu dreigt Siegfried uit zijn concentratie te raken. Van Hove ziet het en besluit even iets uit te proberen met het geweer en een bewakingscamera. Maar het video- en computergedeelte is nog work in progress, constateert de regisseur. Ge\u00ebrgerd wijst hij naar een opgezet hondenskelet voor zijn voeten. \u2018Wat moet dat hier?\u2019 Span\u00adning vonkt tussen regisseur en vormgever. Van Hove vraagt zich af \u2018waarom er zoveel gesleept moet als alles toch op schermen is.\u2019 \u2018Het is alleen \u00e9ven op schermen,\u2019 antwoordt Ver\u00adswey\u00adveld koeltjes, zonder op te kijken. De rest van de ochtend zal Van Hove vergeefs zijn aandacht proberen te trekken. De vormgever en zijn assistent hebben het erg druk met oplossingen bedenken.<\/p>\n
nieuwe inspiratie<\/p>\n
Versweyveld, in de lunchpauze: \u2018Vooraf moet ik Ivo niet te veel lastig vallen met tekeningen, plannen, maquettes en zo. Hij wil liever niet in zijn fantasie belemmerd worden tijdens het maakproces. Misschien omdat het zijn fantasie een beetje beknot. Ofwel denkt hij: als het er staat, ga ik er wel mee aan de slag.\u2019<\/p>\n
Gelukkig, de volgende sc\u00e8ne gaat w\u00e9l goed. Van Hove is opgelucht. \u2018Mime is vader en moeder tegelijk. Iemand met vele gevoelens. Niet die antisemitische projectie (Wagner maakte van Mime een gluiperige, machtsbeluste dwerg, door iedereen gehaat \u2013 IH). Dat is belangrijk. Dat moet er goed uitkomen.\u2019<\/p>\n
Hij leidt me naar de kamer van de intendant, waar hij tussen de bedrijven door mailt, belt en stevig, zelf meegebracht brood eet.<\/p>\n
\u2018Ze zeggen: als je De Ring regisseert, verandert je leven. Ik ben er aangenaam van geschrokken. Er zit zoveel inhoud in, het heeft zoveel lagen. Het heeft voor mij een deur opengezet. Naar filosofen, sociologen die ik daarvoor niet kende. Benjamin Barber, Zygmunt Bauman. Het heeft me nieuwe inspiratie gebracht. Alles wat ik de laatste tijd gemaakt heb, zijn bijna spin-offs van De Ring. Zonder Ring geen Romeinse Tragedies, bijvoorbeeld. Toen we bezig waren met Das Rheingold en die situeerden in de wereld van de ceo\u2019s, wilde ik meteen een politiek parallelproject maken met TA. Daar waren we aan toe.\u2019 In de Amsterdamse Schouwburg ontrolden Van Hove en Versweyveld met de Shakes\u00adpeare-cyclus een multimediale tragedie van oorlog, liefde en verraad. De hartstochtelijk spelende acteurs, de van alle kanten aandacht zuigende informatie via beeldschermen en videobeelden, trokken de toeschouwer onontkoombaar mee in het nu. Boeiend hoe een internationaal befaamd regisseur van onze tijd een nieuwe theatrale taal vindt met behulp van een negentiende-eeuwse componist uit Duitsland.<\/p>\n
\u2018Alle regisseurs kijken tegen Siegfried op. Het is mijn favoriet. De theatraliteit van twee mensen op de sc\u00e8ne die er veertig minuten lang met elkaar uit moeten komen, vond ik in eerste instantie aantrekkelijk. Maar het is lastig. Er zijn zangers die een rol zo vaak gezongen hebben dat ze die heel goed kennen en die als een regisseur iets vraagt, weten of iets mogelijk is of niet. Er zijn ook zangers die een opera vaak gezongen hebben en zich hebben vastgezet in een bepaalde opvatting over een rol. Dat vind ik moeilijk. Ik blijf altijd rustig. Wat ik vraag, is gebaseerd op wat daar staat, niet op iets wat ik zelf verzonnen heb. Ik heb gemerkt dat je met redelijkheid, goed voorbereid zijn, de materie kennen, elke zanger op een bepaald moment verovert. Met Peter, Mime, komt het beslist goed.<\/p>\n
\u2018Siegfried\u2019 van de Vlaamse Opera ging op 4 november in premi\u00e8re in de Schouwburg te Gent en is daar nog te zien tot en met 1 december. Informatie: www.vlaamseopera.be en www.ringvlaamseopera.be<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Alle regisseurs kijken op tegen Wagners Siegfried. de lange sc\u00e8nes tussen twee personen in dit derde deel van de ring des nibelungen zijn moeilijk spannend te maken. Ivo van Hove had er niet alleen zin in, hij besloot ook tot een radicale overzetting naar de eenentwintigste eeuw.<\/p>\n","protected":false},"author":1023,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"content-type":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"acf":[],"author_name":"Ingrid Harms","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/112649"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/types\/post"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/comments?post=112649"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/posts\/112649\/revisions"}],"author":[{"embeddable":true,"name":"Ingrid Harms","href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/users\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/media?parent=112649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/categories?post=112649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.vn.nl\/wpg-api\/wp\/v2\/tags?post=112649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}